Kỳ cuối: Nối cánh tay dài vươn ra biển

Trong hành trình đi về vùng biển phù sa trù phú, chúng tôi đã “đánh một vòng” tuyến biển dài 130km của tỉnh “được thiên nhiên ban tặng nhiều thứ”- như cách nói của người dân địa phương.

Tận dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên có sẵn cùng ý chí và sự cần mẫn đã biến vùng biển ven bờ mang lại nguồn kinh tế đa dạng và giá trị cao. Từ những sân nghêu, vùng trồng rau màu, nuôi thủy- hải sản rộng lớn nơi cửa biển được khai thác, quản lý, giữ gìn hiệu quả và còn dư địa rất lớn.

Những bãi biển hoang sơ chờ “đánh thức”, các khu công nghiệp, khu kinh tế đã và đang định hình, sự hiện diện của hàng loạt trụ điện gió vững vàng vươn ra khơi… khai mở nguồn lực lớn đầy tiềm năng phát triển du lịch, công nghiệp, dịch vụ, logistics tiến tới mục tiêu trung tâm kinh tế biển, năng lượng tái tạo vùng ĐBSCL trong tương lai.

Nhóm du khách trẻ đến từ Phần Lan bày tỏ niềm vui khi đến thăm Cồn Chim vào tháng 4/2026. Ảnh: TRẦN PHƯỚC

Mở đường phát triển từ sông ra biển

Chúng tôi xuống phà Phước Vinh- Long Hưng qua Cồn Chim (thuộc xã đảo Hòa Minh), với diện tích 62ha nằm giữa sông Cổ Chiên, cù lao Cồn Chim như một “trạm dừng chân” xanh mát của dòng sông trên hành trình ra cửa biển. Đây là điểm du lịch cộng đồng phát triển dựa trên cuộc sống thường nhật của người dân theo nguyên lý “thuận thiên”.

Bà con nơi đây sống chung với 2 mùa mặn- ngọt. Từ tháng 11 âl nước mặn xâm nhập, qua tháng 2 âl độ mặn cao nhất, người dân canh theo con nước, nhìn chim trời để chọn thời điểm thả tôm. Tầm tháng 7 âl, thu hoạch tôm xong, bà con tháo nước, rửa phèn rồi sạ lúa, cứ vậy mà làm tới. Lúa không xịt thuốc, nhẹ phân, dùng phân hữu cơ sinh học, có chất phù sa dinh dưỡng do tôm cua thải ra, vậy mà tốt mịt.

Đến Cồn Chim, đạp xe khám phá quanh cù lao tới điểm ăn uống, vui chơi, “thống kê bỏ túi” của nhóm du khách trẻ đến từ Phần Lan khiến họ vui vẻ bởi quá bất ngờ vì “chỉ hơn 5 tiếng đã ăn tới 19 món”. Họ bảo rằng những trải nghiệm nơi đây thật đáng nhớ và vô cùng ý nghĩa. Bởi không chỉ chan hòa đời sống sông nước hiền hòa như dòng sông, ao cá, thưởng thức rất nhiều món ăn dân gian độc đáo, mà còn được người dân thết đãi bằng cả tấm lòng.

Năm 2025, Cồn Chim là 1 trong 5 đại diện Việt Nam nhận giải thưởng du lịch cộng đồng ASEAN và lọt vào top 12 sáng kiến phát triển bền vững do Nhật Bản tổ chức. Từ năm 2019 định hình và phát triển, Cồn Chim đã đón hàng chục ngàn lượt khách trong và ngoài nước, đem lại nguồn thu nhập tăng thêm đáng kể cho người dân.

So với nhiều khu du lịch được đầu tư bài bản, tiện nghi, thuận tiện giao thông thì du lịch Cồn Chim dường như còn thiếu, nhưng chúng tôi nhận thấy cái mộc mạc, chân chất cùng câu chuyện làm du lịch xanh, chan hòa thiên nhiên chính là điều làm du khách phải lòng nhất. Đây cũng là mô hình tham khảo, gợi mở hay cho các địa phương ven biển của tỉnh đã và đang xây dựng chiến lược phát triển kinh tế biển gắn với du lịch, giữ gìn bản sắc văn hóa.

Vùng biển của tỉnh là nơi giao hòa của những dòng sông ra biển tạo hệ sinh thái ven biển đa dạng, phong phú. Mặc dù biển Vĩnh Long không trong do có nhiều phù sa nhưng “ghi điểm” ở nét hoang sơ, môi trường trong lành.

Các bãi biển được khai thác đón du khách như: Bình Đại, Cồn Nhàn (Bảo Thạnh), Cồn Bửng (Thạnh Phú). Khu vực ven biển này còn có nhiều di tích văn hóa như: Lăng mộ cụ Nguyễn Đình Chiểu, Khu lưu niệm Đốc Binh Phan Ngọc Tòng, Di tích Mộ nhà giáo Võ Trường Toản, Miếu thờ và mộ Lê Quang Quan (Tán Kế), Khu mộ Phan Thanh Giản- vị tiến sĩ đầu tiên của Nam Kỳ, Đầu cầu tiếp nhận vũ khí Bắc Nam…

Trong khi vùng biển Trường Long Hòa- Duyên Hải có biển Ba Động nổi tiếng, bên cạnh nhiều điểm đến văn hóa- lịch sử như: Thiền viện Trúc Lâm Trà Vinh, Bến tiếp nhận vũ khí Cồn Tàu, Đình Miếu Cồn Trứng, Lăng Ông Cồn Tàu… Cùng những lễ hội gắn với đời sống người dân miền biển sôi động, khám phá ẩm thực địa phương đặc trưng nơi cuối nguồn sông Mekong cho du khách những trải nghiệm ấn tượng và đáng nhớ.

Từ một tỉnh thuần nông nội đồng, tỉnh hiện nay sở hữu không gian phát triển đa dạng, vừa có chiều sâu sông nước, vừa có mặt tiền biển dài 130km. TS Trần Hữu Hiệp, chuyên gia kinh tế vùng ĐBSCL, cho rằng trong không gian mới đó, tỉnh cần được định vị là trung tâm liên kết kinh tế sông- biển của khu vực.

Vùng ven biển tập trung phát triển kinh tế biển tổng hợp, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái- văn hóa biển. “Hướng phát triển “từ sông ra biển” sẽ giúp Vĩnh Long khai thác hiệu quả các tuyến sông, các vùng sinh thái đặc thù, đồng thời tạo ra động lực tăng trưởng mới, bền vững hơn. Quan trọng hơn, đó là con đường để tỉnh không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn đóng vai trò kết nối, lan tỏa trong chiến lược phát triển chung của toàn vùng ĐBSCL”- TS Trần Hữu Hiệp nhận định.

Hướng tới trung tâm kinh tế biển, năng lượng tái tạo

Quy hoạch điều chỉnh tỉnh đến năm 2050 đặt mục tiêu xây dựng tỉnh trở thành trung tâm phát triển năng động, hiện đại, gắn với kinh tế xanh, kinh tế số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từng bước khẳng định vai trò động lực trong vùng ĐBSCL.

Một trong những trụ cột quan trọng của quy hoạch là phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và ứng dụng công nghệ cao. Tỉnh tập trung phát triển các ngành công nghiệp chế biến nông- thủy sản, công nghiệp năng lượng, cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ.

Bên cạnh, hệ thống khu công nghiệp và cụm công nghiệp được mở rộng mạnh mẽ. Hệ thống cảng biển và cảng thủy nội địa cũng được đầu tư đồng bộ, với nhiều khu bến có khả năng tiếp nhận tàu từ 5-50 ngàn tấn, góp phần hình thành mạng lưới logistics hiện đại, kết nối vùng và quốc tế. Đặc biệt, Khu kinh tế Định An với quy mô khoảng 39,020 ngàn hecta được định hướng trở thành trung tâm phát triển công nghiệp, logistics và năng lượng của tỉnh và vùng.

Đối với lĩnh vực năng lượng được xác định là động lực mới với tổng quy mô các dự án điện gió lên tới 5,394 ngàn MW, cùng với các dự án điện mặt trời quy mô 1,211 ngàn MW, điện sinh khối 75MW và điện rác 55MW.

Sở Công Thương đánh giá, với tốc độ gió trung bình tại độ cao 100m đạt từ 7-8 m/s, hạ tầng truyền tải tương đối đồng bộ… là điều kiện tự nhiên thuận lợi để tỉnh phát triển điện gió, bao gồm các loại hình điện gió trên bờ, gần bờ và điện gió ngoài khơi nối lưới, hướng đến xuất khẩu trong tương lai. Theo tính toán của các đơn vị tư vấn, tổng tiềm năng kỹ thuật điện gió trên địa bàn tỉnh ước tính đạt 35 ngàn MW, trong đó điện gió trên bờ và gần bờ khoản 5 ngàn MW và điện gió ngoài khơi khoảng 30 ngàn MW.

Kinh tế vùng biển Vĩnh Long rất đa dạng, phong phú và còn nhiều tiềm năng, dư địa phát triển trong tương lai. Ảnh: HOÀNG MINH

Tính đến tháng 3/2026, tỉnh đã có 15 dự án điện gió đã đưa vào vận hành thương mại (COD) với tổng công suất 650MW (gồm 13 dự án vận hành toàn phần và 2 dự án vận hành 1 phần).

Theo Sở Công Thương, các dự án điện gió hoạt động ổn định, đạt 95% công suất thiết kế. Tổng sản lượng điện phát lên lưới trong năm 2025 đạt hơn 1.521 triệu kWh. Phát triển năng lượng giúp tạo nguồn thu ngân sách ổn định, dài hạn từ thuế, phí; thúc đẩy phát triển dịch vụ, hậu cần và cơ sở hạ tầng địa phương, tạo thêm việc làm cho lao động tỉnh. Làm tiền đề để phát triển Vĩnh Long trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của vùng ĐBSCL, thu hút đầu tư vào các ngành liên quan.

Để biến tiềm năng biển thành động lực tăng trưởng, TS Trần Hữu Hiệp cho rằng: “Điều quan trọng là phải tổ chức lại không gian phát triển vùng theo hướng mở ra biển. Trọng tâm trước hết là đầu tư hạ tầng kết nối từ vùng nội địa ra các cửa biển, cảng biển, khu kinh tế ven biển; đồng thời phát triển mạnh logistics biển- sông nhằm giảm chi phí vận tải, nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản và hàng hóa ĐBSCL.

Bên cạnh đó, kinh tế biển cần được nhìn nhận theo nghĩa rộng, không chỉ là khai thác thủy sản, mà còn bao gồm công nghiệp chế biến sâu, dịch vụ hậu cần nghề cá, du lịch biển- sinh thái và đặc biệt là năng lượng tái tạo, phát triển các cụm năng lượng gió ven bờ và ngoài khơi mà ĐBSCL đang sở hữu nhiều tiềm năng. Khi các ngành này được liên kết trong một chuỗi giá trị thống nhất, biển sẽ thực sự trở thành trụ cột tăng trưởng mới của vùng”.

NHÓM PHÓNG VIÊN