Nhớ cô Ba Định qua những câu chuyện người ở lại

34 năm sau ngày Nữ tướng Nguyễn Thị Định đi xa, những người từng sống bên bà, làm việc với bà vẫn nhớ về cô Ba Định bằng những câu chuyện rất đỗi đời thường.

Đằng sau hình ảnh một nữ tướng kiên cường của phong trào Đồng khởi, người lãnh đạo “Đội quân tóc dài”, là một người phụ nữ giàu tình cảm, gần gũi, luôn đặt niềm tin vào con người và đau đáu với công việc chung.

Đền thờ nữ tướng Nguyễn Thị Định được trùng tu, tôn tạo và đưa vào sử dụng tháng 1/2025. Ảnh: THẠCH THẢO

Người cô trong ký ức gia đình

Nhắc đến cô Ba Định, người ta nhớ đến người phụ nữ quê Lương Hòa (Giồng Trôm, Bến Tre cũ) đã góp phần làm nên cuộc Đồng khởi năm 1960, gắn với sự ra đời và phát triển của “Đội quân tóc dài”. Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp tục đảm nhận nhiều trọng trách; trong đó, có cương vị Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam và Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. Bà qua đời ngày 26/8/1992.

Trong những câu chuyện về cô Ba Định, có ký ức của người thân trong gia đình.

Bà Nguyễn Thu Nguyễn, cháu gọi Nữ tướng Nguyễn Thị Định bằng cô ruột, kể về cô Ba qua lời mẹ mình- người chị dâu thứ năm của bà Định (là Mẹ Việt Nam anh hùng (VNAH) Trần Thị Duyên). Qua những lời kể ấy, hình ảnh nữ tướng không còn là một nhân vật lịch sử xa xôi mà trở nên gần gũi như một người thân trong nhà.

Thuở nhỏ, cô Ba Định đã nổi tiếng là người thông minh, nhanh nhẹn. Bà giỏi chèo xuồng, từng theo gia đình buôn bán trái cây, tôm tép. Những hình ảnh ấy được lưu giữ qua lời kể của người thân như một phần ký ức về cô gái Bến Tre trước khi bước vào con đường cách mạng.

Chính từ cuộc sống gia đình và quê hương ấy mà ở cô Ba Định hình thành một phẩm chất rất rõ: sự giản dị và gần gũi với người dân.

Bà Nguyễn Thu Nguyễn kể, khi cô Ba mất, gia đình phải giấu tin với mẹ tôi. Vì bà đã cao tuổi, sợ bà không chịu nổi cú sốc. Người chị dâu ấy vẫn tin rằng cô em chồng đang ở Pháp chữa bệnh. Bà Duyên vẫn đau đáu chờ em trở về để cùng ăn bữa cơm đoàn viên.

Một người lãnh đạo biết đặt niềm tin

Bà Nguyễn Thị Hoa Lệ- Anh hùng Lao động, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Du lịch Hòa Bình Việt Nam (tọa lạc tại TP Hồ Chí Minh). Bà nhớ cô Ba Định là một người lãnh đạo luôn quan tâm, dìu dắt lớp cán bộ trẻ.

Cô Ba Định (thứ 2 từ trái qua) đồng hành cùng Du lịch Hòa Bình đón tiếp các đoàn khách quốc tế của Hội LHPN Việt Nam. Ảnh do Công ty CP Du lịch Hòa Bình Việt Nam cung cấp

Công ty Du lịch Hòa Bình ra đời tháng 10/1989, trong điều kiện còn nhiều khó khăn. Là doanh nghiệp đặc thù thuộc Hội LHPN Việt Nam, công ty không được Nhà nước cấp vốn, nguồn lực ban đầu rất hạn chế.

Trong hoàn cảnh ấy, cô Ba Định trực tiếp đến thăm, động viên cán bộ, công nhân viên và nhắc họ phải biết phát huy tinh thần Đồng khởi của phụ nữ năm xưa- “tay không đánh giặc”.

Bà Hoa Lệ nhớ rằng, Cô Ba mong muốn Du lịch Hòa Bình phải tạo nên một bước đột phá trong hoạt động kinh tế của hội; làm kinh tế phải có hiệu quả, đóng góp cho ngân sách và thiết thực phục vụ phong trào phụ nữ.

Nhìn lại chặng đường phát triển của đơn vị sau này, những người từng được cô Ba Định dìu dắt vẫn cho rằng những lời nhắn nhủ ấy có giá trị lâu dài.

Quan tâm đến hiệu quả kinh tế, bà nhắc cán bộ du lịch phải gắn hoạt động của mình với ngoại giao, xuất nhập cảnh, biên phòng; phải bảo đảm an ninh quốc gia, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Những lời dặn ấy được cán bộ Công ty Du lịch Hòa Bình ghi nhớ trong suốt quá trình hoạt động.

Một “cô Ba” luôn nghĩ đến những điều còn lại cho mai sau

Một dấu ấn trong những năm tháng sau ngày đất nước thống nhất là việc cô Ba Định dành nhiều tâm huyết cho việc xây dựng Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.

Theo bà Đặng Thị Tố Ngân- nguyên Giám đốc đầu tiên của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, trong những năm 1987-1990, bà Nguyễn Thị Định là người đỡ đầu và có vai trò quan trọng trong việc đề nghị Đảng, Nhà nước cho phép Hội LHPN Việt Nam thành lập bảo tàng tại Hà Nội. Bà Nguyễn Thị Định chỉ đạo các cấp hội vận động đóng góp tài liệu, hiện vật, vật tư và kinh phí xây dựng công trình.

Đáng nhớ hơn, cô Ba Định đặc biệt quan tâm đến việc sưu tầm hiện vật. Mỗi khi đi công tác, cô yêu cầu có cán bộ bảo tàng đi cùng để gặp gỡ các nhân chứng lịch sử, những cơ sở cách mạng. Nhờ uy tín và tâm huyết của cô, nhiều nhân chứng đã trao tặng những hiện vật quý cho bảo tàng.

Năm 1988, cô Ba Định còn vận động hội viên, phụ nữ cả nước đóng góp, mỗi người “một hột vịt” để xây dựng bảo tàng.

Những việc làm ấy cho thấy một Nguyễn Thị Định không chỉ nghĩ đến hiện tại. Bà hiểu rằng, một dân tộc muốn đi tới tương lai phải biết gìn giữ ký ức của mình.

Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Tuyết kể lại một chi tiết khiến nhiều thế hệ cán bộ bảo tàng xúc động: Khi công trình đang xây dựng, cô Ba thường xuyên đến thăm. Đến khi cô đột ngột qua đời, trong giỏ xách vẫn còn kinh phí dành cho việc xây dựng bảo tàng cùng cuốn sổ ghi chép công việc.

34 năm sau ngày cô đi xa, những câu chuyện của người thân, đồng sự và những người từng được cô dìu dắt vẫn góp nhặt nên một chân dung cô Ba Định giản dị, gần gũi mà sâu sắc. Một nữ tướng đã đi qua những vị trí cao của đất nước nhưng luôn giữ trọn niềm tin vào con người, vào phụ nữ và những điều tốt đẹp cho quê hương, đất nước.

THẠCH THẢO