Sau 1 năm đưa vào hoạt động, Nhà tưởng niệm Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND), liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo, tại phường An Hội đã đón khoảng 30.000 lượt khách đến tham quan, tìm hiểu lịch sử. Đây là nơi tưởng nhớ người chiến sĩ tình báo chiến lược có nhiều cống hiến đặc biệt cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, góp phần lan tỏa truyền thống yêu nước, hun đúc lý tưởng cách mạng và bồi đắp niềm tự hào cho các thế hệ hôm nay.
 |
| Bà Võ Thị Thùy Trinh - thuyết minh viên tại nhà tưởng niệm cho biết sau 1 năm đưa vào hoạt động, nhà tưởng niệm đã đón khoảng 30.000 lượt khách đến tham quan. |
Nơi lưu dấu cuộc đời người chiến sĩ tình báo
Nằm trong khuôn viên Bảo tàng Vĩnh Long (Chi nhánh Bến Tre), trên đường Hùng Vương, phường An Hội, “Nhà tưởng niệm Đại tá, Anh hùng LLVTND, liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo” là công trình có ý nghĩa lịch sử, văn hóa và giáo dục truyền thống sâu sắc.
Sau 1 năm hoạt động, nơi đây từng bước trở thành điểm đến để người dân, cán bộ, chiến sĩ và các thế hệ học sinh tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp của một người con ưu tú đã dành trọn đời mình cho sự nghiệp cách mạng.
Công trình được xây dựng, đưa vào sử dụng tháng 10/2025, tại Di tích cấp quốc gia “Nơi ở và hoạt động của đồng chí Phạm Ngọc Thảo”, với sự hỗ trợ của Tổng cục II, Bộ Quốc phòng; UBND tỉnh và Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam. Tổng mức đầu tư dự án 10 tỷ đồng từ nguồn tài trợ của ngân hàng. Trong quá trình triển khai, các đơn vị bổ sung khoảng 1,5 tỷ đồng để hoàn thiện hạ tầng, cảnh quan và các hạng mục phụ trợ.
Trên diện tích 312m², không gian tưởng niệm được tổ chức thành 3 phần, gồm: khu vực thờ tự đồng chí Phạm Ngọc Thảo; khu trưng bày khái quát quá trình xây dựng, chiến đấu và chiến thắng của lực lượng Tình báo Quốc phòng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ; khu giới thiệu cuộc đời, sự nghiệp của Đại tá, Anh hùng LLVTND, liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo.
“Các khu trưng bày được bố trí theo từng chủ đề, giúp người xem tiếp cận lịch sử thông qua hình ảnh, tư liệu, tài liệu và những câu chuyện về hoạt động tình báo. Việc thu hút khoảng 30.000 lượt khách trong năm đầu hoạt động cho thấy, sức hấp dẫn của một địa chỉ lưu giữ ký ức lịch sử”- bà Võ Thị Thùy Trinh - Phó Trưởng Phòng Quản lý di tích - Ban Quản lý Di tích tỉnh, người đang giữ nhiệm vụ thuyết minh viên tại nhà tưởng niệm chia sẻ.
Những chiến công thầm lặng
Đồng chí Phạm Ngọc Thảo sinh ra trong một gia đình Công giáo toàn tòng, có truyền thống yêu nước và điều kiện kinh tế khá giả ở Nam Bộ. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, gia đình ông đã đóng góp tài sản cho kháng chiến. Tháng 8/1945, ông tham gia giành chính quyền tại Sài Gòn. Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, ông tuyên bố hủy bỏ quốc tịch Pháp, lên đường tham gia kháng chiến.
 |
| Đại tá Phạm Ngọc Thảo (bìa phải). Ảnh chụp lại tại Nhà tưởng niệm Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo. |
Đầu năm 1946, ông được cử ra miền Bắc học khóa đầu tiên của Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn, nay là Trường Sĩ quan Lục quân I. Sau khi tốt nghiệp, ông trở về miền Nam hoạt động tại địa bàn Khu 8, Khu 9.
Tháng 5/1947, ông được đứng vào hàng ngũ của Đảng. Cuối năm đó, ông được giao làm Trưởng phòng Mật vụ Nam Bộ, góp phần thống nhất các lực lượng tình báo, xây dựng hệ thống ban tình báo tại các khu và tổ chức mạng lưới hoạt động bí mật ở nội thành Sài Gòn.
Năm 1949, ông được điều sang làm Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 410 chủ lực Khu 9. Trên cương vị chỉ huy đơn vị, ông trực tiếp tham gia chiến đấu, góp phần tiêu diệt sinh lực địch và mở rộng vùng giải phóng.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Phạm Ngọc Thảo được giao nhiệm vụ hoạt động sâu trong bộ máy chính quyền Sài Gòn, nắm bắt những chủ trương, kế hoạch của đối phương, báo cáo Trung ương và góp phần xây dựng thế trận đấu tranh từ bên trong.
Năm 1956, ông được chính quyền Việt Nam Cộng hòa phong quân hàm đại úy, giữ chức Tỉnh trưởng Bảo an Vĩnh Long. Năm 1957, ông được đề bạt thiếu tá, công tác tại Sở Nghiên cứu chính trị xã hội thuộc Phủ Tổng thống. Đến năm 1960, ông được cử làm Tỉnh trưởng tỉnh Kiến Hòa, địa bàn Bến Tre (cũ), nay thuộc tỉnh Vĩnh Long.
Trong thời gian đảm nhiệm cương vị Tỉnh trưởng Kiến Hòa, ông đã khéo léo vận dụng vị trí công tác để hạn chế những hoạt động đàn áp phong trào cách mạng. Theo tư liệu trưng bày tại nhà tưởng niệm, ông đã thả khoảng 2.000 tù chính trị; đồng thời ngăn chặn hoặc chuyển hướng nhiều cuộc hành quân, càn quét của địch, góp phần bảo vệ lực lượng cách mạng và tạo điều kiện để phong trào đấu tranh ở địa phương phát triển.
Đặc biệt, trong giai đoạn 1962-1965, Phạm Ngọc Thảo trực tiếp kiến tạo hoặc tham gia những biến động chính trị lớn trong nội bộ chính quyền Sài Gòn. Những hoạt động của ông góp phần gây chia rẽ, làm suy yếu đối phương, tạo thêm điều kiện thuận lợi cho phong trào cách mạng miền Nam.
Năm 1964, ông được thăng quân hàm đại tá. Sau nhiều lần bị nghi ngờ, theo dõi, ông vẫn kiên trì thực hiện nhiệm vụ được giao. Năm 1965, ông bị địch bắt, tra tấn dã man và hy sinh.
Sau này, ông được truy phong quân hàm đại tá, công nhận là liệt sĩ và truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cùng nhiều phần thưởng cao quý. Cuộc đời hoạt động đặc biệt của ông cũng trở thành nguyên mẫu cho nhân vật chính trong tác phẩm “Ván bài lật ngửa” của nhà văn Nguyễn Trương Thiên Lý; sau đó được chuyển thể thành phim, góp phần đưa hình ảnh người chiến sĩ tình báo đến gần hơn với công chúng.
Ông Nguyễn Quang Trị - nguyên Chủ tịch Hội Di sản - Văn hóa tỉnh Bến Tre (cũ) chia sẻ: “Nhà tưởng niệm Đại tá, Anh hùng LLVTND, liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo là nơi tri ân một người anh hùng, không gian lưu giữ những giá trị lịch sử quý báu của quê hương. Điều quan trọng là phải tiếp tục phát huy giá trị công trình thông qua hoạt động tham quan, tìm hiểu lịch sử và giáo dục truyền thống, để những cống hiến, hy sinh của đồng chí Phạm Ngọc Thảo được các thế hệ hôm nay và mai sau hiểu đúng, trân trọng và phát huy”.
Bài, ảnh: THẠCH THẢO
