Trải nghiệm thú vị giữa không gian di sản

Cùng với những trang sách, lịch sử và văn hóa địa phương đang được “đánh thức” bằng trải nghiệm sống động ngay trong không gian bảo tàng. Chương trình “Giờ học di sản (DS)” do Bảo tàng Vĩnh Long tổ chức mang đến cách tiếp cận mới mẻ cho học sinh (HS), góp phần lan tỏa, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống giữa đời sống hiện đại.

Học sinh chăm chú theo dõi Nghệ nhân dân gian Võ Văn Bá đánh đờn cò từ gỗ dừa trong “Giờ học di sản”.

Khi giờ học trở thành trải nghiệm

Trong xu thế đổi mới phương pháp giáo dục hiện nay, việc gắn lý thuyết với thực tiễn ngày càng được chú trọng. Từ định hướng đó, Bảo tàng Vĩnh Long đã xây dựng kế hoạch tổ chức chương trình giáo dục trải nghiệm năm 2026 với chủ đề “Giờ học DS”, hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục về DS văn hóa tại địa phương.

Theo kế hoạch, chương trình được tổ chức vào trung tuần tháng 4/2026 tại Bảo tàng Vĩnh Long- chi nhánh Bến Tre, với thời lượng khoảng 90 phút cho mỗi buổi. Khoảng 600 HS đến từ Trường THCS Vĩnh Phúc và Trường THPT Lạc Long Quân cùng giáo viên tham gia, tạo nên không khí học tập sôi nổi, hào hứng.

Chương trình được thiết kế như một “lớp học mở”, nơi HS được trực tiếp tiếp cận với giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể thông qua nhiều hình thức sinh động: nghe giới thiệu lịch sử- văn hóa địa phương, tìm hiểu về danh nhân, trải nghiệm nghề truyền thống, thưởng thức nghệ thuật biểu diễn, tham gia hoạt động thủ công…

Cùng với việc cung cấp kiến thức, mục tiêu của chương trình hướng đến khơi dậy sự hứng thú, niềm tự hào và ý thức gìn giữ DS trong thế hệ trẻ. Việc gắn nội dung giáo dục với chương trình học chính khóa và hoạt động ngoại khóa giúp HS tiếp nhận kiến thức một cách tự nhiên, dễ hiểu, dễ nhớ.

Khác với không gian lớp học quen thuộc, tại “Giờ học DS”, HS được hòa mình vào một môi trường học tập đa chiều. Tại đây, mỗi hiện vật, mỗi câu chuyện, mỗi tiết mục biểu diễn đều trở thành một “bài giảng sống động”.

Trong không gian trưng bày, những nhạc cụ làm từ gỗ dừa thu hút sự chú ý của đông đảo HS. Nghệ nhân dân gian Võ Văn Bá- người gắn bó cả đời với việc chế tác và biểu diễn nhạc cụ dừa- đã mang đến những câu chuyện giản dị, sâu sắc về giá trị của cây dừa trong đời sống và lịch sử.

Nghệ nhân dân gian Võ Văn Bá chia sẻ: “Các cháu có biết vì sao ông muốn làm ra nhạc cụ từ gỗ dừa? Vì bà con Bến Tre kiếm sống nhờ cây dừa, trong chiến tranh, dừa còn che chắn cho dân, trở thành một phần ký ức và niềm tự hào của quê hương. Nhạc cụ làm từ dừa để giữ lại những giá trị đó”.

Từ câu chuyện của Nghệ nhân dân gian Võ Văn Bá, HS hiểu thêm về một loại nhạc cụ, cảm nhận được chiều sâu văn hóa, lịch sử ẩn sau từng sản phẩm thủ công.

Khi tiếng đờn bầu vang lên, mang đến âm thanh mộc mạc nhưng giàu cảm xúc, hàng trăm ánh mắt chăm chú lắng nghe. “Cây đờn bầu của Việt Nam mình chỉ có một dây, không phiếm, rất khó chơi, nhưng chính điều đó làm nên sự đặc sắc và giúp nó vang danh thế giới”, Nghệ nhân dân gian Võ Văn Bá tự hào nói.

Cùng với việc “nghe”, HS còn được “làm”. Những đôi tay còn vụng về lần đầu thử tráng bánh, thắt lá dừa hay viết thư pháp đã tạo nên những khoảnh khắc đáng nhớ. Xuất thân từ Làng nghề bánh tráng Mỹ Lồng khi mới 14 tuổi, Nghệ nhân tráng bánh Hồ Thị Thạnh (năm nay 66 tuổi, ngụ ấp Nghĩa Huấn, xã Lương Phú) trực tiếp hướng dẫn HS tráng bánh, cho biết: “Nghề làm bánh tráng đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn. Khi hướng dẫn, tôi phải cầm tay từng em. Qua đó, các em vừa học nghề vừa rèn tính kiên trì”.

Chính sự kết hợp giữa “nghe- nhìn- làm” đã biến mỗi giờ học trở thành một trải nghiệm trọn vẹn, giúp kiến thức thấm sâu một cách tự nhiên.

Di sản “chạm” đến cảm xúc người trẻ

Chăm chú theo dõi tiết mục đờn ca tài tử trích đoạn “Bão táp Nguyên Phong”, em Phạm Thủy Tiên, HS lớp 10 Trường THPT Lạc Long Quân, chia sẻ: “Con thấy những DS như đờn ca tài tử rất gần gũi. “Giờ học DS” làm con thấy văn hóa quê mình sinh động hơn so với chỉ học trên sách. Con muốn tìm hiểu nhiều hơn về văn hóa dân tộc”.

Nghệ nhân Hồ Thị Thạnh giúp học sinh trải nghiệm tráng bánh ở “Giờ học di sản”.

Với những HS nhỏ tuổi hơn, trải nghiệm này còn là lần đầu tiên các em nhận ra sự phong phú của DS quê hương. Em Nguyễn Hoàng Nam, HS Trường THCS Vĩnh Phúc, bộc bạch: “Đây là lần đầu tiên con đến bảo tàng. Con mới biết quê mình có nhiều DS như vậy, con rất tự hào”.

Chương trình gợi mở ký ức, kết nối thế hệ. Những con cào cào, con cá được thắt từ lá dừa khiến em Nguyễn Lê Trúc Lâm nhớ lại tuổi thơ bên gia đình: “Con thấy những món đồ này giống như hồi nhỏ ba mẹ làm cho con chơi”.

Rõ ràng, DS không còn là khái niệm xa vời mà đã trở thành một phần ký ức, một sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa các thế hệ.

Giáo viên đánh giá cao giá trị của mô hình “Giờ học DS”. Thầy Lê Quốc Thịnh- giáo viên Trường THCS Vĩnh Phúc, với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành giáo dục, nhận định: “Giáo dục DS cần sự phối hợp từ gia đình, nhà trường và xã hội. Chương trình này giúp HS nâng cao hiểu biết và ý thức trách nhiệm đối với văn hóa dân tộc”.

Theo kế hoạch của Bảo tàng Vĩnh Long, hoạt động giáo dục trải nghiệm được thiết kế gắn với chương trình học, bảo đảm tính khoa học và thực tiễn. Điều này giúp giáo viên dễ lồng ghép nội dung vào giảng dạy, đồng thời tạo thêm hứng thú cho HS.

Việc phối hợp giữa bảo tàng và nhà trường cũng là một bước đi quan trọng trong đổi mới phương pháp giáo dục. Thay vì chỉ học trong lớp, HS được tiếp cận kiến thức thực tế, từ đó hình thành tư duy toàn diện hơn.

Nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Để có những giờ học sinh động là sự chuẩn bị công phu của đội ngũ cán bộ bảo tàng. Từ việc xây dựng kế hoạch, thiết kế nội dung, kết nối nghệ nhân đến tổ chức thực hiện, tất cả đều hướng đến mục tiêu: Đưa DS đến gần hơn với cộng đồng.

Ông Phạm Tấn Vũ- chuyên viên Phòng Trưng bày và Truyền thông, cho biết: “Chương trình “Giờ học DS” nhằm mang đến cho HS những trải nghiệm thực tế về giá trị văn hóa địa phương. Chúng tôi mong muốn đưa chương trình đến trường học”.

Nghệ nhân dân gian Võ Văn Bá từng bày tỏ băn khoăn về sự mai một của âm nhạc dân tộc. Tuy nhiên, khi chứng kiến sự quan tâm của HS, ông cảm thấy yên tâm hơn: “Từ những giờ học như thế này, đờn ca tài tử sẽ có “đất” để tiếp tục sống trong văn hóa dân tộc”.

Cùng với kiến thức, giá trị mà chương trình mang lại là cảm xúc, là sự kết nối và ý thức trách nhiệm. Khi HS yêu DS, các em sẽ tự nguyện gìn giữ và phát huy.

“Giờ học DS” là minh chứng cho việc đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng trải nghiệm, lấy người học làm trung tâm. Sự kết hợp giữa bảo tàng, nhà trường và nghệ nhân đã tạo nên một mô hình giáo dục hiệu quả, cần được nhân rộng.

Hướng tới, nếu tiếp tục được đầu tư và phát triển, chương trình có thể trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần quảng bá hình ảnh Vĩnh Long đến với du khách.

Từ những giờ học giản dị nhưng đầy cảm xúc, DS đã thực sự “sống dậy” trong lòng người trẻ. Cũng chính từ đó, hành trình gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc sẽ được tiếp nối một cách bền vững.

Bài, ảnh: THẠCH THẢO