Quyết định số 1926/QĐ-UBND ngày 4/11/2024 của Chủ tịch UBND tỉnh công nhận chùa Phirum Reach là Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh khẳng định truyền thống yêu nước của đồng bào Khmer. Đây là địa điểm sinh hoạt văn hóa tinh thần đặc sắc, cơ sở cách mạng vững chắc, biểu tượng cho tình đoàn kết quân- dân suốt 2 thời kỳ kháng chiến.
Hậu phương vững chắc của các phong trào đấu tranh cách mạng
 |
| Chánh điện chùa Phirum Reach (Phirum Sok). |
Chùa Phirum Reach (còn gọi là Phirum Sok) tọa lạc tại ấp Rùm Sóc, xã Cầu Kè, cách trung tâm xã khoảng 9,5km về hướng Đông Nam. Ngôi chùa thành lập cổ kính từ năm 1097. Trải qua thời kỳ dài bị chiến tranh tàn phá nặng nề, di tích được phục dựng lại vào năm 1994, giữ gìn nguyên vẹn kiến trúc độc đáo đến ngày nay. Suốt 2 cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, ngôi chùa cổ kính này đóng vai trò là địa bàn giàu truyền thống cách mạng của xã Châu Điền (nay thuộc xã Cầu Kè), kết nối tình đoàn kết Kinh- Khmer vững bền.
Nơi đây từng là căn cứ vững chắc của các cơ quan: Tỉnh ủy, cơ quan Tuyên huấn Tỉnh ủy và Nhà in Anh Dũng giai đoạn năm 1969-1974. Bất luận hoàn cảnh khó khăn nào, tập thể chư tăng, Ban Quản trị cùng đồng bào Khmer luôn nêu cao tinh thần yêu nước, sẵn sàng hy sinh xương máu, tính mạng bảo vệ cán bộ. Dù đối mặt sự tra tấn khốc liệt, đồng bào kiên quyết không để địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo gây chống phá cách mạng, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân. Ngôi chùa từng chịu nhiều đợt đánh phá tàn khốc, với 2 lần bị bom đạn thiêu rụi hoàn toàn ngôi chánh điện.
Dưới sự lãnh đạo từ Đảng, nhà chùa cùng người dân xây dựng hệ thống cơ sở bí mật kiên cố. Năm 1958, hầm bí mật dưới tòa sen chánh điện hoàn thành, che giấu an toàn 5-6 cán bộ giữa thời điểm địch ban hành Luật 10/59 lùng sục gắt gao. Đây là địa điểm tổ chức họp, vạch kế hoạch cho trận nổi dậy năm 1960 và trận đánh chiếm đồn Rùm Sóc.
Quá trình bám trụ hoạt động bí mật, gia đình bà Thạch Thị Thảo- Chi hội trưởng Chi hội Nông dân ấp là tấm gương tiêu biểu. Hàng ngày, bà Thảo cùng con gái Thạch Thị Em (Hai Hoàng) và con trai Út Sơn liên lạc, thu thập tin tức địch, tiếp tế lương thực cho đồng chí Hai Trung- Huyện ủy viên hoạt động suốt nhiều năm. Sự đùm bọc từ đồng bào tạo điều kiện cho đồng chí Phạm Văn Bô (Tư Ô) đột nhập tiêu diệt tên gián điệp, bảo vệ phong trào.
Cuối năm 1959, khi đồng chí Thạch Thương (Tư Huỳnh) bị bao vây, đồng chí Thạch Thị Thanh (sau này được phong tặng danh hiệu vinh dự nhà nước Mẹ Việt Nam anh hùng) kịp thời vận động phật tử cùng người dân Khmer- Kinh đấu tranh trực diện, giải vây thành công.
Nhiều vị sư hoàn tục trực tiếp tham gia du kích chiến đấu. Tiêu biểu có đồng chí Thạch Sơn (Út Sơn), làm liên lạc từ 9 tuổi, tham gia đấu tranh chính trị lúc 15 tuổi, xuất gia rồi hoàn tục làm cách mạng. Về sau, đồng chí Thạch Sơn giữ chức Phó Trưởng Công an xã, Bí thư Đảng ủy xã, chỉ đạo lực lượng góp công lớn vào thắng lợi Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975.
Bảo tồn giá trị kiến trúc nghệ thuật truyền thống độc đáo
Ghi dấu son lịch sử vẻ vang, chùa Phirum Reach sở hữu không gian yên bình rộng hơn 19 ngàn m², bao quanh bởi hồ sen xanh mát cùng hàng cây dầu, cây sao cổ thụ rợp bóng. Cổng chùa hướng Tây Bắc cùng hàng rào gạch sửa chữa năm 2003 được chạm khắc tinh xảo.
Mặt trước cổng trang trí hình ảnh Tam tạng kinh điển Pali đặt trên bệ, phía trên có hoa sen nhiều tầng, mặt sau chạm khắc hoa văn truyền thống Khmer cầu kỳ.
Trụ đèn dẫn vào cổng tạo hình vị thần cưỡi voi 3 đầu độc đáo. Chánh điện tọa lạc trang nghiêm trên nền cao 2 tầng, quay hướng Đông, trang trí hoa văn rực rỡ. Xung quanh chánh điện là lan can hình rắn Neak uốn lượn uốn khúc, bốn góc cột đắp nổi chim thần Krud và hình tượng Nữ thần chim có cánh nâng đỡ mái hiên.
Mái chánh điện lợp ngói vảy rồng 3 lớp kiên cố, đầu hiên chạm khắc rồng-bai ra ca nâng đỡ bờ nóc. Hai bên bờ nóc đặt hình đức Phật ngồi tòa sen, lá bồ đề cùng chuông gió. Phía sau chánh điện lưu giữ bức tranh sinh động vẽ 5 vị Phật ngự trên gà, rắn thần Naga, rùa, bò và hổ.
 |
| Các vị sư và Ban Quản trị chùa dùng phương tiện là vũ khí chứng tích chiến tranh làm chuông báo động. |
Phần nội thất chánh điện trang trí 2 hàng cột tròn vẽ rồng mây uốn lượn uốn khúc, trần gỗ quý chạm khắc sơn son. Bức tường phía sau chánh điện tôn nghiêm vẽ tranh đức Phật đứng trên tòa sen tỏa sáng. Hai bên tường vẽ bức họa miêu tả sinh động cuộc đời đức Phật Thích Ca Mâu Ni từ thuở đản sinh đến khi nhập Niết bàn. Hiện nay, di tích lịch sử cách mạng chùa Phirum Reach tiếp tục là điểm tựa văn hóa tâm linh, nơi giáo dục truyền thống yêu nước vững chắc cho thế hệ hôm nay và mai sau.
Bài, ảnh: SƠN HÙNG
