Giữa lòng phum, sóc Hàm Giang, chùa Chrôi Tansa (xây dựng năm 1847) không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của đồng bào Khmer mà còn lưu giữ dấu ấn Cách mạng tháng Tám 1945. Từ mái chùa cổ kính ấy, tinh thần đoàn kết, yêu nước được hun đúc và tiếp nối qua nhiều thế hệ bằng các hoạt động khuyến học, giáo dục truyền thống.
Chùa Chrôi Tansa tọa lạc tại xã Hàm Giang, tỉnh Vĩnh Long. Từ khi hình thành, chùa đã là không gian sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa, giáo dục của đồng bào Khmer. Trong những năm tháng cách mạng, nơi đây từng trở thành cơ sở quan trọng để tuyên truyền, vận động quần chúng, nuôi chứa và che chở cán bộ.
 |
| Cổng chùa Chrôi Tansa, Di tích lịch sử cấp tỉnh, nơi ghi dấu nhiều hoạt động cách mạng trong thời kỳ kháng chiến, nay được trùng tu, tôn tạo khang trang. |
Năm 1946, Đảng bộ xã Ngãi Xuyên cũ chọn chùa Chrôi Tansa làm cơ sở mật, tổ chức các hoạt động cách mạng và nuôi chứa cán bộ địa phương. Từ năm 1954 đến năm 1959, chùa tiếp tục che chở cán bộ cách mạng cấp tỉnh và khu vực. Dù địch tăng cường kiểm soát, các vị chư tăng và đồng bào Khmer vẫn một lòng hướng về cách mạng, góp phần giữ vững cơ sở và phong trào ở địa phương.
Ông Kim Sang, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Trà Vinh, từng giữ chức Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam huyện Trà Cú và Phó Bí thư Thường trực Huyện ủy Trà Cú, cho biết trong kháng chiến chống thực dân Pháp, chư tăng và đồng bào Khmer tại chùa Chrôi Tansa, tiêu biểu là Achar Louis Sarath, đã tích cực tuyên truyền, vận động chư tăng, thanh niên và đồng bào Khmer đoàn kết, ủng hộ cách mạng.
Theo ông Kim Sang, trong dòng chảy của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và những năm đấu tranh sau đó, tinh thần yêu nước, đoàn kết của đồng bào Khmer Nam Bộ đã góp phần tạo nên sức mạnh cách mạng ở cơ sở. Tại Trà Cú, chùa Chrôi Tansa cùng nhiều ngôi chùa Khmer vừa là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, vừa trở thành địa điểm tuyên truyền, vận động quần chúng, nuôi dưỡng tinh thần yêu nước và che chở cán bộ.
Trong dòng chảy ấy, Achar Louis Sarath là một trong những người để lại dấu ấn đặc biệt tại chùa Chrôi Tansa.
Theo ông Kim Nhỏ, Trưởng Ban Quản trị chùa Chrôi Tansa, năm 1960, Tỉnh ủy Trà Vinh chọn chùa Chrôi Tansa làm Văn phòng Ủy ban Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tỉnh Trà Vinh, do Achar Louis Sarath làm Chủ tịch lâm thời, trực tiếp chỉ đạo, tổ chức và điều hành các hoạt động cách mạng, đồng thời vận động chư tăng, Phật tử và đồng bào Khmer đoàn kết, tích cực ủng hộ cách mạng.
“Từ đó, chùa trở thành nơi vận động chư tăng, Phật tử và đồng bào Khmer đoàn kết, ủng hộ cách mạng, góp phần củng cố cơ sở, xây dựng lực lượng và phát huy tinh thần yêu nước trong cộng đồng. Đặc biệt, chánh điện của chùa từng là nơi bí mật che giấu, nuôi dưỡng và bảo vệ cán bộ cách mạng trong những năm tháng chiến tranh, góp phần giữ vững cơ sở cách mạng giữa lòng phum, sóc”, ông Kim Nhỏ cho biết.
Nhắc đến những đóng góp ấy, tại nơi trang nghiêm trong chùa hôm nay vẫn còn treo “Huân chương Đại đoàn kết Dân tộc” của Achar Louis Sarath do Chủ tịch nước phong tặng.
Với Đại đức Giang Sô Thanh, trụ trì chùa Chrôi Tansa, tấm huân chương đó không chỉ là phần thưởng cao quý ghi nhận những đóng góp của Achar Louis Sarath đối với sự nghiệp cách mạng và khối đại đoàn kết toàn dân tộc, mà còn là một biểu tượng nhắc nhở các thế hệ hôm nay về truyền thống yêu nước, đoàn kết của chư tăng và đồng bào Khmer.
“Mỗi lần nhìn tấm huân chương, tôi càng cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của mình trong việc kế thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã vun đắp. Chùa phải tiếp tục là nơi hun đúc tinh thần đoàn kết, khuyến học, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp”, Đại đức Giang Sô Thanh chia sẻ.
Từ một kỷ vật lịch sử được lưu giữ trang trọng trong chùa đến những việc làm cụ thể hôm nay là cả một mạch nối của truyền thống. Nếu các thế hệ đi trước đã góp sức bảo vệ cơ sở cách mạng, vận động đồng bào đoàn kết, ủng hộ cách mạng thì thế hệ hôm nay tiếp tục gìn giữ tinh thần ấy bằng cách chăm lo con người, vun đắp tri thức và xây dựng cộng đồng.
Sau ngày đất nước thống nhất, các thế hệ trụ trì, Ban Quản trị và đồng bào Phật tử tiếp tục xây dựng chùa ngày càng khang trang, phát huy vai trò giáo dục đạo đức, giữ gìn văn hóa và chăm lo đời sống cộng đồng. Đại đức Giang Sô Thanh, trụ trì đời thứ 14, đã đảm nhiệm vai trò hơn 20 năm, luôn chú trọng gắn hoạt động Phật sự với công tác xã hội, khuyến học, khuyến tài.
Đại đức tích cực vận động mạnh thường quân, nhà hảo tâm cùng đóng góp hỗ trợ hộ nghèo, xây dựng nhà tình thương, trao học bổng, chăm lo học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Tổng kinh phí các hoạt động xã hội, từ thiện và khuyến học bình quân khoảng 500 triệu đồng/năm.
Theo ông Kim Sang, tiếp nối truyền thống cách mạng không chỉ là giữ gìn ký ức về những năm tháng đấu tranh, mà còn phải chăm lo thế hệ trẻ, tạo điều kiện để con em đồng bào Khmer học tập, trưởng thành và đóng góp cho quê hương. Thực tế tại địa bàn chùa Chrôi Tansa, nhiều người con đã nỗ lực học tập, trở thành cán bộ, nhà giáo, trí thức và đảm nhận nhiều vị trí trong hệ thống chính trị, giáo dục của tỉnh.
Tiêu biểu như ông Kim Sanh, nguyên Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; ông Kim Nhỏ, nguyên Chánh Thanh tra tỉnh; ông Ngô Hene, nguyên cán bộ Ban Tổ chức Tỉnh ủy Trà Vinh; bà Kim Thị Thanh Nữ, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Vĩnh Long; Tiến sĩ Ngô Sô Phe, Hiệu trưởng Trường Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn, Trường Đại học Trà Vinh… Sự trưởng thành của những người con quê hương là minh chứng cho truyền thống hiếu học được gia đình, nhà trường và cộng đồng, trong đó có nhà chùa, vun đắp qua nhiều thế hệ.
Với những giá trị lịch sử đặc biệt, năm 2012, chùa Chrôi Tansa được UBND tỉnh Trà Vinh (cũ) xếp hạng Di tích cấp tỉnh. Từ một ngôi chùa hình thành năm 1847, nơi đây đã trải qua nhiều chặng đường lịch sử, đặc biệt gắn với phong trào cách mạng. Từ cơ sở mật đến Văn phòng Ủy ban Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tỉnh Trà Vinh, chùa Chrôi Tansa để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử cách mạng và đời sống văn hóa của đồng bào Khmer.
 |
| Đại đức Giang Sô Thanh giới thiệu những dấu mốc lịch sử, cách mạng của chùa Chrôi Tansa qua bảng tư liệu với cán bộ Công an và người dân địa phương. Ảnh Su Chịa. |
Hôm nay, dưới mái chùa Chrôi Tansa, tiếng tụng kinh vẫn vang lên, những hoạt động giáo dục, khuyến học, chăm lo người nghèo vẫn được duy trì. Tấm Huân chương Đại đoàn kết Dân tộc của Achar Louis Sarath vẫn được trân trọng gìn giữ như một lời nhắc về quá khứ và trách nhiệm của hiện tại.
Từ tinh thần yêu nước, đoàn kết của những thế hệ đi trước đến những việc làm thiết thực hôm nay, dấu son của Cách mạng tháng Tám tại chùa Chrôi Tansa vẫn được tiếp nối. Lịch sử vì thế không chỉ nằm trong những trang tư liệu, mà còn hiện hữu trong từng việc làm vì cộng đồng, trong những thế hệ trẻ được chăm lo học tập và trong hành trình xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Bài, ảnh: Su Chịa
