Một số ý kiến Đại biểu Quốc hội cho rằng, việc sửa đổi danh mục không nên được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ là cắt giảm số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện mà quan trọng hơn là cơ cấu lại danh mục này trên cơ sở mức độ rủi ro và yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng theo đúng tiêu chí được quy định tại Điều 7 của Luật Đầu tư.
 |
| Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư - Ảnh: VGP/Nhật Bắc |
Họp phiên toàn thể tại Hội trường vào chiều nay (5/8), Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư.
Rà soát tổng thể Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện
Đa số ý kiến phát biểu của các đại biểu Quốc hội bày tỏ nhất trí với sự cần thiết xây dựng và ban hành luật nhằm tiếp tục cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh, cắt giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Dự thảo đã thay thế toàn bộ Phụ lục IV và thực hiện rà soát nhiều ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng tinh gọn hơn.
Theo Tờ trình của Chính phủ, dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư dự kiến cắt giảm 58 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Con số này tương ứng với tỷ lệ cắt giảm khoảng 29,3% so với tổng số 198 ngành, nghề hiện có tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư hiện hành.
Góp ý vào những vấn đề cụ thể, Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Tây Ninh) đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát tổng thể Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện trên cơ sở dựa vào một bộ tiêu chí thống nhất, khách quan, áp dụng chung cho tất cả các ngành, nghề, thay vì chủ yếu dựa trên chỉ tiêu cắt giảm và đề xuất của từng bộ, ngành quản lý chuyên ngành.
Theo đại biểu, Quốc hội không chỉ sửa một phụ lục của Luật Đầu tư mà đang quyết định cơ hội thực hiện một cuộc rà soát thể chế mang tính tổng thể để loại bỏ các rào cản gia nhập thị trường không còn cần thiết, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, gắn với mục tiêu cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và phát huy tối đa nguồn lực xã hội. Việc một ngành, nghề được giữ lại hay đưa ra khỏi Danh mục phải căn cứ vào các tiêu chí như: mức độ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng, môi trường; mức độ cần thiết của việc áp dụng điều kiện kinh doanh.
Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung cũng nhấn mạnh, việc sửa đổi cần giải đáp các nội dung: Ngành nghề có còn đáp ứng tiêu chí hạn chế quyền tự do kinh doanh theo Luật Đầu tư hay không? Mục tiêu quản lý đã được bảo đảm bằng pháp luật chuyên ngành hay chưa? Có thể chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm hay không? Điều kiện kinh doanh có thực chất là điều kiện kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn hay không? Chi phí tuân thủ và tác động đến môi trường đầu tư, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh; thực trạng và xu hướng cải cách quản lý nhà nước? Nếu áp dụng cách này để rà soát toàn bộ Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ bảo đảm tính minh bạch, nhất quán và tránh tình trạng còn có xu hướng giữ lại các điều kiện thuộc phạm vi quản lý của mình.
Không thể cắt cơ học
Ở khía cạnh khác đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng, cắt giảm bao nhiêu ngành, nghề không quan trọng bằng cắt như thế nào; nhấn mạnh điều quan trọng nhất là cắt giảm điều kiện kinh doanh và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải có nguyên tắc, không thể cắt theo cách cơ học để đủ chỉ tiêu.
Mặc dù Tờ trình của Chính phủ khẳng định, thi hành luật không phát sinh nguồn lực mới và cam kết tăng cường hậu kiểm, xây dựng cơ sở dữ liệu ở hầu hết các ngành, nghề, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, hai điều này không thể cùng đúng và lấy ví dụ tại Hàn Quốc khi chuyển sang hậu kiểm dựa trên rủi ro đã tăng gấp đôi số thanh tra viên chỉ trong vòng một năm.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung ngay một khoản tại Điều 5 quy định các nguyên tắc chuyển đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm làm căn cứ chung, ràng buộc khi xây dựng phương án thay thế cho ngành, nghề trong Danh mục, thay vì mỗi Bộ làm theo cách riêng như hiện nay. Đó là phân loại theo mức độ rủi ro, bảo đảm đồng bộ về thời điểm, nguồn lực tương xứng, không biến tướng thành điều kiện trá hình.
Đại biểu cũng đề xuất ngành, nghề nào chưa có văn bản thay thế khi Phụ lục IV mới có hiệu lực thì phải áp dụng ngay biện pháp quản lý rủi ro tạm thời, không được để khoảng trống.
Cũng bày tỏ băn khoăn về phương thức sửa đổi Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, một số ý kiến đại biểu cho rằng, việc sửa đổi danh mục không nên được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ là cắt giảm số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, mà quan trọng hơn là cơ cấu lại danh mục này trên cơ sở mức độ rủi ro và yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng theo đúng tiêu chí được quy định tại Điều 7 của Luật Đầu tư.
"Tôi cho rằng việc sửa đổi Phụ lục IV của Luật Đầu tư không phải là cắt giảm điều kiện kinh doanh bằng mọi giá, cũng không phải bổ sung điều kiện một cách cơ học. Điều quan trọng là mỗi ngành, nghề được giữ lại, bãi bỏ hoặc bổ sung đều phải được đánh giá trên cơ sở mức độ rủi ro và yêu cầu bảo vệ lợi ích công cộng theo đúng tinh thần của Điều 7 Luật Đầu tư. Chỉ khi đó thì chúng ta mới thực sự đạt được mục tiêu kép là vừa bảo đảm quyền tự do đầu tư kinh doanh, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân", đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) nêu quan điểm.
Đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đề nghị tiếp tục rà soát toàn diện Phụ lục IV theo nguyên tắc chỉ duy trì điều kiện kinh doanh đối với những ngành, nghề thực sự có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng và môi trường. Đối với những ngành, nghề đã được luật chuyên ngành điều chỉnh đầy đủ, cần cân nhắc loại bỏ khỏi danh mục hoặc quy định rõ Luật Đầu tư chỉ xác lập nguyên tắc, còn nội dung, phạm vi và điều kiện cụ thể được thực hiện thống nhất theo pháp luật chuyên ngành.
Đồng thời, đối với các ngành, nghề công nghệ cao và công nghệ số, nên ưu tiên phương thức quản lý dựa trên mức độ rủi ro, tính năng và tác động của sản phẩm, dịch vụ thay vì chỉ dựa trên tên gọi ngành, nghề. Cách tiếp cận này sẽ bảo đảm tính linh hoạt, hạn chế tình trạng pháp luật nhanh chóng lạc hậu và tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.
Một số quy định chuyển tiếp hiện nay còn cứng nhắc
Nêu ý kiến về các quy định chuyển tiếp, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) nhận định, một số quy định chuyển tiếp hiện nay còn cứng nhắc và chưa bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.
Đối với các hồ sơ đề nghị cấp phép thuộc ngành, nghề được bãi bỏ điều kiện kinh doanh nhưng đang trong quá trình giải quyết, dự thảo chỉ quy định cơ quan nhà nước thông báo ngừng giải quyết và trả lại hồ sơ. Cách xử lý này chưa làm rõ trách nhiệm hoàn trả lệ phí, phí thẩm định và các khoản chi phí mà doanh nghiệp đã nộp; đồng thời chưa giải quyết thỏa đáng quyền lợi của doanh nghiệp đã bỏ thời gian, nhân lực và chi phí để chuẩn bị hồ sơ theo đúng quy định pháp luật tại thời điểm nộp.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc hoàn trả đầy đủ các khoản phí, lệ phí chưa phát sinh nghĩa vụ chi thực tế; quy định rõ trách nhiệm, thời hạn và trình tự xử lý hồ sơ, hoàn trả chi phí cho tổ chức, cá nhân. Trường hợp kết quả thẩm định đã được thực hiện một phần và có thể sử dụng cho thủ tục hành chính khác, cần có cơ chế kế thừa, chuyển đổi hoặc công nhận kết quả, tránh yêu cầu doanh nghiệp thực hiện lại từ đầu.
Ngoài ra, đối với các ngành, nghề được bãi bỏ điều kiện kinh doanh, một số ý kiến đề nghị cần quy định rõ việc xử lý giấy phép có thời hạn, giấy phép không xác định thời hạn, hồ sơ đang được giải quyết, phí và lệ phí đã nộp cũng như các cuộc thanh tra, kiểm tra và vụ việc vi phạm đang được xử lý. Đối với doanh nghiệp dịch vụ thị thực đang hoạt động, phải có thời hạn chuyển tiếp hợp lý để đáp ứng điều kiện mới nhưng không được biến quy định chuyển tiếp thành cơ chế hợp thức hóa các hành vi vi phạm đã xảy ra.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cho biết, dự thảo Luật đưa 58 ngành, nghề ra khỏi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nhiều ngành, nghề sẽ chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, hoặc quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và pháp luật chuyên ngành. Đây là thay đổi rất lớn về phương thức quản lý nhà nước.
Tuy nhiên, hồ sơ dự án luật chưa làm rõ đầy đủ hiệu quả, tính khả thi của cơ chế hậu kiểm; chưa thể hiện cụ thể hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ sở dữ liệu, nguồn nhân lực thanh tra, kiểm tra và chế tài xử lý vi phạm thay thế. Nếu bỏ điều kiện cũ trong khi công cụ quản lý mới chưa sẵn sàng, có thể phát sinh khoảng trống quản lý. Ngược lại, nếu dưới danh nghĩa tiêu chuẩn, quy chuẩn mà tiếp tục đặt ra những yêu cầu bắt buộc tương tự điều kiện gia nhập thị trường thì sẽ hình thành điều kiện kinh doanh khác. Do đó, đại biểu đề nghị xây dựng một bảng kế hoạch thi hành cụ thể đối với từng ngành, nghề, trong đó cần nêu rõ: điều kiện nào thực sự được bãi bỏ; văn bản nào phải sửa đổi; công cụ quản lý thay thế là gì; cơ quan nào chịu trách nhiệm hậu kiểm và thời điểm công cụ mới bắt đầu vận hành. Việc chuẩn bị văn bản hướng dẫn đầy đủ sẽ giúp luật sớm đi vào cuộc sống khi được thông qua.
Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
