Nghị quyết 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới yêu cầu: “Lấy văn hóa làm nền tảng cốt lõi, bản sắc và chất lượng trải nghiệm làm lợi thế cạnh tranh”, “phát triển bền vững các trụ cột kinh tế- văn hóa- xã hội- môi trường”... Với tầm nhìn đến năm 2045, nghị quyết kỳ vọng Việt Nam “là điểm đến du lịch hấp dẫn, chất lượng cao, đẳng cấp và mang đậm bản sắc Việt Nam”.
Thực tiễn ở ĐBSCL cho thấy: Khi chủ trương của Đảng được cụ thể hóa bằng tư duy đổi mới, sáng tạo và cách làm phù hợp, văn hóa được gìn giữ, phát huy, có thể trở thành nguồn lực nội sinh, tạo giá trị gia tăng và động lực cho phát triển bền vững.
 |
| Du khách tìm hiểu làng nghề khi du lịch chợ nổi Cái Răng (TP Cần Thơ). |
Xây dựng sản phẩm du lịch chất lượng
Dù cùng nằm trên một hệ thống sông ngòi chằng chịt, có những đặc điểm tự nhiên tương đồng như dòng sông- bến nước- con đò, nhưng mỗi địa phương tại ĐBSCL lại có những sản phẩm OCOP (mỗi xã một sản phẩm) khác nhau. Hiện nay, nhắc đến Vĩnh Long sẽ nói đến dừa, Đồng Tháp với biểu tượng sen, Cà Mau có sản phẩm muối, còn An Giang có những sản phẩm gắn với văn hóa của đồng bào các dân tộc…
Với những sản phẩm đặc trưng như vậy, cần đưa vào phát triển du lịch, xây dựng thành mô hình và phát huy giá trị của sản phẩm. Khi đó, OCOP sẽ không còn mang tính đại trà mà trở thành những sản phẩm chứa đựng bản sắc văn hóa riêng.
Với vai trò là một trong những người tham gia xây dựng Bộ tiêu chí OCOP dành cho du lịch nông thôn, theo PGS.TS Ngô Thị Thu Trang- Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh, khi nói đến Chương trình mỗi xã một sản phẩm, chúng ta thường nhắc đến sản phẩm nông nghiệp, lương thực, thực phẩm, dược liệu, đồ uống, sinh vật cảnh… Trong khi đó, nhóm sản phẩm thứ 6 là sản phẩm dịch vụ du lịch cộng đồng và điểm du lịch lại chưa được chú ý đúng mức.
Tính đến tháng 6/2026, cả nước có trên 21 ngàn sản phẩm OCOP, nhưng chưa có đến 200 sản phẩm OCOP du lịch. PGS.TS Ngô Thị Thu Trang cho biết: “Sản phẩm OCOP đạt chuẩn không dừng lại ở việc được công nhận bao nhiêu sao, mà quan trọng hơn là phải đưa được “ngôi sao” đó vào lòng người tiêu dùng.
Mặc dù số lượng sản phẩm OCOP du lịch còn ít, nhưng những chủ thể đạt chuẩn OCOP du lịch đều là những người rất tâm huyết, yêu vùng đất nơi mình đang sinh sống. Họ cố gắng kết hợp sản phẩm nông nghiệp và sản phẩm OCOP vào các điểm du lịch để giới thiệu đặc sản, văn hóa và giá trị của quê hương mình”.
Theo TS Đào Đức Huấn- Trưởng Phòng Quản lý OCOP và Du lịch nông thôn, Văn phòng Điều phối NTM Trung ương (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), phát triển sản phẩm OCOP là nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong phát triển kinh tế, chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông thôn.
Chương trình OCOP đã và đang từng bước “đánh thức” những giá trị văn hóa bản địa, cảnh quan sinh thái đặc sắc của vùng quê. Nhiều mô hình kết hợp giữa trải nghiệm, tiêu thụ sản phẩm OCOP và du lịch nông thôn đã được triển khai, từng bước hình thành một hệ sinh thái kinh tế nông thôn “đa giá trị”.
PGS.TS Ngô Thị Thu Trang nêu ví dụ, tại Đất Mũi Cà Mau, nếu phát triển tốt sản phẩm OCOP du lịch, chúng ta có thể khuyến khích người dân trồng và phục hồi rừng. Người dân sẽ cùng với chính quyền tham gia trồng rừng, phát triển sinh kế dưới tán rừng, đồng thời đưa hoạt động này vào phục vụ du khách.
Giữa sản phẩm OCOP, sản phẩm du lịch và hoạt động liên kết vùng có thể hình thành một vòng tròn khép kín, hỗ trợ và tương tác lẫn nhau. Sản phẩm OCOP được tiêu thụ thông qua hoạt động du lịch, còn du lịch góp phần giới thiệu đặc sản và văn hóa địa phương. Đồng thời, hoạt động liên kết vùng sẽ góp phần hỗ trợ tiêu thụ những sản phẩm này tốt hơn.
Đối với OCOP du lịch, yêu cầu đặt ra là sản phẩm phải bảo đảm chất lượng trên cơ sở bảo tồn bản sắc văn hóa của từng vùng, miền. Để sản phẩm có thể được thương mại hóa, các hãng lữ hành sẽ đánh giá rất kỹ yếu tố bảo tồn văn hóa, khả năng đưa văn hóa vào đời sống kinh tế- xã hội của người dân và mức độ người dân được thụ hưởng từ hoạt động du lịch.
Nội dung cốt lõi của Bộ tiêu chí OCOP du lịch chính là công cụ hướng dẫn để mỗi điểm du lịch tự chuẩn hóa hoạt động của mình. Trong đó, nhóm tiêu chí thứ nhất là sức mạnh cộng đồng. Sản phẩm OCOP du lịch phải gắn với cộng đồng địa phương. Người dân cần cùng tham gia trả lời các câu hỏi: Địa phương tạo ra sản phẩm nông nghiệp gì? Có thể xây dựng những sản phẩm trải nghiệm nào?
Có thể cung cấp những loại hình dịch vụ gì? Sản phẩm, dịch vụ đó phải được người dân địa phương cùng tham gia xây dựng. Nhóm tiêu chí thứ hai là khả năng tiếp cận thị trường. Và nhóm tiêu chí thứ 3 và cũng là yếu tố then chốt nhất chính là chất lượng. Khi đến một điểm du lịch, dù đó là vùng núi hay vùng nông thôn, du khách mong muốn được trải nghiệm không gian và đời sống nông thôn nhưng vẫn phải được cung cấp dịch vụ tốt nhất, chất lượng nhất và an toàn nhất trong điều kiện có thể.
Phát triển OCOP du lịch theo hướng chất lượng, xanh và bền vững góp phần cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, khẳng định vai trò chủ thể của người dân, tạo sinh kế ổn định và động lực để các địa phương phát triển du lịch từ chính những giá trị bản địa.
Đổi mới sáng tạo đưa OCOP vào trải nghiệm điểm đến
Về Cà Mau dịp 2/9 vừa qua, tại Ngày hội Văn hóa di sản và Lễ hội Khinh khí cầu có một không gian riêng tôn vinh nghề làm muối ở Bạc Liêu. Du khách tập trung đông đúc vì tò mò tìm hiểu cây đờn kìm độc đáo làm từ 50kg muối sấy khô và những bức tranh muối đầy ấn tượng.
 |
| Người dân chợ nổi Cái Răng giới thiệu sản vật địa phương cho du khách. |
Nghề làm muối từ lâu đã gắn liền với đời sống lao động, kinh tế và nét đẹp văn hóa truyền thống của vùng đất bán đảo Cà Mau. Tuy nhiên, hạt muối truyền thống vốn chỉ được biết đến như một loại gia vị, thực phẩm thiết yếu trong đời sống hàng ngày với giá trị kinh tế chưa cao.
Khi nghề làm muối được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và sự kiện lễ hội Festival muối Bạc Liêu được tổ chức đã tôn vinh hành trình nhọc nhằn nhưng đầy tự hào của hạt muối quê hương, đồng thời mở ra những góc nhìn mới về tiềm năng phát triển của mặt hàng này. Từ nguồn cảm hứng đó, thầy giáo dạy mỹ thuật- Trần Thiện Khiêm đã nung nấu ý tưởng chuyển hóa nông sản thô sơ thành một sản phẩm mang giá trị nghệ thuật cao.
Không cần đến cọ hay màu vẽ thông thường, những hạt muối nhỏ bé qua bàn tay khéo léo được nhuộm màu, sắp đặt thành những mảng sáng tối, đường nét sinh động. Dưới ánh sáng, từng tinh thể muối lấp lánh, tạo nên vẻ đẹp riêng cho những bức tranh về quê hương, biển cả, chân dung hay sắc màu dân gian. Từ một sản vật bình dị, hạt muối được “đánh thức” bằng sáng tạo nghệ thuật, trở thành sản phẩm mang giá trị thẩm mỹ và dấu ấn văn hóa địa phương.
Theo anh Trần Thiện Khiêm, ý tưởng sáng tác tranh muối xuất phát từ mong muốn tìm kiếm một chất liệu nghệ thuật mới lạ, độc đáo. Đồng thời đổi mới phương pháp và nội dung giảng dạy mỹ thuật, khơi dậy tư duy sáng tạo, khả năng khám phá của học sinh và quan trọng hơn là giúp thế hệ trẻ biết trân trọng, khai thác và nâng giá trị những nguyên liệu sẵn có của quê hương.
Để hiện thực hóa ý tưởng, anh Khiêm cùng Cơ sở tranh muối Vĩnh Thanh đã nghiên cứu, chuẩn hóa quy trình sản xuất thủ công mỹ nghệ khép kín gồm 10 công đoạn nghiêm ngặt từ chọn nguyên liệu, nhuộm màu, sấy khô, kháng nước. Bức tranh hoàn thiện được đóng khung gỗ mặt kính, dán tem QR code xuất xứ và kiểm tra chất lượng trước khi cung ứng ra thị trường.
Sự ra đời của Tranh muối Vĩnh Thanh đáp ứng trọn vẹn định hướng phát triển sản phẩm OCOP đa giá trị. Việc ứng dụng muối vào chế tác tranh giúp nâng tầm hạt muối từ một nông sản thô thành sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị gia tăng cao.
Mỗi bức tranh muối không dừng lại ở giá trị thẩm mỹ, mà là một câu chuyện mang ý nghĩa riêng, phản ánh sự tỉ mỉ, sáng tạo, khắc họa sinh động thiên nhiên, nét đẹp lao động và bản sắc con người Cà Mau. Đây là sự kết hợp bền vững giữa giáo dục, văn hóa, nghệ thuật và phát triển kinh tế, đưa tranh muối Vĩnh Thanh trở thành quà tặng du lịch đặc trưng, giới thiệu hình ảnh quê hương Cà Mau đến du khách trong và ngoài nước.
Phát triển OCOP du lịch theo hướng chất lượng, xanh và bền vững góp phần cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, khẳng định vai trò chủ thể của người dân, tạo sinh kế ổn định và động lực để các địa phương phát triển du lịch từ chính những giá trị bản địa.
(Còn tiếp)
Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ
