Đái tháo đường (ĐTĐ) là bệnh lý mạn tính phổ biến, đang trở thành thách thức đối với sức khỏe cộng đồng. Số người mắc bệnh ngày càng gia tăng, độ tuổi mắc bệnh có xu hướng trẻ hóa.
Đáng lo ngại, bệnh thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến nhiều người chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng. Vì vậy, chủ động tầm soát, duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ điều trị là giải pháp quan trọng để kiểm soát bệnh.
 |
| Người dân được kiểm tra đường huyết tại các buổi khám sức khỏe, sàng lọc bệnh đái tháo đường trên địa bàn phường Long Châu. |
Bệnh có xu hướng trẻ hóa
Mới 8 tuổi, bé gái ở phường Long Châu đã phải điều trị ĐTĐ type 1. Trước đó, bé có biểu hiện khát nước, uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân, mờ mắt và sốt. Khi được gia đình đưa đến BVĐK Vĩnh Long kiểm tra, kết quả đường huyết tăng cao 26,1mmol/l.
Mẹ bé chia sẻ: “Từ khi con mắc bệnh, cuộc sống gia đình thay đổi hoàn toàn. Con còn nhỏ, chưa hiểu rõ tình trạng bệnh, chỉ cần ăn uống thiếu kiểm soát là đường huyết tăng cao. Gia đình luôn phải theo sát từng bữa ăn, từng lần vận động của cháu”.
BS.CK2 Trần Chí Công - Trưởng Khoa Nhi - BVĐK Vĩnh Long cho biết, ĐTĐ type 1 thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên, do tuyến tụy không còn khả năng sản xuất đủ insulin. Người bệnh cần điều trị bằng insulin để kiểm soát đường huyết. Đáng chú ý, khoảng 50% trẻ mắc bệnh được phát hiện khi đã rơi vào tình trạng cấp cứu, phổ biến là nhiễm toan xeton do thiếu insulin kéo dài. Việc quên tiêm insulin hoặc bỏ điều trị có thể khiến biến chứng xảy ra sớm và nặng nề hơn.
Không chỉ ở trẻ em, ĐTĐ type 2 đang là vấn đề đáng lo ngại. Hiện cả nước có khoảng 8 triệu người trưởng thành mắc bệnh. Trong đó, 55% người đã được chẩn đoán đang sống chung với biến chứng, chỉ 36% người mắc ĐTĐ type 2 đạt mục tiêu kiểm soát đường huyết. Các biến chứng thường gặp, gồm: mắt (39,5%), thần kinh ngoại biên (37,9%), tim mạch (33,4%) và thận (24,1%), ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống người bệnh và tạo gánh nặng cho gia đình, xã hội.
Theo BS.CK2 La Quốc Trung - Trưởng Khoa Cấp cứu - BVĐK Trà Vinh, ĐTĐ type 2 trước đây thường gặp ở người lớn tuổi nhưng hiện có xu hướng trẻ hóa. Thừa cân, béo phì, chế độ ăn uống thiếu hợp lý và ít vận động là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Trường hợp anh T.T.P. (45 tuổi, phường Nguyệt Hóa) là một điển hình. Anh được phát hiện mắc ĐTĐ type 2 khi mới 40 tuổi, với cân nặng gần 100kg. Trước đó, anh thường xuyên sử dụng thức ăn nhanh, nước ngọt có ga và ít vận động. Khi được chẩn đoán mắc bệnh, anh không khỏi bất ngờ vì cho rằng ĐTĐ chỉ xảy ra ở người lớn tuổi.
Đáng lo ngại, ĐTĐ type 2 thường tiến triển âm thầm. Một số dấu hiệu cảnh báo, gồm: khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi, nhìn mờ, vết thương lâu lành hoặc tê bì tay chân. Tuy nhiên, nhiều trường hợp không có biểu hiện rõ ràng.
BS.CK2 La Quốc Trung khuyến cáo, người từ 35 tuổi trở lên, người thừa cân, béo phì, có người thân mắc ĐTĐ, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch, từng mắc ĐTĐ thai kỳ hoặc ít vận động cần chủ động kiểm tra đường huyết. Các xét nghiệm đường huyết lúc đói, HbA1c hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose giúp phát hiện bệnh và tiền ĐTĐ.
Chủ động thay đổi lối sống, kiểm soát bệnh từ sớm
Theo BS Quốc Trung, phát hiện sớm và can thiệp ngay từ giai đoạn tiền ĐTĐ là cơ hội quan trọng để ngăn ngừa hoặc làm chậm tiến triển bệnh. Khoảng 70% trường hợp ĐTĐ type 2 có thể được dự phòng hoặc làm chậm thông qua lối sống lành mạnh.
Với người thừa cân, giảm khoảng 5-7% trọng lượng cơ thể, duy trì vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần, ăn uống cân đối, hạn chế đồ ngọt và thực phẩm chế biến sẵn, ngủ đủ giấc, không hút thuốc lá là những giải pháp thiết thực.
Với người đã mắc bệnh, điều trị cần được duy trì liên tục, kiểm soát đường huyết và quản lý huyết áp, mỡ máu và tầm soát định kỳ các biến chứng ở mắt, thận, bàn chân. Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng chỉ định, tái khám định kỳ, không tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi phác đồ khi chưa có ý kiến bác sĩ.
Đặc biệt, người bệnh không nên tin theo quảng cáo, sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc bỏ điều trị để chuyển sang những phương pháp chưa được kiểm chứng. Việc điều trị sai cách có thể khiến bệnh diễn tiến nặng, gây biến chứng nguy hiểm như nhiễm toan lactic, suy đa cơ quan, thậm chí đe dọa tính mạng.
BS La Quốc Trung khuyến cáo, mỗi người cần xây dựng chế độ ăn cân bằng, tăng cường rau xanh, hạn chế chất béo, ăn mặn dưới 5g/ngày và tránh sử dụng chất tạo ngọt khi không cần thiết. Đồng thời, duy trì vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, không ngừng vận động quá 2 ngày liên tiếp và hạn chế ngồi lâu trước điện thoại, tivi.
Chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và tuân thủ điều trị là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng do ĐTĐ. Mỗi người cần kiểm tra sức khỏe định kỳ, điều chỉnh dinh dưỡng, tăng cường vận động. Người đã mắc bệnh ĐTĐ cần kiên trì điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bài, ảnh: THÚY QUYÊN
