Chiều ngày 19/8/2026, Quốc hội (QH) tiếp tục thảo luận ở Tổ về: Định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024; Định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023; Định hướng chính sách sửa đổi Luật Kinh doanh bất động sản.
 |
| Đại biểu QH Trần Văn Thắng - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của QH phát biểu thảo luận. |
Tham gia thảo luận nội dung định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, đại biểu QH Trần Văn Thắng- Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của QH cho rằng việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 là hết sức cần thiết và cấp bách trong giai đoạn hiện nay. Theo đó, tại Tờ trình số 528/TTr-CP ngày 10/8/2026 của Chính phủ đã nhấn mạnh việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng, trực tiếp nhất là Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; giải quyết vấn đề phát sinh từ thực tiễn, tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, tạo điều kiện thuận lợi để khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế- xã hội, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, ổn định.
Đại biểu khẳng định quy định pháp luật về đất đai có ý nghĩa rất quan trọng, tác động đến toàn bộ đời sống chính trị, kinh tế- xã hội của đất nước; hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và hoạt động của cơ quan, tổ chức trên phạm vi cả nước nên đòi hỏi sự thận trọng, cân nhắc, đánh giá đúng, đầy đủ và kỹ lưỡng nội dung chính sách, tác động, xác định lợi ích tổng thể để lựa chọn phương án tối ưu. Bên cạnh đó, để góp phần hoàn thiện định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, đại biểu QH Trần Văn Thắng đề xuất một số nội dụng cụ thể:
Đối với dự thảo Luật đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cần bổ sung đề xuất giải pháp đồng bộ bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp của hệ thống pháp luật nhất là pháp luật về quy hoạch, quy hoạch đô thị và nông thôn, xây dựng, kiến trúc, đầu tư công, đầu tư theo phương thức đối tác công tư, đấu thầu, đấu giá tài sản, quản lý và sử dụng tài sản công, doanh nghiệp, nhà ở, kinh doanh bất động sản, trưng mua, trưng dụng tài sản, quy định về đất xây dựng công trình ngầm trong pháp luật về dân sự, pháp luật về thuế có liên quan đến đất đai... đặc biệt là các dự án luật trình QH tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất (tháng 8/2026) và Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026) như Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản.
Về nhóm chính sách đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đại biểu nhất trí với định hướng đổi mới phương thức lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng kết hợp giữa phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất với tổ chức không gian phát triển, phân vùng sử dụng đất và khoanh định khu vực cần bảo vệ; sắp xếp hệ thống quy hoạch theo hướng “tinh gọn, giảm số lượng quy hoạch tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính trên cơ sở tích hợp, hợp nhất các quy hoạch hiện nay”.
Về mối quan hệ, sự đồng bộ, thống nhất giữa quy hoạch sử dụng đất với hệ thống quy hoạch nói chung. Đại biểu cho biết Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024 (Luật số 47/2024/QH15) đã quy định nội dung xác định quy mô sử dụng đất quy hoạch cho các chức năng, chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch, nếu Luật Đất đai tiếp tục duy trì một hệ thống quy hoạch sử dụng đất riêng biệt, trong khi Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn sửa đổi theo hướng một quy hoạch thống nhất, thì rất dễ tái diễn tình trạng chồng chéo quy hoạch mà thực tiễn đã phản ánh trong nhiều năm qua. Do đó, đề nghị Ban soạn thảo cần rà soát, thiết kế cơ chế phù hợp hơn theo hướng tích hợp nội dung đất đai vào quy hoạch thống nhất của đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã, bảo đảm nguyên tắc “một quy hoạch- một không gian- một bộ chỉ tiêu”, tránh để địa phương phải lập nhiều loại quy hoạch song song cho cùng một khu vực lãnh thổ.
Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất vì mục đích an ninh quốc phòng; phát triển kinh tế- xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đây là nhóm chính sách có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân và sự ổn định xã hội, đại biểu nhất trí với định hướng tại Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan đã nêu “chuyển mạnh từ tư duy ‘bồi thường tài sản bị thu hồi’ sang tư duy ‘tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất, bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống, sinh kế của người dân có đất bị thu hồi”, đây là quan điểm mang tính bước ngoặt, thể hiện bản chất nhân văn và tính ưu việt của chế độ. Tuy nhiên, để quan điểm này đi vào cuộc sống bảo đảm tính khả thi, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện các nội dung sau:
a) Về trình tự thu hồi đất: Luật Đất đai năm 2024 quy định việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc bố trí tái định cư phải được hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất; đồng thời quy định việc thu hồi đất chỉ được thực hiện khi đã hoàn thành việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc bố trí tái định cư. Định hướng lần này đã đề xuất “không quy định cứng là việc thu hồi đất chỉ thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư và giao Chính phủ quy định cụ thể”. Việc quy định này sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án quan trọng quốc gia, dự án khẩn cấp nhưng cần cân nhắc kỹ lưỡng bởi nếu bỏ hoàn toàn nguyên tắc “bồi thường trước- thu hồi sau” mà không có cơ chế bảo đảm thay thế, người dân sẽ rơi vào thế bị động, thậm chí bị cưỡng chế khi chưa có phương án tái định cư. Do đó, đề nghị dự thảo Luật cần quy định rõ các trường hợp ngoại lệ (dự án quan trọng quốc gia, dự án khẩn cấp, dự án có tỷ lệ đồng thuận cao); đồng thời, bắt buộc phải có phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt và công khai trước khi ra quyết định thu hồi, kèm theo cơ chế giám sát của Ủy ban MTTQ Việt Nam và chính quyền địa phương đối với việc thực hiện cam kết tái định cư hoặc phải có phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sơ bộ và có chính sách tạm cư (hỗ trợ tiền thuê nhà cho đến khi có nhà tái định cư).
b) Về mở rộng trường hợp thu hồi đất, định hướng bổ sung các trường hợp thu hồi đất để thực hiện dự án nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách; thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất sau thu hồi không đủ điều kiện sử dụng; thu hồi đất phát triển quỹ đất vùng phụ cận công trình hạ tầng là phù hợp với yêu cầu phát triển. Tuy nhiên, việc “thu hồi đất vùng phụ cận” cần được giới hạn rõ về phạm vi, bán kính và tiêu chí xác định, nếu thiết kế không chặt, đây có thể trở thành “lỗ hổng” để lạm dụng mở rộng thu hồi đất tùy tiện, tạo quỹ đất cho các dự án khu đô thị, thương mại mà thực chất phục vụ lợi ích khác không phải lợi ích công cộng. Vì vậy, đề nghị Ban soạn thảo cần nghiên cứu quy định tỷ lệ tối đa diện tích thu hồi vùng phụ cận so với diện tích dự án chính; đồng thời, yêu cầu phải có phương án sử dụng quỹ đất vùng phụ cận gắn với mục tiêu phát triển hạ tầng, nhà ở xã hội hoặc tái định cư.
c) Về bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ, định hướng ưu tiên cho người có đất ở bị thu hồi thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ là đúng đắn, giúp ổn định đời sống người dân. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều dự án không có đủ quỹ đất hoặc nhà ở tại chỗ để bố trí tái định cư, dẫn đến phải bố trí nơi ở khác xa vùng dân cư cũ, gây khó khăn về sinh kế. Do đó, đề nghị Ban soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung cơ chế trong trường hợp không thể bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ, phải có phương án hỗ trợ sinh kế, việc làm và kết nối hạ tầng thiết yếu (trường học, y tế, giao thông) tại nơi tái định cư; đồng thời, giao chính quyền địa phương chịu trách nhiệm giải trình về mức độ hài lòng của người dân sau khi tái định cư.
Đại biểu QH Trần Văn Thắng nhấn mạnh các đề xuất, giải pháp này là cơ sở để Ban soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai để bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội trong thời gian tới.
QUỲNH NHƯ
