Không dừng lại ở sản xuất và bán nông sản thô, các hộ sản xuất tại xã Ba Tri đang từng bước tổ chức lại sản xuất, xây dựng thương hiệu, tham gia chương trình OCOP và tìm kiếm kênh tiêu thụ ổn định. Từ những sản phẩm gắn với lợi thế địa phương, hướng đi mới đang mở ra cách làm kinh tế nông nghiệp dựa trên liên kết và thị trường.
 |
| Xã Ba Tri định hướng phát triển sản xuất lúa chất lượng cao. Trong ảnh: Ông Nguyễn Văn Sinh - nông dân ấp Bảo Hòa (bìa phải) và ông Lữ Văn Tư - Chi hội trưởng Chi hội Nông dân ấp Bảo Hòa thăm cánh đồng lúa chuẩn bị thu hoạch. |
Từ nông sản đến hàng hóa
Xã Ba Tri có thế mạnh về sản xuất nông nghiệp; trong đó, bò, lúa và tôm được xác định là sản phẩm chủ lực. Cùng với duy trì sản xuất, xã đã từng bước quan tâm nâng chất lượng, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm theo hướng hàng hóa, nhằm tăng giá trị nông sản thay vì chỉ chú trọng sản lượng.
Hiện xã Ba Tri có 10 sản phẩm đạt OCOP 3 sao thuộc 6 chủ thể. Các sản phẩm gồm: cải thìa, xà lách Hà Lan, dưa leo baby, rượu Tương Phùng, cơm cháy chà bông Như Ý, chả giò bánh pía tươi, thịt ba rọi một nắng ướp sả ớt, tôm chẻ một nắng, tôm khô Út Xi và dừa xiêm Bến Tre size L.
Tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), tạo điều kiện để chủ thể quan tâm hơn đến chất lượng, nhãn hiệu, bao bì và khả năng truy xuất nguồn gốc. Sản phẩm OCOP của xã đều được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc và hỗ trợ đưa lên sàn thương mại điện tử của tỉnh. Địa phương định hướng nâng hạng một số sản phẩm và xem xét phát triển thêm sản phẩm có tiềm năng.
Bên cạnh sản phẩm OCOP, Ba Tri có những mô hình ứng dụng kỹ thuật vào sản xuất như trồng dưa lưới, rau thủy canh và nuôi tôm nhiều giai đoạn, sử dụng nhà màng, hệ thống tuần hoàn nước hoặc công nghệ biofloc. Những mô hình này mở ra hướng sản xuất chú trọng kiểm soát quy trình và chất lượng. Dù vậy, chi phí đầu tư, hiệu quả kinh tế và khả năng tiêu thụ vẫn là những yếu tố quyết định việc duy trì, mở rộng sản xuất.
Liên kết tiêu thụ để nâng giá trị nông sản
Từ thực tế sản xuất, việc kết nối người trồng với đơn vị thu mua có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuyển nông sản thành hàng hóa. Khi có đầu ra phù hợp, người dân mới có cơ sở tính toán sản lượng, chủ động đầu tư và duy trì chất lượng sản phẩm. Một hướng liên kết được thể hiện qua hoạt động của Công ty TNHH MTV Thương mại Dịch vụ C.D.K, sản xuất, phân phối sản phẩm dừa tươi uống nước và dừa gọt vỏ tiện lợi mang thương hiệu C.D.K, được chứng nhận OCOP 3 sao.
 |
| Sản phẩm dừa tươi uống nước và dừa gọt vỏ tiện lợi mang thương hiệu C.D.K, được chứng nhận OCOP 3 sao có mặt trên thị trường. |
Theo ông Cao Duy Khiêm - Giám đốc Công ty TNHH MTV Thương mại Dịch vụ C.D.K, công ty thu mua dừa trực tiếp tại vườn của hơn 100 hộ dân, với sản lượng khoảng 13.000 - 15.000 trái/ngày. Dừa sau thu mua được sơ chế thành nhiều dòng sản phẩm như: dừa gọt trọc, dừa gọt nón lá còn vỏ xanh và dừa gọt kim cương, phục vụ hệ thống siêu thị, nhà hàng, khách sạn và quán ăn.
Điểm đáng chú ý trong cách tổ chức sản xuất này là dừa được thu mua với nhiều kích cỡ; sau đó, phân loại theo quy cách để đưa vào kênh tiêu thụ phù hợp. Việc tận dụng nguồn nguyên liệu đa dạng, kết hợp sơ chế và phân phối giúp doanh nghiệp mở rộng khả năng tiêu thụ, đồng thời tạo đầu ra cho nhà vườn.
Tuy nhiên, quá trình chế biến đặt ra yêu cầu xử lý phụ phẩm. Theo doanh nghiệp, vỏ dừa sau sơ chế đang là trở ngại đáng kể. Thời gian tới, công ty dự kiến đầu tư dây chuyền xay vỏ dừa, xử lý chất chát để tạo giá thể trồng rau sạch. Nếu triển khai hiệu quả, hướng đi này có thể góp phần tận dụng phụ phẩm, giảm áp lực xử lý chất thải và tạo thêm giá trị từ nguyên liệu sau chế biến.
Để nông sản trở thành hàng hóa, việc tổ chức thu mua, sơ chế và phân phối cần được tính toán đồng bộ. Người trồng có đầu ra, doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu, thị trường có sản phẩm đáp ứng nhu cầu. Sự gắn kết này là một trong những điều kiện quan trọng để hình thành chuỗi giá trị nông sản.
Cùng với cây dừa, hoạt động của hợp tác xã (HTX) có vai trò hỗ trợ nông dân giảm chi phí sản xuất và từng bước tổ chức lại sản xuất. HTX Nông nghiệp Vĩnh Hòa hiện có 130 thành viên, cung cấp thức ăn chăn nuôi cho bò, heo, dê... Theo thông tin từ HTX, thành viên có thể mua thức ăn với giá thấp hơn thị trường khoảng 10.000 đến 15.000 đồng/bao, góp phần giảm một phần chi phí chăn nuôi. Tuy nhiên, hiện đầu ra sản phẩm chăn nuôi của thành viên chủ yếu vẫn do thương lái thu mua.
Ông Trịnh Văn Lướt - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Nông nghiệp Vĩnh Hòa cho biết, HTX đang xây dựng phương án liên kết giữa các thành viên, hướng đến việc chủ động hơn trong tổ chức sản xuất và tiêu thụ. Khi có sự liên kết về sản lượng, chất lượng và đầu ra, nông dân sẽ có thêm cơ sở để tính toán hiệu quả sản xuất, hạn chế tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái.
Bài học từ mô hình sản xuất lúa
Lúa là cây trồng quen thuộc của nông dân Ba Tri. Tuy nhiên, để nâng giá trị hạt lúa, việc thay đổi quy trình sản xuất cần đi cùng giải pháp tiêu thụ và lợi ích cụ thể cho người trồng.
Ông Nguyễn Văn Sinh - nông dân ở ấp Bảo Hòa, có 7 công đất trồng lúa. Nhắc lại thời gian tham gia mô hình sản xuất lúa VietGAP, ông Sinh cho biết, nông dân từng được hỗ trợ một phần phân bón, góp phần giảm chi phí sản xuất. Nếu có chính sách hỗ trợ phù hợp và hiệu quả được bảo đảm, ông sẵn sàng tham gia trở lại. Chi phí đầu vào, nhất là phân bón, ngày càng tăng trong khi giá lúa còn biến động. Vì vậy, người trồng lúa cần được hỗ trợ cả khâu sản xuất và tìm đầu ra ổn định để yên tâm đầu tư cho vụ mùa.
Thực tế tại địa phương, mô hình sản xuất lúa VietGAP đã ngừng triển khai từ năm 2025. Một số hỗ trợ trước đây giúp nông dân giảm chi phí đầu vào, nhưng để duy trì mô hình lâu dài cần phương án tổ chức sản xuất và tiêu thụ phù hợp.
Ông Lữ Văn Tư - Chi hội trưởng Chi hội Nông dân ấp Bảo Hòa, Trưởng Ban Kiểm soát HTX Nông nghiệp xã cho biết, qua mô hình sản xuất từng triển khai, HTX đã hỗ trợ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân. Tuy nhiên, một số mô hình chỉ duy trì khoảng 1 năm rồi dừng. Khó khăn lớn là đầu ra chưa ổn định. Bên cạnh đó, yêu cầu về mã số vùng trồng và điều kiện của đơn vị thu mua ảnh hưởng đến khả năng liên kết tiêu thụ.
Từ câu chuyện cây lúa VietGAP, có thể thấy việc hỗ trợ vật tư và hướng dẫn kỹ thuật chỉ giải quyết một phần khó khăn của người trồng lúa. Muốn nông dân duy trì quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn, cần có sự gắn kết giữa HTX, người sản xuất và đơn vị thu mua. Khi sản phẩm chưa có đầu ra rõ ràng, người dân khó yên tâm đầu tư thêm chi phí, công sức để thay đổi tập quán sản xuất.
Tổ chức sản xuất gắn với nhu cầu thị trường
Theo ông Phạm Văn Dũng - Chủ tịch UBND xã Ba Tri, địa phương định hướng phát triển sản xuất lúa chất lượng cao, giảm chi phí, nâng chất lượng và tăng giá trị sản phẩm. Xã đặt mục tiêu phát triển vùng nguyên liệu gắn với HTX và liên kết tiêu thụ, từng bước mở rộng quy mô khi đáp ứng yêu cầu thị trường.
Để hiện thực hóa định hướng này, việc củng cố năng lực hoạt động của HTX, tìm kiếm đối tác thu mua và bảo đảm lợi ích của người trồng lúa là những yêu cầu cần quan tâm. Việc mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn cần dựa trên điều kiện thực tế, khả năng tổ chức sản xuất và nhu cầu thị trường, thay vì chỉ chú trọng quy mô diện tích.
Không riêng cây lúa, sản phẩm OCOP và những mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cần có phương án tiêu thụ phù hợp. Với sản phẩm đã có thị trường, việc duy trì chất lượng và bảo đảm nguồn cung là điều kiện để phát triển lâu dài. Với mô hình khó khăn về đầu ra, cần tính toán khả năng tiêu thụ trước khi mở rộng đầu tư.
Từ phát triển sản phẩm OCOP, liên kết thu mua dừa đến đầu ra của cây lúa và sản phẩm chăn nuôi, thực tế ở xã Ba Tri cho thấy, làm kinh tế nông nghiệp đòi hỏi cách tổ chức sản xuất gắn với thị trường. Khi người dân có thể chủ động hơn về chi phí, chất lượng và đầu ra, nông sản mới có điều kiện trở thành hàng hóa ổn định, tạo giá trị lâu dài cho người sản xuất, góp phần nâng cao thu nhập ở nông thôn.
Bài, ảnh: PHAN HÂN
