Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, nhưng câu chuyện về buổi trưa 30/4/1975 tại chùa Khươn vẫn được lưu giữ như một dấu son đặc biệt trong lịch sử đấu tranh cách mạng của quê hương. Chính tại ngôi nhà sàn của Sư cả Thạch Cuône, Tỉnh trưởng Vĩnh Bình Nguyễn Văn Sơn đã chấp nhận ký lệnh đầu hàng.
Sự kiện góp phần thúc đẩy quá trình giải phóng TX Trà Vinh nhanh chóng. Hôm nay, chùa Khươn không chỉ là không gian văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer mà còn là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
 |
| Chùa Khươn nơi các lễ hội truyền thống được lưu giữ. |
Nơi diễn ra khoảnh khắc lịch sử
Giữa không gian thanh tịnh của chùa Khươn (tên Khmer là Chom Bok Meas) hay còn gọi là chùa Phướn tọa lạc tại Khóm 1, phường Nguyệt Hóa có ngôi nhà sàn nằm khiêm nhường bên chánh điện vẫn được gìn giữ. Không cầu kỳ, đồ sộ, nhưng nơi đây mang một giá trị đặc biệt: vào những giờ phút lịch sử của ngày 30/4/1975, Tỉnh trưởng Vĩnh Bình Nguyễn Văn Sơn đã đặt bút ký lệnh đầu hàng.
Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, chùa nhiều lần bị địch càn quét, bắn phá. Các vị chư tăng và phật tử vẫn một lòng theo cách mạng, tích cực tham gia đấu tranh chính trị, che chở, bảo vệ cán bộ, nuôi dưỡng phong trào trong đồng bào Khmer.
Một trong những dấu ấn sâu đậm là cuộc đấu tranh của khoảng 5 ngàn chư tăng và đồng bào Khmer vào năm 1972 nhằm phản đối chính sách bắt lính, đàn áp chư tăng và đồng bào Khmer của chính quyền Mỹ ngụy. Những hình ảnh ấy cho thấy chùa Khươn từ lâu đã vượt ra ngoài ý nghĩa của một cơ sở tín ngưỡng đơn thuần, trở thành một phần của phong trào đấu tranh cách mạng và là nơi thể hiện rõ tinh thần đoàn kết, yêu nước của đồng bào Khmer.
Những năm tháng ấy đã tạo nên một chùa Khươn giàu truyền thống yêu nước, để rồi đến ngày 30/4/1975, nơi đây tiếp tục chứng kiến một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt. Rạng sáng 30/4, quân ta đồng loạt tiến công trên nhiều hướng vào TX Trà Vinh. Các mũi tiến công lần lượt đánh chiếm những vị trí quan trọng, áp sát Dinh Tỉnh trưởng.
Trong thế trận tiến công mạnh mẽ, lực lượng cách mạng kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự, chính trị và binh vận. Tại các ngôi chùa trên địa bàn, lực lượng cách mạng vận động chư tăng, đồng bào và gia đình binh sĩ cùng tham gia tuyên truyền, kêu gọi binh lính ngụy buông súng đầu hàng.
Khi lời tuyên bố đầu hàng của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Dương Văn Minh được phát trên Đài Phát thanh Sài Gòn, tình hình càng chuyển biến nhanh chóng. Tỉnh trưởng Vĩnh Bình- Nguyễn Văn Sơn lúc này tìm cách chạy ra sân bay để cầu cứu nhưng không thành.
Trước tình thế đó, Sư cả Nhì chùa Samrong Ek- Sơn Sara cùng các vị sư vào Dinh Tỉnh trưởng gặp ông Nguyễn Văn Sơn, vận động ông ra lệnh cho binh sĩ ngừng chống cự, tránh tiếp tục xảy ra đổ máu. Sau đó Nguyễn Văn Sơn đồng ý, ông rời Dinh Tỉnh trưởng trên chiếc xe jeep do ông Lư Quang Hiểu lái, cùng các vị sư đến chùa Khươn.
Tại ngôi nhà sàn của chùa Khươn có Sư cả Thạch Cuône, đồng chí Trần Văn Tư (Tư Tranh)- đại diện Mặt trận khởi nghĩa trực tiếp viết lệnh đầu hàng. Tỉnh trưởng- Nguyễn Văn Sơn đã ký vào văn bản. Khoảnh khắc ấy đã trở thành một dấu mốc không thể nào quên đối với chùa Khươn và lịch sử địa phương.
Sau đó, chiếc xe jeep cắm cờ Mặt trận chạy qua các tuyến phố, tuyên truyền và kêu gọi binh sĩ đầu hàng. Hàng vạn người dân xuống đường, tiến vào nội ô và Dinh Tỉnh trưởng. Đến 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, cờ Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tung bay trên nóc Dinh Tỉnh trưởng và Tòa Hành chánh. TX Trà Vinh hoàn toàn giải phóng.
Giữ gìn không gian văn hóa
Nếu sự kiện ngày 30/4/1975 tạo nên giá trị lịch sử đặc biệt thì đời sống văn hóa, tín ngưỡng lâu đời lại làm nên chiều sâu của chùa Khươn. Không gian yên tĩnh, thanh tịnh cùng những công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn Khmer Nam Bộ tạo nên vẻ đẹp riêng cho chùa.
Nổi bật trong quần thể là chánh điện, nơi diễn ra các nghi lễ Phật giáo Nam tông Khmer. Hệ thống kiến trúc, hoa văn trang trí, tượng Phật và những hình tượng đặc trưng trong nghệ thuật Khmer tạo nên một không gian vừa linh thiêng vừa giàu giá trị nghệ thuật. Đặc biệt, chùa hiện còn 2 chánh điện tồn tại song song. Chánh điện cũ được bảo quản tương đối tốt, góp phần lưu giữ những giá trị kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng được hình thành qua nhiều thế hệ.
Bên cạnh đó là ngôi nhà sàn được xây dựng từ năm 1913, trùng tu năm 1963, với kiến trúc nhà sàn truyền thống không chỉ có giá trị về mặt văn hóa mà còn là nơi ghi dấu sự kiện lịch sử đặc biệt vào ngày 30/4/1975. Bộ bàn ghế nơi Tỉnh trưởng Vĩnh Bình ký lệnh đầu hàng được gìn giữ tại đây.
Cùng với giá trị lịch sử, chùa Khươn vẫn duy trì đời sống tín ngưỡng phong phú. Các lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer như Chôl Chnăm Thmây, Sêne Đôlta, Ok Om Bok cùng nhiều lễ Phật giáo Nam tông được tổ chức theo phong tục, nghi lễ truyền thống.
Đối với thế hệ trẻ, chùa Khươn không đơn thuần là một ngôi chùa Khmer cổ, mà còn là “địa chỉ đỏ” giúp tìm hiểu về những năm tháng chiến đấu gian khổ của cha ông cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Đặc biệt, sự kiện Tỉnh trưởng Vĩnh Bình ký lệnh đầu hàng tại chùa Khươn là minh chứng sinh động về sức mạnh của lòng dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong những thời khắc quyết định, chư tăng, đồng bào Khmer đã thể hiện vai trò quan trọng, góp phần cùng lực lượng cách mạng tạo nên thắng lợi nhanh chóng, hạn chế tổn thất về sức người, sức của.
Bảo tồn và phát huy giá trị chùa Khươn vì thế không chỉ là bảo tồn một di tích lịch sử- văn hóa hay một không gian tín ngưỡng của đồng bào Khmer. Đó còn là gìn giữ một phần ký ức của quê hương, vun đắp lòng tự hào, giáo dục truyền thống yêu nước và tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Đó cũng là cơ sở để UBND tỉnh vừa có quyết định công nhận chùa Khươn trở thành di tích cấp tỉnh.
Bài, ảnh: LÂM THY
