Nghị quyết 57-NQ/TW phải trở thành động lực tăng trưởng mới

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc về đột phá phát triển khoa học, công nghệ (KH-CN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia, ngày 13/1/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: Đất nước đang đứng trước cơ hội lớn để vươn mình, nhưng thách thức cũng vô cùng to lớn. Chúng ta phải quyết tâm thực hiện cuộc cách mạng phát triển KH-CN, ĐMST và CĐS, không để lỡ thời cơ thêm lần nữa. Tôi kêu gọi toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đoàn kết, sáng tạo, thực hiện thành công các nhiệm vụ, đưa Nghị quyết 57-NQ/TW nhanh chóng vào cuộc sống, xây dựng một Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, như mong ước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Kỳ 1: Mở đường cho chính sách vào đời sống

UBND tỉnh và Tập đoàn CT Group ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2025 - 2030, ngày 18/9.

Thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KH-CN, ĐMST và CĐS quốc gia, đến nay, một hệ thống pháp luật quan trọng đã được hình thành, đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, kiến tạo những động lực tăng trưởng mới.

Hệ thống pháp luật mới không chỉ bổ sung các quy định về quản lý hoạt động KH-CN, mà đã có bước chuyển quan trọng về tư duy chính sách: lấy kết quả, hiệu quả ứng dụng và đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội làm một trong những mục tiêu trọng tâm của hoạt động KH-CN và ĐMST.

Không gian chính sách mở rộng

Phó Cục trưởng Cục ĐMST (Bộ KH-CN) Chu Thúc Đạt nhấn mạnh, hệ thống pháp luật mới đã mở ra một không gian chính sách rộng hơn, linh hoạt hơn và thực chất hơn cho việc đưa KH-CN và ĐMST vào sản xuất và đời sống.

Trong đó, có Luật KH-CN và ĐMST 93/2025/QH15; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ 131/2025/QH15; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ 115/2025/QH15; cùng các nghị định hướng dẫn về nhiệm vụ KH-CN và ĐMST, tài chính và đầu tư, tự chủ của tổ chức KH-CN, thông tin và CĐS, ĐMST trong doanh nghiệp (DN) và phát triển hệ sinh thái ĐMST.

Nhìn từ mục tiêu “đưa nhanh kết quả nghiên cứu, tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống”, ông Chu Thúc Đạt cho rằng, hệ thống pháp luật mới đã tạo ra ít nhất 5 điểm mới quan trọng.

Đáng ghi nhận là bước đột phá trong việc xác lập quyền đối với kết quả nghiên cứu, tạo điều kiện để kết quả được đưa ra khai thác, ứng dụng và thương mại hóa. Một trong những điểm mới có ý nghĩa rất lớn của Luật KH-CN và ĐMST là quy định tổ chức chủ trì thực hiện nhiệm vụ được Nhà nước tự động giao quyền quản lý, sử dụng, quyền sở hữu đối với phần kết quả tương ứng với kinh phí từ ngân sách nhà nước, không phải thực hiện thủ tục giao quyền và không phải bồi hoàn chi phí cho Nhà nước, trừ một số trường hợp đặc biệt.

Quy định này có thể xem là một bước thay đổi căn bản so với cách tiếp cận trước đây. Khi quyền đối với kết quả được xác lập rõ ràng hơn, viện nghiên cứu, trường ĐH, DN và tổ chức chủ trì có cơ sở pháp lý để chủ động quyết định phương án khai thác, chuyển giao và thương mại hóa. Luật đồng thời cho phép tổ chức được giao quyền quản lý, sử dụng kết quả được tự chủ lựa chọn nhiều hình thức thương mại hóa như cho thuê, bán, chuyển nhượng, chuyển giao quyền sử dụng, kinh doanh dịch vụ, hợp tác, liên doanh, liên kết, thành lập DN hoặc tự khai thác, sử dụng.

Cùng với đó, cơ chế tài chính đã được mở rộng theo hướng hỗ trợ cả quá trình đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Nghị định 265/2025/NĐ-CP cụ thể hóa nhiều nội dung chi cho ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ và đổi mới công nghệ: hỗ trợ nhận chuyển giao quyền sử dụng hoặc quyền sở hữu công nghệ; mua kết quả nghiên cứu, giải pháp CĐS; thuê hoặc mua thiết bị phục vụ hoàn thiện quy trình công nghệ; sản xuất thử nghiệm; thuê chuyên gia; đào tạo tiếp nhận và làm chủ công nghệ; thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận; thiết kế, chế tạo mẫu; hoàn thiện dây chuyền sản xuất và các hoạt động liên quan đến sở hữu trí tuệ. Như vậy, chính sách không chỉ hỗ trợ “nghiên cứu ra kết quả”, mà ngày càng quan tâm đến các công đoạn thường khó nhất và tốn kém nhất là hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm, chứng nhận, tiếp nhận, làm chủ và thương mại hóa công nghệ.

Bên cạnh đó, pháp luật mới đã tạo thêm động lực trực tiếp cho DN tham gia vào quá trình nghiên cứu và ĐMST. Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với các địa phương. Nghị định 268/2025/NĐ-CP cụ thể hóa nhiều hình thức hỗ trợ ĐMST, trong đó có phiếu hỗ trợ tài chính - voucher, hỗ trợ DN tiếp cận công nghệ, dịch vụ, hạ tầng thử nghiệm, thị trường và người sử dụng.

Đây là một cách tiếp cận rất đáng chú ý: thay vì chỉ Nhà nước lựa chọn và tài trợ trực tiếp cho từng đề tài, chính sách bắt đầu sử dụng nhu cầu của thị trường và DN như một tín hiệu để phân bổ nguồn lực ĐMST. DN được sử dụng nguồn lực cho KH-CN và ĐMST để trực tiếp thực hiện, đặt hàng hoặc thuê thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ và ĐMST; trong đó có cả chi phí chuyển giao, tiếp nhận công nghệ từ viện nghiên cứu, trường ĐH và các tổ chức KH-CN.

Pháp luật về chuyển giao công nghệ đã chuyển mạnh theo hướng thúc đẩy ứng dụng và làm chủ công nghệ. Luật 115/2025/QH15 đã làm rõ khái niệm chuyển giao công nghệ theo hướng nhấn mạnh mục tiêu đưa công nghệ vào ứng dụng thực tế để tạo ra sản phẩm, dịch vụ hoặc phương thức sản xuất mới; đồng thời xác định thương mại hóa kết quả nghiên cứu là quá trình khai thác, hoàn thiện, ứng dụng, chuyển giao và các hoạt động liên quan nhằm tạo ra lợi nhuận.

Luật cũng quy định Nhà nước hỗ trợ DN thực hiện chuyển giao công nghệ với tổ chức KH-CN; khuyến khích hợp tác giữa DN với các tổ chức, cá nhân để thực hiện dự án đổi mới công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo; hỗ trợ thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia và các quỹ phát triển KH-CN và ĐMST của bộ, ngành, địa phương. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để các địa phương không chỉ “có đề tài”, mà phải hình thành được dòng chảy công nghệ từ nơi tạo ra đến nơi có nhu cầu sử dụng.

Hệ thống pháp luật mới đã tăng cường liên kết giữa KH-CN, ĐMST và sở hữu trí tuệ. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 tiếp tục hoàn thiện cơ chế xác lập, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu trở thành tài sản có quyền, có giá trị và có thể giao dịch. Điều này rất quan trọng bởi một kết quả nghiên cứu chỉ thực sự tạo ra giá trị khi nó được bảo hộ đúng, xác lập quyền rõ, định giá được, chuyển giao được và khai thác được.

Trên cơ sở phân tích những điểm mới, Phó Cục trưởng Chu Thúc Đạt cho rằng, vấn đề hiện nay là “tổ chức thực hiện cơ chế đó như thế nào để tạo ra kết quả nhanh nhất, thiết thực nhất và có sức lan tỏa nhất”.

“Cầu nối” phát huy tiềm năng, lợi thế

Nghị quyết 57-NQ/TW xác định rõ yêu cầu đột phá phát triển KH-CN, ĐMST và CĐS quốc gia. Đối với các địa phương, vấn đề quan trọng không chỉ là quán triệt, triển khai nghị quyết, mà phải đưa KH-CN và ĐMST thực sự đi vào đời sống, đi vào DN, từng ngành, từng lĩnh vực và trực tiếp tạo ra giá trị cho người dân, DN.

Ông Nguyễn Quỳnh Thiện - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhận định: Đối với ĐBSCL, yêu cầu đưa KH-CN và ĐMST nhanh chóng vào đời sống càng có ý nghĩa đặc biệt. Đây là vùng có nhiều tiềm năng, lợi thế về nông nghiệp, thủy sản, chế biến, kinh tế biển, năng lượng tái tạo và du lịch; nhưng đồng thời cũng đang đối mặt với những thách thức lớn về biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, suy giảm tài nguyên, yêu cầu nâng cao giá trị nông sản, năng suất lao động và sức cạnh tranh của DN.

Ứng dụng khoa học, công nghệ góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Trong ảnh: Công nhân đang sản xuất hàng xuất khẩu tại Công ty TNHH Thương mại Việt Vương 3, xã Tân Thành Bình. Ảnh: CẨM TRÚC

Đối với tỉnh, ông Nguyễn Quỳnh Thiện cho biết, sau khi hợp nhất, tỉnh có không gian phát triển rộng lớn hơn, tiềm năng và lợi thế đa dạng hơn, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tổ chức lại các nguồn lực và hình thành những động lực tăng trưởng mới. Nhận thức rõ điều đó, tỉnh đã tập trung cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương, từng bước hoàn thiện và tổ chức thực hiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ KH-CN, ĐMST và chuyển giao công nghệ.

Một số chính sách quan trọng đã được tỉnh ban hành, trong đó có chính sách hỗ trợ chuyển giao và đổi mới công nghệ, ứng dụng kết quả nghiên cứu, phát triển thị trường KH-CN; chính sách hỗ trợ nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, hàng hóa; chính sách hỗ trợ đăng ký bảo hộ sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu và giống cây trồng mới.

Điều đáng ghi nhận là cách tiếp cận của tỉnh đang từng bước chuyển từ hỗ trợ nghiên cứu đơn thuần sang hỗ trợ cả quá trình hoàn thiện, thử nghiệm, chuyển giao, ứng dụng, nhân rộng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây chính là hướng đi để chính sách KH-CN thực sự trở thành cầu nối giữa Nhà nước, nhà khoa học, DN, nhà trường và thị trường.

(Còn tiếp)

Bài, ảnh: TUYẾT HIỀN