Để Chương trình OCOP thực sự trở thành “đòn bẩy” đưa sản phẩm địa phương vươn ra thị trường quốc tế, bên cạnh những kết quả đạt được, yêu cầu đặt ra là phải tháo gỡ “điểm nghẽn” về chất lượng, thị trường và năng lực chủ thể.
Từ thực tiễn đó, tỉnh triển khai hàng loạt giải pháp trọng tâm như chuẩn hóa sản phẩm theo tiêu chuẩn xuất khẩu, phát triển vùng nguyên liệu gắn chuỗi giá trị, đẩy mạnh chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và nâng cao năng lực quản trị, qua đó từng bước nâng hạng sản phẩm, xây dựng thương hiệu OCOP bền vững và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước.
 |
| Chủ thể cần tập trung chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn cao hơn, đáp ứng nhu cầu thị trường. Ảnh: THẢO TIÊN |
Chuẩn hóa quy trình sản xuất, tiêu thụ
Để Chương trình OCOP thực sự phát huy vai trò, doanh nghiệp (DN), HTX phải chủ động “nâng cấp” mình, chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy hàng hóa quy mô lớn, chuyên nghiệp. Trọng tâm là chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm soát chặt chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Từ góc nhìn DN, để sản phẩm OCOP đủ sức cạnh tranh và vươn ra thị trường quốc tế, điều quan trọng nhất là chính chủ thể phải chủ động thay đổi tư duy “làm ra sản phẩm” sang “làm theo chuẩn thị trường”. Việc chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn cao như VietGAP, GlobalGAP, HACCP, ISO… không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Khi chất lượng được kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và có thể truy xuất nguồn gốc, sản phẩm mới tạo được niềm tin với người tiêu dùng và đối tác quốc tế.
Các DN cho rằng cần mạnh dạn đầu tư công nghệ chế biến và bảo quản, bởi đây là “chìa khóa” để nâng giá trị gia tăng. Thay vì phụ thuộc vào nông sản thô, việc phát triển sản phẩm chế biến sâu giúp kéo dài thời gian bảo quản, mở rộng phân khúc thị trường, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hiện đại.
Hơn nữa, trong bối cảnh kinh tế số, chuyển đổi số cũng được xem là hướng đi tất yếu. Bởi, nếu không lên sàn thương mại điện tử, không xây dựng thương hiệu số thì rất khó tiếp cận khách hàng mới. Việc ứng dụng mã QR, tem truy xuất, quản trị bán hàng online giúp minh bạch thông tin và nâng cao tính chuyên nghiệp cho sản phẩm.
Ngoài ra, cũng cần nhấn mạnh vai trò của bao bì, nhãn mác. Không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin, bao bì cần được thiết kế bắt mắt, phù hợp thị hiếu và tiêu chuẩn của từng thị trường xuất khẩu. Đây chính là “cầu nối” đầu tiên giúp sản phẩm gây ấn tượng với người tiêu dùng.
Một yếu tố quan trọng nữa là phát triển vùng nguyên liệu ổn định và liên kết sản xuất theo chuỗi. Theo DN, chỉ khi chủ động được nguồn cung đồng đều, ổn định thì mới đủ năng lực ký kết và thực hiện đơn hàng lớn, dài hạn. Việc nâng cao năng lực quản trị, marketing và chủ động tham gia xúc tiến thương mại sẽ giúp DN tự tin hơn trong quá trình hội nhập.
Dù DN là trung tâm, chủ thể của OCOP, nhưng để đi xa thì rất cần chính sách đồng hành. Do đó, DN kỳ vọng chính quyền tiếp tục đóng vai trò “bà đỡ” thông qua việc quy hoạch vùng nguyên liệu gắn với lợi thế từng địa bàn, phát triển OCOP kết hợp du lịch nông thôn, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quảng bá và tổ chức nhiều hoạt động xúc tiến thương mại. Đồng thời, cần tăng cường chương trình đào tạo chuyên sâu để nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lý và chủ thể OCOP.
Hướng đến chuyên nghiệp, phát triển bền vững
Trước những khó khăn trong phát triển sản phẩm OCOP, để gỡ khó và hỗ trợ chủ thể OCOP, Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết đã và đang triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
Trước hết, sở tập trung hỗ trợ chủ thể từng bước chuẩn hóa sản phẩm theo tiêu chuẩn xuất khẩu như HACCP, ISO, OCOP xanh, OCOP hữu cơ; hỗ trợ đăng ký mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói để đáp ứng yêu cầu của thị trường khó tính.
Đẩy mạnh phát triển vùng nguyên liệu gắn với chuỗi giá trị thông qua quy hoạch vùng chuyên canh, xây dựng liên kết giữa HTX- DN- nông dân, kiểm soát đồng bộ quy trình sản xuất và hỗ trợ ký kết hợp đồng tiêu thụ dài hạn, bảo đảm sản lượng ổn định và chất lượng đồng nhất.
Sở cũng chú trọng thúc đẩy chuyển đổi số, hỗ trợ đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu, bao bì đạt chuẩn, ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ. Cùng với đó, hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung- cầu được tăng cường để giúp sản phẩm OCOP tiếp cận sâu hơn với hệ thống phân phối và thị trường xuất khẩu.
Ông Võ Tiến Sĩ- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Giai đoạn 2026-2030, tỉnh định hướng phát triển Chương trình OCOP theo hướng chuyên nghiệp, bền vững, gắn với xây dựng thương hiệu và chuỗi giá trị nông sản.
Mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 1,3 ngàn sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên và hình thành trên 30 điểm du lịch nông thôn tiêu biểu, qua đó nâng giá trị sản phẩm, thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Trong đó, tỉnh tập trung 4 nhóm giải pháp trọng tâm.
Cụ thể, hoàn thiện hệ thống quản lý, giám sát sản phẩm OCOP; rà soát, điều chỉnh bộ tiêu chí đánh giá, tăng cường vai trò giám sát của cộng đồng nhằm bảo đảm chất lượng, phát huy bản sắc và lợi ích chung.
Bổ sung chính sách hỗ trợ chủ thể OCOP, nhất là về vốn, khoa học- công nghệ và đào tạo. Đồng thời, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu, thông qua hội chợ, sự kiện quảng bá, kết nối cung cầu, phát triển điểm bán OCOP, gắn tiêu thụ sản phẩm với du lịch và tăng cường bảo hộ nhãn hiệu OCOP. Tăng cường liên kết “4 nhà”, thúc đẩy chuyển đổi số, thương mại điện tử và phát triển du lịch nông thôn gắn với làng nghề, sản phẩm đặc trưng địa phương.
Theo Văn phòng Điều phối NTM Trung ương, đến nay cả nước đã có 18,243 ngàn sản phẩm OCOP đạt 3 sao trở lên, xây dựng được một hệ thống chuẩn hóa chất lượng, từ đó củng cố và khẳng định thương hiệu quốc gia Việt Nam. Chương trình đã thúc đẩy chuyển đổi tư duy sản xuất từ nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi giá trị; thống kê cho thấy 60,7% chủ thể OCOP đạt 3 sao trở lên có doanh thu tăng trưởng bình quân 17,6 %/năm, tạo ra hệ sinh thái kinh tế nông thôn “đa giá trị”. OCOP còn mở ra hướng phát triển sinh kế bền vững, thu hút 40% chủ thể là phụ nữ và 19,6% là người dân tộc thiểu số. Nhiều sản phẩm đã vươn ra thế giới, xuất khẩu sang hơn 60 quốc gia, khẳng định vị thế nông sản Việt.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh- Châu Văn Hòa, OCOP là giải pháp quan trọng nhằm khai thác tiềm năng, lợi thế sản phẩm địa phương, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy xây dựng NTM. Do đó, các ngành, địa phương tiếp tục nâng chất lượng sản phẩm, phát triển OCOP gắn với kinh tế tập thể, HTX; đồng thời, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, ứng dụng chuyển đổi số để mở rộng thị trường tiêu thụ.
Cần tăng cường hỗ trợ chủ thể OCOP về vốn, kỹ thuật, xây dựng thương hiệu, qua đó nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững. Ngành chức năng sẽ tiếp tục đồng hành, tạo môi trường thuận lợi nhất cho chủ thể OCOP phát triển.
Với sự đồng hành của chính quyền và sự chủ động đổi mới từ DN, HTX, kỳ vọng mỗi sản phẩm OCOP sẽ không chỉ là đặc sản địa phương, mà còn trở thành đại diện cho bản sắc, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt trên thị trường trong và ngoài nước.
SONG THẢO
