Trước ngưỡng cửa tốt nghiệp, học sinh lớp 12 không chỉ chịu áp lực thi cử mà còn đối mặt “ma trận” thông tin tuyển sinh và kỳ vọng của gia đình. Từ thực tế triển khai ở các trường phổ thông, hướng nghiệp hiệu quả không nằm ở vài buổi tư vấn “nước rút”, mà ở cách làm sớm- sâu- sát từng học sinh.
 |
| Học sinh có thể trao đổi, thảo luận và có định hướng học tập phù hợp ngành nghề lựa chọn. |
Không tư vấn “đại trà”
Tại Trường THCS-THPT Trưng Vương (phường Long Châu), tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của năm học, không chờ đến giai đoạn “nước rút” mà triển khai sớm, thường xuyên và đa dạng. Theo bà Lê Thị Trang, Hiệu trưởng nhà trường: “Việc định hướng nghề nghiệp phải căn cứ vào năng lực học tập, sở thích cá nhân và hoàn cảnh gia đình của từng em. Chúng tôi không tư vấn theo kiểu đại trà. Mỗi học sinh có điều kiện, khả năng và ước mơ khác nhau, nên hướng nghiệp phải dựa trên sự thấu hiểu cụ thể từng trường hợp”.
Theo bà Trang, đa dạng kênh thông tin giúp gia đình và học sinh không bị động trước thay đổi của tuyển sinh. Tuy nhiên, hiệu trưởng cũng thẳng thắn nhìn nhận khó khăn lớn nhất hiện nay là tình trạng quá tải thông tin tuyển sinh và ngành nghề, khiến nhiều em hoang mang, không biết chọn lọc thế nào.
Bên cạnh đó, không ít học sinh chưa hiểu rõ điểm mạnh- điểm yếu của bản thân nên lựa chọn còn cảm tính, chạy theo bạn bè hoặc xu hướng số đông. Áp lực từ gia đình cũng là yếu tố đáng lưu ý.
 |
| Học sinh lớp 12 cần chủ động tìm hiểu thông tin tuyển sinh và lựa chọn ngành nghề phù hợp. |
Tại Trường THCS-THPT Hòa Bình, công tác tư vấn hướng nghiệp được triển khai theo lộ trình sớm và đồng bộ, bắt đầu từ lớp 11. Theo bà Nguyễn Thị Hoài Dung, Hiệu trưởng nhà trường: “Chúng tôi định hướng từ sớm để các em có thời gian suy nghĩ, lựa chọn môn học phù hợp với ngành nghề dự định theo đuổi. Nếu chờ đến lớp 12 mới tư vấn thì sẽ rất bị động”.
Đầu năm lớp 12, giáo viên chủ nhiệm khảo sát nguyện vọng từng học sinh; các em tự đánh giá sở trường và môn còn hạn chế để giáo viên có cơ sở theo dõi, tư vấn sát sao. Công tác này có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn. “Giáo viên bộ môn là người hiểu rõ năng lực thực tế của các em. Khi các em chọn tổ hợp môn thi, chúng tôi sẽ cùng xem xét liệu lựa chọn đó có thật sự phù hợp hay không. Ví dụ có những em muốn thi ngành liên quan đến tiếng Anh nhưng năng lực còn yếu. Khi đó, giáo viên sẽ phân tích cụ thể để các em cân nhắc điều chỉnh, tránh chọn ngành vượt quá khả năng dẫn đến áp lực và thất bại”- bà Dung nói.
Định hướng phù hợp
Trường THCS-THPT Hòa Bình còn chú trọng yếu tố hoàn cảnh kinh tế khi tư vấn lựa chọn trường, nhất là các trường tư thục có mức học phí cao. “Chúng tôi xác định không phải học sinh nào cũng phù hợp với ĐH. Các em có thể chọn học nghề nếu đó là hướng đi phù hợp với năng lực và nhu cầu bản thân. Với những em khó có khả năng đậu tốt nghiệp, chúng tôi tư vấn hoàn thành chương trình lớp 12 rồi chuyển sang học nghề, thay vì cố ép thi gây áp lực không cần thiết”- bà Dung chia sẻ.
Tại Trường THPT Vĩnh Long, công tác tư vấn tuyển sinh được triển khai bài bản với tổ tư vấn chuyên trách. Theo ông Võ Tấn Phát, Hiệu trưởng nhà trường: “Chúng tôi không tư vấn theo phong trào. Mỗi giáo viên trong tổ đều theo sát học sinh của mình, hiểu rõ năng lực, hoàn cảnh gia đình và nguyện vọng của các em để đưa ra những định hướng phù hợp. Chúng tôi luôn khuyến khích phụ huynh lắng nghe con em mình. Nếu chọn ngành chỉ vì áp lực gia đình, các em rất dễ học giữa chừng rồi bỏ dở. Điều quan trọng là ngành học phải phù hợp với năng lực và đam mê của học sinh”.
Các trường phổ thông trong tỉnh thường lồng ghép nội dung hướng nghiệp trong các tiết hoạt động trải nghiệm- hướng nghiệp, sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ; đồng thời phối hợp với các trường ĐH, CĐ, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và trung tâm dịch vụ việc làm để tổ chức tư vấn về tuyển sinh, ngành nghề và xu hướng thị trường lao động. Bên cạnh, học sinh còn được tham quan thực tế tại các cơ sở đào tạo, khu công nghiệp; phụ huynh và học sinh được cung cấp cẩm nang, cập nhật thông tin qua website, fanpage, nhóm Zalo lớp.
Trong bối cảnh thông tin tuyển sinh được cung cấp đa dạng qua nhiều kênh, vai trò định hướng của nhà trường càng trở nên quan trọng để giúp học sinh biết chọn lọc, cân nhắc khách quan. Khi hướng nghiệp được triển khai có lộ trình, cá thể hóa và gắn với thực tế, học sinh lớp 12 sẽ có thêm cơ sở để đưa ra quyết định phù hợp. Quan trọng hơn, đó không chỉ là lựa chọn cho một kỳ tuyển sinh, mà là bước khởi đầu cho hành trình nghề nghiệp lâu dài, bền vững.
Bài, ảnh: CAO HUYỀN
