Để nghề nuôi nghêu phát triển bền vững

Hiện tỉnh có 5,4 ngàn hecta nuôi nghêu với 17 tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất. Nghề nuôi nghêu tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế ven biển, tạo sinh kế cho nhiều hộ dân và góp phần bảo vệ hệ sinh thái bãi triều. Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực về sản lượng, nghề nuôi nghêu vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, cần sớm tháo gỡ để phát triển ổn định và bền vững.

Hiện trạng nguồn nước thải và rác thải thủy sản từ khu vực nuôi tôm công nghệ cao xả ra môi trường biển tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng vùng nuôi nghêu.

Bảo vệ, quản lý vùng nuôi

Thông tin từ Chi cục Thủy sản, Kiểm ngư và Biển đảo tỉnh, diện tích nuôi nghêu giai đoạn 2023-2025 tương đối ổn định, song vẫn có sự biến động cục bộ do ảnh hưởng của xói lở, bồi tụ, thay đổi hiện trạng bãi nuôi và việc một số HTX chưa hoàn tất thủ tục giao hoặc thuê đất. Thực tế, diện tích có nghêu thấp hơn nhiều so với diện tích được giao do thiếu nguồn giống, điều kiện môi trường chưa thuận lợi trong một số thời điểm và nhiều diện tích được sử dụng làm vùng đệm hoặc đang chuẩn bị thả nuôi.

Hiện nguồn nghêu giống tự nhiên ngày càng giảm, HTX phụ thuộc vào nguồn giống mua từ ngoài tỉnh, tiềm ẩn nhiều rủi ro về khả năng thích nghi môi trường. Việc xác định và bảo vệ bãi nghêu bố mẹ vẫn chưa hiệu quả. Dù còn khó khăn, nhưng sản lượng nghêu toàn tỉnh vẫn tăng mạnh trong năm 2025.

Nếu năm 2023 sản lượng đạt 8,577 ngàn tấn, năm 2024 đạt 8,456 ngàn tấn thì đến năm 2025 tăng lên 16,373 ngàn tấn. Nguyên nhân do một số đơn vị có sản lượng tăng đột biến, cùng với điều kiện môi trường thuận lợi và việc tập trung thu hoạch theo chu kỳ.

Trong số đơn vị sản xuất hiệu quả, HTX Nghêu Phương Đông (phường Trường Long Hòa) là một trong những đơn vị tiêu biểu khi đã thu hoạch khoảng 2,3 ngàn tấn nghêu, hiện còn khoảng 500 tấn trên bãi với tỷ lệ sống trên 80%. HTX Nông nghiệp- Thủy sản Trường Long Hòa đạt kết quả tích cực với sản lượng 1,2 ngàn tấn. Đặc biệt, khu vực nuôi nghêu của các HTX còn lại đạt sản lượng năm 2025 lên tới 8,99 ngàn tấn, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng sản lượng toàn tỉnh.

Ông Đặng Xuân Thảo- Giám đốc HTX Nghêu Phương Đông cho biết: Tình hình nuôi nghêu của HTX thời gian qua đạt kết quả khả quan. Tuy nhiên hiện nay tình trạng nguồn nước thải do hộ nuôi tôm công nghệ cao xả ra môi trường biển đang tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến vùng nghêu nuôi.

Theo ông Thảo, thời gian tới HTX tập trung khai thác nghêu thịt; triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo vệ và quản lý hiệu quả vùng nuôi; tăng cường vệ sinh sân bãi, thu gom vỏ nghêu, nghêu nổi trong lô nuôi, vệ sinh vỏ nghêu và vật thể trên bãi nhằm hạn chế ô nhiễm môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho nghêu phát triển.

Công tác tuần tra, bảo vệ sân bãi được HTX duy trì nghiêm ngặt 24/24 giờ. Thường xuyên kiểm tra, khắc phục cọc tiêu, biển báo, ranh giới bị hư hỏng; theo dõi diễn biến độ mặn của nước biển, quá trình sinh trưởng, phát triển của nghêu giống để có biện pháp quản lý phù hợp.

Ngoài HTX Nghêu Phương Đông, nhiều HTX khác như Đồng Tâm, Bảo Thuận, Bình Minh, Thạnh Lợi, Rạng Đông vẫn duy trì sản xuất ổn định. Qua khảo sát thực tế, yếu tố môi trường tại vùng nuôi hiện cơ bản nằm trong ngưỡng phù hợp cho nghêu sinh trưởng, với nhiệt độ nước dao động từ 26-30 độ C và độ mặn từ 13,8-27‰. Tuy nhiên, nghề nuôi nghêu vẫn phụ thuộc rất lớn vào yếu tố tự nhiên.

Tình trạng xói lở, bồi tụ, sóng lớn và nước ngọt đổ về theo mùa thường xuyên ảnh hưởng đến tỷ lệ sống của nghêu giống. Nhiều HTX ghi nhận nghêu giống xuất hiện tự nhiên nhưng sau đó bị sóng đánh tan hoặc chết hàng loạt do biến động môi trường.

Điển hình như HTX Thủy sản Đông Hải, sau khi thả hàng chục tấn giống trong năm 2023 và 2024, đến cuối năm 2024 nghêu chết hàng loạt nhưng chưa xác định được nguyên nhân. Đến nay, đơn vị vẫn chưa có kế hoạch thả nuôi mới. Một số HTX tạm ngưng hoạt động hoặc sản xuất cầm chừng do thiếu vốn, thiếu nguồn giống và chưa được giao đất ổn định. Ngoài ra, năng lực quản lý giữa các HTX chưa đồng đều. Một số đơn vị chưa đạt chứng nhận quốc tế như MSC, ASC nên gặp khó khăn trong mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao giá trị sản phẩm.

Định hướng một số giải pháp

Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, nghề nuôi nghêu vừa là sinh kế của người dân ven biển và gắn với mục tiêu phát triển kinh tế biển bền vững. Việc tháo gỡ khó khăn về nguồn giống, môi trường và quản lý là yếu tố quan trọng để nghề nuôi nghêu tiếp tục phát triển hiệu quả thời gian tới.

HTX Nghêu Phương Đông tạo việc làm cho nhiều lao động trong mùa thu hoạch nghêu.

Theo ông Phạm Minh Truyền- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, nghề nuôi nghêu phụ thuộc rất lớn vào môi trường biển và điều kiện thời tiết tự nhiên.

Quá trình phát triển nuôi thủy sản công nghệ cao tại khu vực ven biển có thể tác động đến môi trường nước, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của nghêu. Để nghề nuôi nghêu phát triển bền vững, ngành nông nghiệp đề xuất HTX cần thường xuyên theo dõi sức khỏe nghêu và yếu tố môi trường để kịp thời xử lý biến động bất lợi. Cần lựa chọn thời điểm thả giống phù hợp, ưu tiên sử dụng giống kích cỡ lớn tại khu vực chịu ảnh hưởng nước ngọt theo mùa.

Thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ phân công cán bộ trực tiếp lấy mẫu nước để kiểm tra, thử nghiệm và đánh giá mức độ ảnh hưởng đến bãi nuôi nghêu. Xây dựng kế hoạch thí nghiệm cụ thể nhằm xác định nguyên nhân và yếu tố tác động đến môi trường vùng nuôi.

Đối với trường hợp hộ nuôi tôm công nghệ cao xả thải ra môi trường biển tại vùng nghêu, trước mắt HTX kiến nghị địa phương làm việc với hộ nuôi tôm để cùng phối hợp bảo vệ môi trường vùng ven biển, chờ kết quả đánh giá từ ngành chuyên môn để có hướng xử lý phù hợp.

Theo ông Phạm Minh Truyền, việc xây dựng đề tài xác định lại vị trí phân bố nguồn nghêu bố mẹ và ban hành quy định bảo vệ nguồn giống tự nhiên được xem là giải pháp căn cơ nhằm chủ động nguồn giống tại chỗ, giảm phụ thuộc vào nguồn giống bên ngoài.

Đồng thời hỗ trợ các đơn vị hoàn thiện thủ tục đất đai và tiếp cận tiêu chuẩn nuôi quốc tế. Ngành nông nghiệp đang định hướng xây dựng đề án phát triển nguồn giống nghêu bền vững, đồng thời nghiên cứu sản xuất từng loại giống phù hợp với điều kiện môi trường của từng khu vực nhằm nâng tỷ lệ sống và hiệu quả nuôi.

Bài, ảnh: MỸ NHÂN