Kỳ 3: Những dự án điện gió... chờ khơi thông

	Từ tiềm năng điện gió đến khát vọng trung tâm năng lượng tái tạo
	Kỳ 2: Dòng điện xanh tạo bước chuyển năng lượng mới

Dù được đánh giá giàu tiềm năng, điện gió tại tỉnh vẫn chưa thể bứt phá do vướng nhiều “điểm nghẽn” trong thực tiễn triển khai. Nhận diện những khó khăn là bước quan trọng để tìm giải pháp khơi thông nguồn lực, đưa điện gió trở thành động lực phát triển năng lượng tái tạo (NLTT) của địa phương.

Phát triển điện gió vẫn còn nhiều khó khăn cần tháo gỡ để khai thác hiệu quả tiềm năng. Ảnh: THẢO TIÊN

Nhận diện những “điểm nghẽn”

Theo phản ánh từ nhà đầu tư, vướng mắc chủ yếu tập trung ở khâu thủ tục đất đai, giải phóng mặt bằng và phối hợp hạ tầng. Bà Trần Thị Thùy Dương- Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Nexif Energy Bến Tre cho biết, dù dự án đã hoàn thành nhiều thủ tục pháp lý, được UBND tỉnh cho thuê hơn 13ha đất và giao hơn 246ha khu vực biển để triển khai, nhưng vẫn gặp khó ở thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Đồng thời, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại một số khu vực đến nay vẫn chưa hoàn tất, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công.

Không chỉ riêng một dự án, nhiều công trình khác cũng đang đối mặt với những khó khăn tương tự. Ông Đặng Trung Kiên- Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Trường Thành Việt Nam cho biết, Dự án Nhà máy Điện gió V1-2 mở rộng dự kiến đóng điện vào cuối năm 2026 hiện vẫn vướng trong quá trình đàm phán sử dụng chung hạ tầng với dự án lân cận. Dù thẩm quyền giao khu vực biển đã được phân cấp về địa phương, nhưng vẫn cần lấy ý kiến bộ, ngành liên quan, khiến thời gian hoàn tất thủ tục kéo dài hơn dự kiến.

Từ góc độ quản lý, Sở Công Thương nhận định một trong những “điểm nghẽn” lớn hiện nay nằm ở công tác quy hoạch và thủ tục pháp lý. Nhiều dự án hoàn tất khảo sát, đề xuất đầu tư nhưng chưa được cập nhật kịp thời vào quy hoạch điện lực, dẫn đến kéo dài thời gian chờ phê duyệt, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến cơ hội triển khai của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hạ tầng truyền tải điện chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện cũng là thách thức đáng lưu ý. Hiện nay, lưới điện cơ bản đáp ứng dự án đang vận hành, tuy nhiên khi nhiều dự án điện gió tiếp tục đi vào hoạt động, nguy cơ quá tải, hạn chế khả năng đấu nối và phải cắt giảm công suất là hoàn toàn có thể xảy ra.

Ngoài ra, bài toán về vốn và cơ chế chính sách đang đặt ra nhiều áp lực cho doanh nghiệp. Điện gió là lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn lớn, thời gian thu hồi dài, trong khi cơ chế giá mua điện chưa ổn định, chưa theo kịp biến động chi phí đầu tư, làm gia tăng rủi ro tài chính và ảnh hưởng đến quyết định đầu tư dài hạn.

Hơn nữa, giữa các dự án điện gió hiện vẫn tồn tại sự chênh lệch về giá mua điện. Có trường hợp dự án triển khai sau lại có mức giá cao hơn dự án trước, trong khi chi phí thiết bị có xu hướng giảm.

Ngược lại, với điện gió trên bờ, doanh nghiệp lại phải chịu thêm chi phí bồi thường, hỗ trợ trong hành lang an toàn nhưng mức giá mua điện lại thấp hơn, gây khó khăn trong cân đối hiệu quả đầu tư.

Công tác giải phóng mặt bằng cũng là một trong những rào cản lớn. Tại một số khu vực, người dân chưa đồng thuận do lo ngại ảnh hưởng đến đất đai và đời sống sinh hoạt, dẫn đến tiến độ triển khai hạng mục bị kéo dài.

Cần sớm tháo gỡ những rào cản

Tuy được xác định là một trong những trụ cột của quá trình chuyển dịch năng lượng, song việc phát triển điện gió vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức mang tính hệ thống. Theo Hiệp hội NLTT Việt Nam, những “điểm nghẽn” này nếu không sớm tháo gỡ sẽ ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả triển khai dự án.

Trước hết, bất cập về quy hoạch và thủ tục vẫn là rào cản lớn. Dù Quy hoạch điện VIII đã xác định rõ vai trò của điện gió, nhưng khi triển khai ở địa phương vẫn còn tình trạng chồng chéo giữa quy hoạch điện, quy hoạch lưới truyền tải, sử dụng đất và phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều nhà đầu tư cho biết việc điều chỉnh, bổ sung quy hoạch kéo dài khiến tiến độ dự án bị chậm, làm lỡ cơ hội thu hút dòng vốn.

Hạn chế về dữ liệu và thủ tục đầu tư cũng đặt ra không ít khó khăn. Việc thiếu dữ liệu gió chính xác buộc doanh nghiệp phải tự khảo sát, làm tăng chi phí và rủi ro. Thủ tục liên quan đến đầu tư, thẩm định môi trường, phê duyệt khu vực biển còn phức tạp, thời gian kéo dài từ 2-3 năm. Cơ chế giá điện chưa ổn định, hợp đồng mua bán điện chưa tiệm cận thông lệ quốc tế, thiếu cơ chế bảo lãnh… khiến việc huy động vốn, đặc biệt là vốn nước ngoài, gặp nhiều trở ngại.

Áp lực về vốn đầu tư cũng là một thách thức đáng kể. Theo hiệp hội, suất đầu tư điện gió trên bờ khoảng 1,6 triệu USD/MW, còn điện gió ngoài khơi có thể lên đến 3-3,5 triệu USD/MW. Với dự án quy mô lớn, tổng mức đầu tư có thể lên đến hàng tỷ USD, vượt quá khả năng của nhiều doanh nghiệp trong nước.

Trong khi đó, việc tiếp cận nguồn tín dụng xanh quốc tế còn hạn chế do yêu cầu cao về bảo lãnh và xếp hạng tín nhiệm; lãi suất vay trong nước ở mức 10-12 %/năm càng làm gia tăng áp lực tài chính đối với dự án có thời gian hoàn vốn dài.

Không chỉ dừng lại ở bài toán vốn, ngành điện gió hiện vẫn phụ thuộc lớn vào thiết bị nhập khẩu như tua-bin, cánh quạt, trụ tháp…, kéo theo chi phí logistics cao, phụ thuộc vào tỷ giá và tiềm ẩn rủi ro về chuỗi cung ứng.

Từ thực tiễn địa phương, ông Trần Quốc Tuấn- Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Công Thương cho biết, Nghị quyết Đại hội I Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định mục tiêu đưa địa phương trở thành trung tâm NLTT của vùng, tiến tới trung tâm xuất khẩu năng lượng sạch của cả nước. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh và khu vực vẫn đang đối diện với 3 “nút thắt lớn”, gồm: thể chế, thủ tục đầu tư còn chồng chéo; hạ tầng truyền tải chưa đáp ứng yêu cầu giải tỏa công suất; và cơ chế lựa chọn nhà đầu tư cần minh bạch, linh hoạt hơn.

Khơi thông “điểm nghẽn”

Tỉnh xác định phát triển NLTT trở thành ngành kinh tế quan trọng, đóng vai trò động lực tăng trưởng của khu vực công nghiệp- xây dựng, hướng tới mục tiêu hình thành trung tâm NLTT và xuất khẩu năng lượng sạch của vùng ĐBSCL.

Để hiện thực hóa định hướng đó, ngay từ đầu năm 2026, ngành công thương đã tập trung tháo gỡ khó khăn cho dự án năng lượng lớn, nhất là dự án điện gió, nhằm sớm hoàn thiện điều kiện pháp lý để đưa vào vận hành. Công tác rà soát hồ sơ, kiểm tra thực tế và đối chiếu quy định được triển khai khẩn trương, chặt chẽ, thể hiện sự chủ động, linh hoạt trong điều hành, đặc biệt trong bối cảnh tỉnh đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo ông Trần Quốc Tuấn, để khơi thông “điểm nghẽn”, cần tập trung vào 3 nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đầu tư, cụ thể hóa cơ chế trong Quy hoạch điện VIII nhằm tạo môi trường đầu tư ổn định, minh bạch. Tiếp đến là ưu tiên đầu tư, nâng cấp hệ thống lưới điện truyền tải để đảm bảo khả năng giải tỏa công suất, tránh tình trạng quá tải khi nguồn điện phát triển nhanh. Đồng thời, xây dựng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư theo hướng công khai, linh hoạt, khuyến khích đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Sở Công Thương cho biết sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp trong phạm vi thẩm quyền, tạo điều kiện thuận lợi để dự án triển khai đúng quy định. Yêu cầu nhà đầu tư nâng cao trách nhiệm, chủ động nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ theo cam kết; đối với dự án chậm triển khai hoặc không đảm bảo năng lực, tỉnh sẽ kiên quyết xử lý, thu hồi theo quy định nhằm tránh lãng phí nguồn lực.

Nhấn mạnh vai trò của NLTT, ông Trần Quốc Tuấn cho rằng, phát triển lĩnh vực này không chỉ là bài toán kỹ thuật mà còn là câu chuyện về quản trị, trách nhiệm và tầm nhìn- chuyển từ khai thác tài nguyên sang khai thác nguồn lực mềm- trí tuệ, từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn, hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.

(Còn tiếp)

SONG THẢO