Mỗi năm, cứ mỗi độ cận kề mùa lễ Kathina (Dâng y kathina), các đoàn nghệ thuật múa chằn (yeak) lại chuẩn bị tổ chức lễ cúng tổ để lên đường biểu diễn phục vụ dịp lễ hội tại phum sóc, chùa chiền. Đây là nghi lễ tín ngưỡng tâm linh ý nghĩa, góp phần gìn giữ “hồn cốt” di sản truyền thống từ xưa của đồng bào Khmer.
 |
| Biểu diễn nghệ thuật sau nghi lễ cúng tổ. Ảnh: THẠCH HOÀNG |
Theo quan niệm của các nghệ nhân, lễ cúng tổ là dịp trọng đại để các thành viên trong đoàn bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các bậc tiền nhân, những người đã sáng lập ra bộ môn nghệ thuật múa đặc sắc này. Đồng thời, nghi lễ được cử hành nhằm cầu nguyện anh linh các vị tổ nghề phù hộ cho người biểu diễn luôn dồi dào sức khỏe, biểu diễn được suôn sẻ, thuận lợi, tránh gặp phải rủi ro, tai nạn, mang lại niềm vui và bình an cho xã hội.
Đoàn Nghệ thuật múa chằn ấp Bãi Xào Dơi, xã Hàm Giang là một trong những đoàn nghệ thuật lâu đời tại xã Hàm Giang. Nghi lễ cúng tổ trước khi xuất phát ra đi biểu diễn phục vụ các dịp lễ truyền thống Khmer ở phum sóc, chùa chiền luôn được trưởng đoàn là thầy Thạch Khôi cùng các thành viên duy trì cử hành đều đặn hàng năm. Theo lời của thầy Thạch Khôi trưởng đoàn, nhờ giữ gìn tốt nghi lễ này mà khi đi biểu diễn phục vụ các lễ hội, đoàn chưa bao giờ gặp phải bất kỳ sự cố hay trở ngại nào.
Công tác chuẩn bị cho nghi lễ cúng tổ được thực hiện đúng theo quy định, quan trọng nhất là bàn thờ cúng (mâm cúng) phải được bày trí ở một nơi trang trọng. Trên bàn thờ sắp đặt nhiều vật cúng phong phú; đặc biệt, phía trên có trưng bày các mặt nạ chằn (yeak), hanuman, garuda...
Nghi lễ cúng tổ diễn ra dưới sự chủ trì của vị A-cha hoặc trưởng đoàn. Trong không gian linh thiêng nghi ngút khói hương và lung linh ánh nến từ bàn thờ, vị A-cha hoặc trưởng đoàn khấn nguyện, dâng lễ cúng tổ để cầu bình an cho các thành viên. Bầu không khí trang nghiêm ấy đã thể hiện rõ đạo lý “uống nước nhớ nguồn” sâu sắc trong đời sống tâm linh của đồng bào Khmer qua nhiều thế hệ.
Sau khi hoàn tất nghi lễ khấn nguyện dâng hương, các thành viên trong đoàn múa bắt đầu phần biểu diễn. Họ trang điểm, khoác lên mình những bộ trang phục, trang sức lộng lẫy và đội mặt nạ hóa thân thành các nhân vật trong trường ca Reamker (Ramayana), thể hiện những động tác múa vừa mềm mại, vừa sinh động, thu hút trọn vẹn sự chú ý của người xem.
Lễ cúng tổ của đoàn múa chằn là hoạt động tín ngưỡng thiết thực nhằm bảo tồn nghệ thuật cổ truyền của đồng bào Khmer. Các thế hệ nghệ nhân giữ trọn tình yêu nghệ thuật thông qua việc gìn giữ nghi lễ cúng tổ nghệ thuật múa chằn.
THẠCH HOÀNG
