Dự báo mùa khô 2026-2027, tỉnh có nguy cơ đối mặt với hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn (XNM) đến sớm do ảnh hưởng của El Nino. Trước tình hình này, tỉnh đã xây dựng các kịch bản ứng phó, yêu cầu địa phương chủ động trữ nước ngọt, điều chỉnh sản xuất và bảo đảm nước sinh hoạt, hạn chế thấp nhất thiệt hại.
 |
| Nông dân xã Hòa Hiệp chủ động tích trữ nước ngọt, gia cố bờ bao và chăm sóc vườn cây ăn trái. |
Nguy cơ xâm nhập mặn trên diện rộng
Theo kịch bản ứng phó với El Nino giai đoạn 2026-2027 của tỉnh, hiện tượng El Nino được dự báo có xác suất trên 95% tiếp tục duy trì trong nửa cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027, với cường độ từ trung bình đến mạnh, không loại trừ khả năng rất mạnh. Điều này làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, thiếu hụt lượng mưa, suy giảm nguồn nước và XNM, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.
Theo dự báo, nhiệt độ trung bình thời gian này có thể cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1,5-2,5 độ C; tổng lượng mưa năm 2026 có khả năng thiếu hụt 20-30%.
Mùa mưa dự kiến kết thúc vào cuối tháng 10, đặt ra yêu cầu chủ động tích trữ nước ngọt trước mùa khô. XNM được dự báo xuất hiện sớm.
Từ giữa tháng 11/2026, ranh mặn 4‰ có thể xuất hiện tại khu vực cách biển 25-30km; ranh mặn 1‰ có khả năng xuất hiện từ tháng 12/2026.
Giai đoạn tháng 11/2026-6/2027 được xác định là thời kỳ chịu tác động lớn nhất của hạn hán, thiếu nước, XNM và nắng nóng.
Theo ông Châu Văn Hòa - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, nguy cơ XNM sớm và sâu được dự báo gia tăng do kết hợp giữa dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong suy giảm, tác động của triều và nhu cầu lấy nước trong mùa khô. Vĩnh Long là một trong các khu vực chịu ảnh hưởng rõ ràng nhất của XNM, nhất là khi mùa khô 2026-2027 trùng với thời kỳ nhu cầu nước cao cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, cây ăn trái và nuôi trồng thủy sản.
UBND tỉnh đã ban hành Quyết định 6656/QĐ-UBND về Kịch bản ứng phó với El Nino giai đoạn 2026-2027, trong đó xác định 3 tình huống XNM. Ở mức độ nhẹ, tương đương trung bình giai đoạn 2021-2026, ranh mặn 4‰ có thể ảnh hưởng 85/124 xã, phường; ranh mặn 1‰ ảnh hưởng 97/124 xã, phường.
Nếu diễn biến tương đương mùa khô 2015-2016, phạm vi ảnh hưởng có thể mở rộng đến 88 xã, phường đối với ranh mặn 4‰ và 99 xã, phường đối với ranh mặn 1‰.
Đáng lo ngại nhất là kịch bản tương đương mùa khô lịch sử 2019-2020, khi ranh mặn 4‰ có thể ảnh hưởng 103/124 xã, phường, ranh mặn 1‰ tác động đến 115/124 xã, phường. Đây là tình huống cực đoan cần đặc biệt lưu ý để chuẩn bị phương án ứng phó, tránh bị động khi XNM diễn biến phức tạp.
Các kịch bản cho thấy nguy cơ hạn, mặn không chỉ tập trung ở vùng ven biển mà có thể ảnh hưởng sâu vào nội đồng, đe dọa nguồn nước sinh hoạt và sản xuất. Tỉnh có nhiều vùng chuyên canh lúa, dừa, cây ăn trái và nuôi trồng thủy sản, việc chủ động nguồn nước có ý nghĩa quan trọng, nhất là tại những khu vực phụ thuộc nguồn nước sông, kênh, rạch.
Chủ động trữ ngọt, bảo vệ sản xuất và nước sinh hoạt
Theo ngành nông nghiệp và môi trường, nếu tình trạng thiếu nước ngọt kéo dài hoặc sử dụng nguồn nước nhiễm mặn không phù hợp, cây trồng có nguy cơ bị ảnh hưởng, đặc biệt là vùng cây ăn trái lâu năm. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là theo dõi diễn biến độ mặn và đánh giá khả năng cấp nước của từng công trình thủy lợi, xác định vùng có nguy cơ thiếu nước và chủ động phương án bảo vệ sản xuất ngay từ đầu mùa khô.
Trước nguy cơ hạn, mặn đến sớm, ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát nguồn nước, hệ thống thủy lợi và phương án tổ chức sản xuất. Việc chuẩn bị cần thực hiện ngay trong tháng 10.
Từng xã, phường cần kiểm tra hệ thống cống, đê bao, bờ bao, trạm bơm, kênh dẫn và khu vực trữ nước; xác định những vị trí hư hỏng, bồi lắng hoặc chưa khép kín để có giải pháp xử lý. Đồng thời, tính toán nhu cầu nước cho sinh hoạt, trồng trọt, chăn nuôi và cây lâu năm nhằm bố trí nguồn nước phù hợp.
Tại khu vực thủy lợi chưa khép kín, địa phương vận động người dân gia cố bờ bao, đắp đập tạm, tích trữ nước trong mương vườn, ao chứa và công trình nội đồng. Đơn vị quản lý công trình thủy lợi phối hợp vận hành hệ thống cống, tranh thủ lấy nước khi nguồn nước bên ngoài bảo đảm điều kiện.
Ông Lâm Văn Tân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Trong sản xuất nông nghiệp, địa phương cần bố trí thời vụ phù hợp với nguồn nước, không xuống giống khi chưa bảo đảm nước tưới. Khuyến cáo nông dân sử dụng giống thích nghi hạn, mặn, áp dụng tưới tiết kiệm; tăng cường trữ nước, gia cố bờ bao và kiểm tra độ mặn trước khi tưới cho cây ăn trái. Đối với chăn nuôi, cần chủ động dự trữ nước uống, thức ăn và phòng dịch; trong nuôi thủy sản, thường xuyên theo dõi độ mặn, nhiệt độ, chất lượng nước và điều chỉnh mùa vụ phù hợp.
Cùng với bảo vệ sản xuất, địa phương phải ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt, nhất là khu vực cuối nguồn, có nguy cơ thiếu nước; rà soát các hộ cần hỗ trợ, nâng khả năng dự trữ và cấp nước. Khi hạn, mặn diễn biến nghiêm trọng, cần sẵn sàng phương án vận chuyển, cấp nước tập trung. Đồng thời, tăng cường quan trắc độ mặn, thông tin cảnh báo kịp thời để người dân chủ động lấy nước, vận hành công trình và bảo vệ sản xuất.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa, đối với từng vùng, tỉnh xác định giải pháp phù hợp. Khu vực Bến Tre tập trung kiểm soát nguồn nước các Sông Tiền, Hàm Luông, Cổ Chiên và vận hành hiệu quả hệ thống Ba Lai. Khu vực Trà Vinh ưu tiên ngăn mặn, trữ ngọt, phát huy các cống đầu mối và tuyến tiếp ngọt. Khu vực Vĩnh Long chủ động đóng cống ven sông Cổ Chiên, Sông Hậu khi độ mặn tăng, kiểm soát chất lượng nước trước khi bơm tưới.
Tổng nhu cầu nguồn lực theo kịch bản của tỉnh khoảng 10.833 tỷ đồng, tập trung đầu tư công trình thủy lợi, đê điều, phòng, chống thiên tai, sửa chữa công trình và mở rộng hệ thống cấp nước. Việc chuẩn bị từ cơ sở, chủ động trữ nước ngọt, vận hành hiệu quả công trình thủy lợi và tổ chức sản xuất phù hợp góp phần bảo vệ các ngành hàng nông nghiệp chủ lực, bảo đảm nước sinh hoạt và hạn chế thiệt hại trong mùa khô 2026-2027.
Bài, ảnh: NGUYÊN KHANG
