Chiều ngày 19/10/2026, phát biểu tại phiên thảo luận Tổ về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Đại tá Nguyễn Văn Hạnh, Phó Giám đốc Công an tỉnh Vĩnh Long, đại biểu Quốc hội đơn vị tỉnh Vĩnh Long đã có những chia sẻ thực tiễn chuyên sâu, làm rõ chức năng, thẩm quyền của lực lượng điều tra viên Công an cấp xã cũng như quy trình bổ nhiệm điều tra viên theo cơ chế mới.
 |
| Đại tá Nguyễn Văn Hạnh, Phó Giám đốc Công an tỉnh Vĩnh Long phát biểu tại Tổ chiều ngày 19/10/2026. |
Đáp ứng yêu cầu thực tiễn khi bố trí điều tra viên Công an cấp xã
Phát biểu tại thảo luận Tổ, đại biểu Nguyễn Văn Hạnh bày tỏ sự thống nhất cao với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tư pháp và Pháp luật đối với các dự án luật. Đi sâu vào thực tiễn áp dụng từ ngày 1/3/2025, đại biểu phân tích: sau khi kết thúc mô hình công an cấp huyện, toàn bộ tin báo tố giác tội phạm và các vụ án hình sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh. Nếu không bố trí điều tra viên là Trưởng, Phó Công an cấp xã, lực lượng điều tra viên cấp tỉnh sẽ rơi vào tình trạng quá tải, khó đảm nhận xuể toàn bộ khối lượng công việc ở cơ sở.
Thực tế từ sau ngày 1/3/2025 đến nay, khoảng 60% tin báo, tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố và các vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh đã do điều tra viên Công an cấp xã thụ lý giải quyết. Đại biểu nhấn mạnh, điều tra viên Công an cấp xã thực chất là điều tra viên thuộc cơ quan điều tra cấp tỉnh được phân công, ủy quyền thực hiện các biện pháp tố tụng dưới sự giao nhiệm vụ của Thủ trưởng hoặc Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra, chứ không phải hình thành một cấp điều tra độc lập ở xã. Việc áp dụng phương châm 'điều tra viên cấp tỉnh cầm tay chỉ việc đối với các vụ án khó' giúp mô hình này vận hành thông suốt, đáp ứng kịp thời yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm mà không làm phát sinh mô hình trung gian.
Phân công thẩm quyền điều tra cấp xã phù hợp với năng lực và thực tiễn cơ sở
Giải trình về quy định cho phép điều tra viên Công an cấp xã điều tra các vụ án ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng có chứng cụ rõ ràng, tình tiết cụ thể, đại biểu Nguyễn Văn Hạnh khẳng định quy định này hoàn toàn phù hợp với năng lực thực tế.
Là lực lượng bám sát địa bàn, Công an cấp xã luôn là những người có mặt tại hiện trường đầu tiên để bảo vệ hiện trường, thu thập chứng cứ ban đầu, lấy lời khai của người làm chứng và các bên liên quan. Quá trình tố tụng của điều tra viên cấp xã luôn chịu sự kiểm tra, hướng dẫn chặt chẽ từ Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra, các phòng nghiệp vụ (Văn phòng Cơ quan CSĐT, Cảnh sát hình sự, Cảnh sát kinh tế, Cảnh sát ma túy) và sự kiểm sát trực tiếp của Kiểm sát viên cùng cấp. Việc tạm giữ, tạm giam cũng được thực hiện tại các phân trại khu vực, bảo đảm đúng quy định pháp luật về phạm vi, không gian và thời gian tố tụng.
Bỏ thi tuyển, đổi mới cơ chế bổ nhiệm điều tra viên sát thực tiễn
Đối với băn khoăn về việc bãi bỏ kỳ thi tuyển điều tra viên để chuyển sang cơ chế bổ nhiệm, đại biểu Nguyễn Văn Hạnh đánh giá đây là sự thay đổi rất phù hợp và khách quan. Đại biểu phân tích, việc thi tuyển trước đây chủ yếu dừng lại ở đánh giá lý thuyết, trong khi năng lực thực sự của điều tra viên phải được kiểm chứng qua thực tiễn hoạt động tố tụng.
Quy trình bổ nhiệm mới đặt ra nhiều tiêu chí khắt khe: từ trình độ chuyên môn nghiệp vụ phù hợp, thời gian làm cán bộ điều tra, đến kinh nghiệm thực hành tiếp nhận tin báo và thụ lý các vụ việc từ ít phức tạp đến phức tạp. Việc xem xét bổ nhiệm, nâng ngạch từ điều tra viên sơ cấp, trung cấp đến cao cấp đều được thực hiện qua Hội đồng bổ nhiệm do Giám đốc Công an tỉnh và Thủ trưởng Cơ quan CSĐT Công an tỉnh đánh giá sau những chu kỳ 5 năm công tác. Đổi mới này giúp đánh giá chính xác năng lực, sở trường và kinh nghiệm thực chiến của đội ngũ điều tra viên.
HỒNG YẾN
