Nâng tầm thương hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”

Nhãn hiệu thương mại “Gạo Việt xanh phát thải thấp” là cam kết về chất lượng, minh bạch và trách nhiệm môi trường của ngành lúa gạo Việt Nam.

Với việc triển khai công cụ số ViRiCert trong khuôn khổ đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao vùng ĐBSCL, HTX được hỗ trợ theo dõi, đánh giá và chứng nhận tuân thủ quy trình canh tác theo thời gian thực, tạo nền tảng xây dựng hệ thống nhận diện gạo phát thải thấp, thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng giá trị xuất khẩu.

Xây dựng công cụ đánh giá tuân thủ quy trình canh tác được xem là nền tảng quan trọng nhằm nâng giá trị hạt gạo và tăng cường tính minh bạch.

ViRiCert- Công cụ đánh giá minh bạch

Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL hướng tới nông nghiệp bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và thu hút đầu tư xanh.

Trước những thách thức, rủi ro như xâm nhập mặn, thiên tai và áp lực giảm phát thải ngày càng cao, việc cần có công cụ đánh giá, giám sát minh bạch cho quá trình canh tác là rất quan trọng. Công cụ ViRiCert ra mắt được kỳ vọng như là công cụ số dẫn đường cho nông dân, HTX, và doanh nghiệp tham gia đề án.

Công cụ ViRiCert do VIETRISA triển khai thực hiện với sự hỗ trợ của Viện Nghiên cứu Lúa gạo quốc tế (IRRI). Theo đó, sau khi cài đặt, HTX sẽ cập nhật thông tin về quá trình canh tác lúa theo thời gian thực kèm theo hình ảnh chứng minh. Công cụ sẽ thống kê, quản lý dữ liệu và chấm theo thang điểm.

Nếu HTX làm đúng và đủ theo quy trình canh tác của Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao sẽ được ứng dụng đánh giá đạt. Nếu không đạt, công cụ sẽ khuyến nghị HTX khắc phục, cải tiến thực hành còn hạn chế để đạt kết quả. Dựa vào đó, VIETRISA sẽ đánh giá đạt chứng nhận Gạo Việt xanh phát thải thấp, qua đó giúp hoạt động xuất khẩu được thuận lợi hơn.

PGS.TS Nguyễn Văn Hùng- chuyên gia IRRI cho hay: Phương pháp đánh giá của công cụ ViRiCert thiết kế hệ thống chấm điểm dựa trên 10 khâu thực hành quan trọng của quy trình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp, từ quản lý nước trước vụ, làm đất, gieo sạ, bón phân, quản lý dịch hại đến thu hoạch và xử lý rơm rạ…

Mỗi khâu được chấm điểm cụ thể từ 0-3 điểm theo mức độ tuân thủ thực hành tốt nhất; trong đó, 2 điều kiện bắt buộc để đạt mức tuân thủ quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp gồm: rút nước giữa vụ ít nhất 1-2 lần và không đốt rơm rạ trên đồng. Đây là những biện pháp có hiệu quả cao nhất trong việc cắt giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường.

Theo các chuyên gia, trước yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi xanh của ngành lúa gạo, việc xây dựng công cụ đánh giá tuân thủ quy trình canh tác được xem là nền tảng quan trọng nhằm nâng cao giá trị hạt gạo và tăng cường tính minh bạch.

Công cụ ViRiCert cho phép ghi nhận, theo dõi và đối chiếu mức độ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật trong suốt quá trình sản xuất. Toàn bộ dữ liệu canh tác của nông hộ và HTX được cập nhật, quản lý và xác thực theo tiêu chí khắt khe của Đề án 1 triệu hecta lúa. Việc số hóa này hỗ trợ giám sát, nền tảng để truy xuất nguồn gốc, cấp mã số vùng trồng và phát triển cơ chế chứng nhận nhãn hiệu sản phẩm trong tương lai.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường- Trần Thanh Nam cho rằng, công cụ ViRiCert rất hay vì khi sử dụng, HTX như được tập huấn về quy trình canh tác của Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao. Công cụ ViRiCert cần được chuẩn hóa về mặt pháp lý, rồi công bố rộng rãi trong và ngoài nước. Đồng thời, nên có chương trình đào tạo cho HTX sử dụng.

Chuẩn hóa quy trình, xây dựng thương hiệu gạo phát thải thấp

Theo ngành nông nghiệp, trước yêu cầu thị trường quốc tế ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng và phát thải, việc áp dụng công cụ số trong giám sát, đánh giá quy trình sản xuất đang trở thành giải pháp quan trọng để nâng tầm thương hiệu gạo Việt Nam.

Sản xuất gạo tại Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An.

Bà Nguyễn Thị Giang- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, cho hay: Địa phương đang triển khai Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại 64 xã, phường, với tổng diện tích trên 170,8 ngàn hecta và sự tham gia của 171 HTX, tổ hợp tác. Quá trình thực hiện bước đầu ghi nhận nhiều kết quả tích cực, khẳng định hướng đi phát triển lúa gạo chất lượng cao, giảm phát thải là phù hợp thực tiễn và có tính khả thi.

Theo bà Giang, để gạo phát thải thấp tiếp cận các phân khúc thị trường cao cấp, gia tăng giá trị và nâng cao sức cạnh tranh quốc tế, cùng với sản xuất theo hướng xanh, cần minh chứng rõ ràng về quy trình sản xuất. Vì vậy, việc kiểm tra mức độ tuân thủ kỹ thuật canh tác, ứng dụng số hóa trong quản lý dữ liệu và xây dựng hệ thống nhận diện thương hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” hiện có vai trò quan trọng.

Ông Phạm Thái Bình- Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An (TP Cần Thơ) cho biết: Sau thị trường Nhật Bản, doanh nghiệp đã xuất khẩu thêm 1 ngàn tấn “Gạo Việt xanh phát thải thấp” sang châu Âu và Úc, mỗi thị trường 500 tấn.

Tiêu chí quan trọng nhất mà thị trường nhập khẩu yêu cầu là gạo phải đạt chất lượng cao, tức sản xuất phải an toàn. Còn phát thải thấp là tiêu chí tăng thêm, được thị trường nhập khẩu chấp nhận và chia sẻ với người sản xuất nhằm bảo vệ môi trường. Thời gian tới, doanh nghiệp mong muốn địa phương, bộ, ngành khẩn trương nhân rộng Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, bởi hiệu quả đã được chứng minh nhưng diện tích thực hiện đến nay còn khiêm tốn.

Ông Lê Thanh Tùng- Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIETRISA khẳng định: “Gạo Việt xanh phát thải thấp” là cam kết về chất lượng, tính minh bạch và trách nhiệm môi trường của ngành lúa gạo Việt Nam trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường toàn cầu về phát triển bền vững.

Thời gian tới, VIETRISA tiếp tục phối hợp với IRRI và đối tác thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường để hoàn thiện tiêu chuẩn cơ sở và bộ tiêu chí cấp logo chứng nhận. Việc mở rộng ứng dụng công cụ số như ViRiCert được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước tiến mới trong quản lý sản xuất, giúp ngành hàng lúa gạo Việt Nam phát triển minh bạch, bền vững và đạt giá trị gia tăng cao.

Bài, ảnh: TRÀ MY