Chiều 19/10/2026 thảo luận tại Tổ 15 về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong hoạt động điều tra, đồng thời bảo đảm quyền con người trong quá trình thực thi các quy định mới.
 |
| Đại biểu Thạch Phước Bình, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long, thảo luận tại Tổ ngày 19/10. |
Kiểm soát quyền lực khi ủy quyền tố tụng cho Công an cấp xã
Thảo luận về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), đại biểu Thạch Phước Bình cho biết thống nhất với mô hình tổ chức bộ máy tinh gọn tại Điều 4, theo đó chỉ còn Cơ quan điều tra ở Bộ Công an và Công an cấp tỉnh, không còn Cơ quan Cảnh sát điều tra cấp huyện.
Theo đại biểu, mô hình này góp phần tinh gọn đầu mối, tập trung nguồn lực điều tra chuyên sâu và khắc phục tình trạng phân tán lực lượng.
Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, tại các tỉnh có diện tích rộng, nếu toàn bộ hoạt động tố tụng dồn về cấp tỉnh có thể gia tăng thời gian di chuyển, gây áp lực về nhân lực và ảnh hưởng tiến độ xử lý các vụ việc ở cơ sở.
Do đó, việc trao thẩm quyền cho Công an cấp xã và quy định việc ủy quyền cho điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng, Phó Công an xã thực hiện một số hoạt động tố tụng theo Điều 33 và Điều 37 được đại biểu cho là cần thiết.
Nhấn mạnh hoạt động điều tra hình sự tác động trực tiếp đến quyền bất khả xâm phạm về thân thể, đời tư, tài sản và quyền bào chữa của công dân, đại biểu Thạch Phước Bình kiến nghị: “Trao quyền phải đi đôi với xác lập trách nhiệm và giới hạn quyền”.
Đại biểu đề xuất luật hóa ngay trong dự thảo, thay vì giao văn bản dưới luật quy định, ba nguyên tắc kiểm soát quyền lực:
Thứ nhất, quy định rõ phạm vi ủy quyền: Luật cần xác định cụ thể những hoạt động tố tụng được ủy quyền và những hoạt động tuyệt đối không được ủy quyền.
Thứ hai, quy định chặt chẽ hình thức ủy quyền: Việc ủy quyền phải bằng văn bản cho từng vụ việc hoặc nhóm việc cụ thể, có thời hạn rõ ràng; người nhận ủy quyền không được ủy quyền lại cho cấp dưới.
Thứ ba, xác định rõ trách nhiệm: Thủ trưởng Cơ quan điều tra cấp tỉnh và điều tra viên được ủy quyền chịu trách nhiệm về các quyết định tố tụng trong phạm vi thẩm quyền của mình.
Chủ động áp dụng chính sách có lợi, tránh khoảng trống pháp lý
Góp ý về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi), dự kiến có hiệu lực từ 0 giờ ngày 1/3/2027, đại biểu Thạch Phước Bình đồng tình với nguyên tắc áp dụng các quy định có lợi như miễn, giảm hình phạt, xóa bỏ tội danh, bỏ hình phạt tử hình và không áp dụng hồi tố đối với quy định bất lợi.
Để bảo đảm quá trình chuyển tiếp pháp luật thống nhất và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đại biểu kiến nghị ba giải pháp trọng tâm:
Thứ nhất, quy định rõ quy trình rà soát: Cần bổ sung tại Điều 2 quy định cụ thể về trách nhiệm lập danh sách, thời hạn chuyển gửi hồ sơ và cơ chế giải quyết trường hợp các cơ quan tố tụng có quan điểm khác nhau trong quá trình rà soát hồ sơ vụ án.
Thứ hai, chủ động áp dụng chính sách có lợi: Mọi trường hợp thuộc diện được hưởng chính sách pháp luật có lợi, như chuyển án tử hình sang tù chung thân theo khoản 7 Điều 1 hoặc đình chỉ vụ án, miễn chấp hành hình phạt đối với hành vi phi tội phạm hóa, cần được các cơ quan tố tụng chủ động rà soát, không chờ người bị kết án hoặc gia đình làm đơn.
Đại biểu đề nghị xác định trách nhiệm của người đứng đầu nếu để xảy ra chậm trễ, bởi “mỗi ngày chậm áp dụng chính sách có lợi là một ngày quyền tự do của công dân bị ảnh hưởng”.
Thứ ba, công bố thống nhất danh mục văn bản hướng dẫn: Nhằm phòng ngừa khoảng trống pháp lý và tránh tình trạng áp dụng, giải thích pháp luật không thống nhất giữa các địa phương và cơ quan tiến hành tố tụng, đại biểu đề nghị Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao công bố công khai trước ngày 1/3/2027 danh mục thống nhất các văn bản hết hiệu lực, văn bản tiếp tục được áp dụng hoặc chỉ áp dụng một phần, làm cơ sở thực hiện đồng bộ trên toàn quốc.
HỒNG YẾN
