Phát triển chợ 4.0 từ chợ truyền thống

Hiện toàn tỉnh có khoảng 400 chợ truyền thống; trong đó, có 335 chợ đã xây dựng đủ chuẩn chợ 4.0. Các chợ được đánh giá nổi bật như: Nhị Long, Long Hiệp, Mỏ Cày, Phú Quới, Bình Đại... Tại xã Mỏ Cày, việc triển khai mô hình chợ 4.0 gắn với tập huấn kỹ năng livestream trên TikTok mở ra hướng đi mới, giúp các hộ kinh doanh truyền thống thích ứng với xu thế tiêu dùng hiện đại, từng bước đưa đặc sản địa phương vươn xa.

Chị Nguyễn Thị Hoàng My, chợ Mỏ Cày, được thử livestream bán hàng tại buổi tập huấn mô hình chợ 4.0 do Sở Công Thương tổ chức.

Xây dựng mô hình chợ 4.0 tại xã Mỏ Cày

Theo ông Nguyễn Sơn Vũ - Phó Phòng Quản lý thương mại - Sở Công Thương, mô hình chợ 4.0 phải có tối thiểu 4 tiêu chuẩn như: thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM), bán sản phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử, có camera giám sát, có hạ tầng ứng dụng công nghệ số trong quản lý chợ.

Thời gian qua, nhiều chợ truyền thống trên địa bàn tỉnh đã áp dụng rộng rãi phương thức TTKDTM. Cụ thể, các quầy hàng có mã QR thanh toán, tiểu thương có tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử phù hợp, có loa thông báo giao dịch hoặc công cụ xác nhận thanh toán. Người mua được hướng dẫn quét mã, chuyển khoản.

“Hiện nay, theo mô hình chợ 4.0 do Sở Công Thương triển khai, cùng với TTKDTM, tiểu thương được hỗ trợ tiếp cận các nền tảng thương mại điện tử, livestream bán hàng để quảng bá, tiêu thụ sản phẩm”, ông Nguyễn Sơn Vũ cho biết.

Tại xã Mỏ Cày, chuyển đổi số trong hoạt động thương mại được địa phương quan tâm triển khai, trọng tâm là mô hình chợ 4.0 tại chợ Mỏ Cày. Hiện trên địa bàn xã có 2 chợ hoạt động được đầu tư từ nguồn vốn nhà nước là chợ Mỏ Cày và chợ Thom. Chợ Mỏ Cày là chợ hạng 1, với hơn 350 hộ kinh doanh cố định và khoảng 100 hộ kinh doanh nhỏ lẻ không thường xuyên. Chợ Thom là chợ hạng 3, có hơn 100 điểm kinh doanh cố định cùng hơn 20 điểm kinh doanh nhỏ lẻ không thường xuyên.

Ông Châu Duy Nhân - Phó Chủ tịch UBND xã Mỏ Cày cho biết, từ năm 2023, địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai mô hình chợ 4.0, tập trung tại chợ Mỏ Cày. Đến tháng 8/2026, UBND xã tiếp tục xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai mô hình với hoạt động TTKDTM. Trong đợt ra quân, địa phương đã hỗ trợ tạo bảng quét mã QR kèm loa thông báo thanh toán cho 53 tiểu thương; đồng thời, bố trí các trang tuyên truyền về chợ 4.0 tại chợ và bảng tuyên truyền “Tuyến đường không dùng tiền mặt” trên những tuyến đường chính ra vào chợ.

Theo ông Châu Duy Nhân, mô hình bước đầu tạo chuyển biến tích cực trong hoạt động mua bán, góp phần nâng chất lượng phục vụ người tiêu dùng và xây dựng hình ảnh chợ truyền thống hiện đại. Đến nay, tỷ lệ hộ kinh doanh áp dụng TTKDTM tại chợ Mỏ Cày đạt khoảng 60%. Đây là tín hiệu đáng ghi nhận trong quá trình thay đổi thói quen giao dịch của tiểu thương và người dân.

Việc ứng dụng mã QR kết hợp loa thông báo giao dịch có ưu điểm dễ triển khai, phù hợp với điều kiện kinh doanh tại chợ truyền thống. Tiểu thương có thể nhận tiền nhanh chóng, thuận tiện theo dõi giao dịch; người mua có thêm lựa chọn thanh toán, không phải chuẩn bị tiền mặt khi đi chợ.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi còn những khó khăn nhất định. Một bộ phận tiểu thương lớn tuổi chưa quen sử dụng điện thoại thông minh, ứng dụng ngân hàng nên còn tâm lý e ngại. Thói quen thanh toán tiền mặt của người dân vẫn phổ biến, trong khi giá trị nhiều giao dịch tại chợ không lớn. Bên cạnh đó, kỹ năng sử dụng thiết bị, kết nối mạng và nhận diện những tình huống rủi ro trong giao dịch điện tử của một số hộ kinh doanh còn hạn chế.

Để mô hình phát huy hiệu quả, ngành công thương chú trọng phối hợp với địa phương và đơn vị liên quan trong công tác tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ tiểu thương tiếp cận phương thức thanh toán hiện đại. Địa phương xác định tiếp tục phối hợp với ngành công thương, ngân hàng và đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán để hướng dẫn trực tiếp cho tiểu thương; chú trọng kỹ năng kiểm tra giao dịch trên ứng dụng ngân hàng, nhận diện mã QR giả mạo, phòng tránh lừa đảo. Đồng thời, rà soát những hộ chưa tham gia để có phương án hỗ trợ phù hợp, nhất là các tiểu thương còn hạn chế về kỹ năng công nghệ.

Bán hàng OCOP, sản phẩm truyền thống trên TikTok

TTKDTM giúp thay đổi cách giao dịch tại chợ. Hoạt động livestream bán hàng trên TikTok sẽ giúp mở ra một không gian kinh doanh rộng lớn hơn cho tiểu thương. Thay vì chỉ chờ khách đến sạp, người bán có thể giới thiệu sản phẩm trực tiếp qua màn hình điện thoại, tương tác với người mua ở nhiều địa phương, từng bước hình thành kênh phân phối mới.

Chị Phạm Thị Tuyết Trang, ở xã Mỏ Cày, người nối nghiệp và trực tiếp quản lý cơ sở kẹo dừa Tuyết Phụng cho biết, thương hiệu kẹo dừa Tuyết Phụng đã có hơn 50 năm hình thành và phát triển từ nghề truyền thống của gia đình. Kiên trì giữ phương thức sản xuất dựa trên nguồn nguyên liệu tự nhiên tại địa phương, chú trọng giữ gìn hương vị đặc trưng. Hiện sản phẩm khá đa dạng với nhiều dòng kẹo dừa. Cơ sở từng có 4 sản phẩm được chứng nhận OCOP. Riêng dòng kẹo dừa sầu riêng có 2 năm liên tiếp đạt danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh từ năm 2022.

Dù đã xây dựng được thương hiệu và có lượng khách hàng ổn định, hoạt động kinh doanh của cơ sở lâu nay chủ yếu dựa vào cửa hàng, đại lý và website riêng. TikTok hay các sàn thương mại điện tử vẫn là lĩnh vực mới đối với chị Trang.

Tham gia tập huấn kỹ năng livestream, chị Trang bày tỏ mong muốn đưa sản phẩm lên nền tảng TikTok để tiếp cận thêm khách hàng, mở rộng thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, điều khiến chị băn khoăn là các quy định của nền tảng, nhất là chính sách thuế, tiêu chuẩn livestream và những yêu cầu liên quan đến hoạt động bán hàng trực tuyến. Với người kinh doanh theo phương thức truyền thống, việc chuyển sang môi trường số không đơn thuần là biết cách giới thiệu sản phẩm trước camera mà phải nắm vững quy định, bảo đảm hoạt động đúng pháp luật.

Cùng mong muốn đổi mới phương thức kinh doanh, chị Nguyễn Thị Hoàng My, đại diện cơ sở Nem chả lụa Ngọc Ánh tại chợ Mỏ Cày, lựa chọn trở về quê tiếp nối nghề gia truyền của gia đình. Cơ sở kế thừa gánh hàng bánh mì chả lụa của bà ngoại có gần 50 năm gắn bó với chợ Mỏ Cày; riêng nghề sản xuất nem chả đã duy trì hơn 25 năm.

Từ nền tảng của gia đình, Hoàng My từng bước đổi mới sản phẩm và cách tiếp cận thị trường. Đến nay, cơ sở có 6 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Cơ sở chú trọng hoàn thiện nhãn hiệu, phân tích thành phần dinh dưỡng để thông tin rõ hơn trên bao bì, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng.

Theo chị Hoàng My, khó khăn lớn hiện nay là sức cạnh tranh về giá với các cơ sở sản xuất tự phát, trong khi sản phẩm của gia đình chú trọng nguồn thịt heo sạch và quy trình bảo đảm chất lượng nên khó giảm giá thành. Vì vậy, livestream bán hàng trên TikTok được chị xem là hướng đi có tiềm năng để tiếp cận trực tiếp khách hàng, nhất là người tiêu dùng trẻ ở các tỉnh, thành.

Chị Hoàng My cho biết, thời gian đầu tự livestream nhưng chỉ có 2-3 người xem nên nhanh chóng nản lòng và xóa kênh. Qua lớp tập huấn, chị được trang bị thêm kiến thức về cách thức bán hàng, chính sách và chuẩn mực cộng đồng của TikTok. Từ đó, chị đã hiểu rõ hơn những yêu cầu cần thiết để xây dựng kênh kinh doanh hiệu quả.

Từ những câu chuyện của sản phẩm kẹo dừa Tuyết Phụng và nem chả Ngọc Ánh, có thể thấy, CĐS đang mở ra cơ hội mới cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm truyền thống. Mỗi sản phẩm được giới thiệu bằng hình ảnh, giá bán và có thể kể câu chuyện về nguồn gốc, nguyên liệu, quy trình chế biến và hành trình gìn giữ nghề gia truyền. Đây là lợi thế để đặc sản địa phương, sản phẩm OCOP tạo dấu ấn với người tiêu dùng trên không gian mạng.

Thông tin từ Sở Công Thương, trong quá trình triển khai mô hình, đối với hộ có điều kiện, có nhân lực, chuyên gia sẽ hướng dẫn cách mở gian hàng (TikTok Shop), biết cách tự chụp ảnh, quay video, livestream để vừa bán trực tiếp tại chợ vừa bán hàng trực tuyến. Đối với các hộ chưa quen, còn bỡ ngỡ với điện thoại thông minh, sẽ được hướng dẫn những thao tác cơ bản nhất để làm quen với môi trường số. Với mong muốn, các hộ kinh doanh phát huy tinh thần đoàn kết, người biết rồi hướng dẫn lại cho người chưa biết, quầy sạp này hỗ trợ quầy sạp kia.

Bài, ảnh: CẨM TRÚC