Chiều ngày 19/10/2026, tham gia phát biểu tại phiên thảo luận Tổ về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) và dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thanh Phong đã mang đến những phân tích thực tiễn sâu sắc từ góc độ cán bộ Công an Biệt phái. Đại biểu làm rõ bản chất pháp lý của điều tra viên Công an cấp xã, tính khách quan khi điều chuyển thẩm quyền điều tra, phản bác quan điểm 'hình sự hóa' và kiến nghị đổi mới cơ chế bổ nhiệm, chính sách cho đội ngũ điều tra viên.
 |
| Đại tá Nguyễn Thanh Phong, Phó Giám đốc Công an tỉnh (biệt phái), Phó Trưởng Ban Nội chính Tỉnh uỷ Vĩnh Long phát biểu tại Tổ chiều ngày 19/10. |
Bản chất pháp lý của điều tra viên Công an cấp xã và sự đồng bộ với luật
Đồng tình với quy định bố trí Trưởng, Phó Công an cấp xã làm điều tra viên, đại biểu Nguyễn Thanh Phong khẳng định việc này không ảnh hưởng đến chức danh Trưởng, Phó Công an xã. Đại biểu phân tích: điều tra viên là chức danh tư pháp, hoạt động theo cơ chế là điều tra viên thuộc hệ thống Cơ quan điều tra cấp tỉnh được Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra cấp tỉnh phân công, giao nhiệm vụ tố tụng. Quy định này hoàn toàn phù hợp với mô hình tổ chức hiện nay khi cấp xã không thành lập cấp cơ quan điều tra riêng.
Đối với thẩm quyền khởi tố, điều tra của các cơ quan Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư, đại biểu thống nhất việc thu hẹp/chỉnh sửa thẩm quyền theo dự thảo. Thực tế cho thấy các cơ quan này rất ít tiến hành điều tra do hạn chế về kinh nghiệm chuyên môn, nhân lực cũng như điều kiện, phương tiện tạm giữ tang vật, vật chứng. Việc điều chỉnh là xuất phát từ đề nghị thực tế của chính các cơ quan này. Khi có phạm tội quả tang thì ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, các lực lượng vẫn có đầy đủ quyền bắt giữ và bàn giao cho cơ quan Công an gần nhất.
Bổ sung tội danh mới trên không gian mạng là đáp ứng thực tiễn, không phải 'hình sự hóa'
Liên quan đến băn khoăn trong Báo cáo thẩm tra về việc bổ sung 11 tội danh mới, 63 hành vi và 10 tội danh ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội, đại biểu Nguyễn Thanh Phong khẳng định đây không phải là 'hình sự hóa'.
Đại biểu giải thích khái niệm 'hình sự hóa' là việc biến các quan hệ dân sự, kinh tế thành hành vi hình sự. Trong khi đó, các quy định mới là sự luật hóa những hành vi nguy hiểm mới phát sinh trong thực tế đời sống xã hội (đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, tội phạm trên không gian mạng và môi trường số) để xử lý nghiêm minh, bảo vệ trật tự xã hội.
Đổi mới cơ chế bổ nhiệm và quan tâm chế độ, chính sách cho lực lượng điều tra
Nêu thực trạng từ góc nhìn của một cán bộ công an, đại biểu Nguyễn Thanh Phong chia sẻ áp lực công việc và trách nhiệm pháp lý của cán bộ điều tra hiện nay là cực kỳ nặng nề. Trong khi đó, chế độ phụ cấp đặc thù, tiền ăn và điều kiện làm việc của lực lượng điều tra có thời điểm còn thấp hơn lực lượng trinh sát, dẫn đến tâm lý 'ngại làm điều tra', muốn chuyển sang các vị trí khác.
Từ thực tế đó, đại biểu bày tỏ sự đồng tình cao với việc bãi bỏ kỳ thi tuyển điều tra viên để chuyển sang cơ chế đánh giá năng lực, trình độ và kinh nghiệm thực tế để bổ nhiệm. Việc tổ chức thi tuyển trước đây mang tính hình thức ('thi ép cho đậu'), chưa phản ánh đúng năng lực thực chiến, do đó việc đổi mới quy trình bổ nhiệm là hoàn toàn sát thực tế.
Bảo đảm tính khách quan khi chuyển giao thẩm quyền điều tra
Về băn khoăn liệu việc giao toàn bộ thẩm quyền điều tra cho lực lượng Công an có bảo đảm tính khách quan hay không, đại biểu Nguyễn Thanh Phong khẳng định tính khách quan hoàn toàn được bảo đảm.
Trong quá trình tố tụng, mọi hoạt động điều tra của điều tra viên (dù thụ lý vụ án liên quan đến cán bộ, kiểm sát viên hay thẩm phán) đều chịu sự giám sát, kiểm sát chặt chẽ, xuyên suốt từ khâu thụ lý tin báo, khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử của Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp. Do đó, việc chuyển giao thẩm quyền điều tra từ Viện Kiểm sát nhân dân tối cao sang cơ quan điều tra là phù hợp với chủ trương chung và không gây lo ngại về tính khách quan.
HỒNG YẾN
