Đột quỵ được xem là gánh nặng tử vong hàng đầu tại Việt Nam khi ghi nhận khoảng 222 ngàn ca mới mỗi năm, đặc biệt 8% bệnh nhân ở độ tuổi rất trẻ (18-45 tuổi). Riêng tại tỉnh, năm 2025 đã ghi nhận hơn 77 ngàn ca liên quan bệnh mạch máu não, đặt ra áp lực lớn cho hệ thống y tế. Trước thực tế này, ngành y tế xác định, việc xây dựng mạng lưới điều trị đột quỵ đồng bộ là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
 |
| Đại biểu tham dự hội nghị triển khai mạng lưới cấp cứu đột quỵ tại tỉnh giai đoạn 2026-2027. Ảnh: N. XOÀN |
Chậm một phút, 2 triệu tế bào não có thể chết
Đột quỵ não là một biến cố sức khỏe rất nguy hiểm xảy ra đột ngột. Nếu không được cấp cứu kịp thời trong vài giờ thì để lại di chứng có thể dẫn đến tàn tật, thậm chí tử vong. Nằm điều trị tại Đơn vị Đột quỵ (BVĐK Vĩnh Long), bà N.T.N. (70 tuổi, xã Trung Hiệp) vẫn chưa hết hối hận về sự chủ quan của mình. Có tiền sử bệnh tim mạch và huyết áp nhưng bà không thường xuyên đi kiểm tra sức khỏe định kỳ theo khuyến cáo. Trước khi phát bệnh, bà thường xuyên bị đau đầu, mệt mỏi nhưng chỉ tự mua thuốc về uống cầm chừng.
“Một đêm, tôi đột ngột mệt lả, không thể tự di chuyển. Nghĩ mệt mỏi thông thường nên gia đình chủ quan, đợi đến sáng mới đưa đi cấp cứu, không ngờ bị liệt nửa người như bây giờ”, bà N. chia sẻ.
Theo BS.CK1 Bùi Thị Yến Chi (Đơn vị Đột quỵ, Khoa Nội tim mạch- Lão khoa, BVĐK Vĩnh Long), nhiều bệnh nhân xuất hiện dấu hiệu sớm nhưng còn chủ quan, dẫn đến nhập viện trễ, làm giảm cơ hội can thiệp hiệu quả. BS Chi nhấn mạnh “giờ vàng” trong điều trị đột quỵ chỉ kéo dài vài giờ đầu. Nếu người bệnh được đưa đến cơ sở y tế kịp thời, khả năng phục hồi sẽ cao hơn và hạn chế đáng kể các di chứng tàn phế.
“Người dân cần nhận biết sớm các dấu hiệu qua quy tắc FAST (méo miệng, yếu tay chân, nói khó…) thì cần đưa bệnh nhân đi cấp cứu ngay, không tự ý cạo gió, bấm huyệt hay điều trị tại nhà”, BS Yến Chi khuyến cáo.
Phân tích sâu hơn dưới góc độ chuyên môn, BS.CK2 Nguyễn Hữu Hữu- Trưởng Khoa Ngoại Thần kinh, Trưởng Đơn nguyên Đột quỵ Bệnh viện Nguyễn Đình Chiểu nhấn mạnh mức độ nguy hiểm: “Mỗi phút trễ điều trị có thể khiến khoảng 2 triệu tế bào não bị chết. Chúng tôi luôn khuyến cáo người dân không chần chừ, cần gọi cấp cứu ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ để được xử trí nhanh nhất”. BS Hữu Hữu lưu ý thêm, quá trình sơ cứu và vận chuyển phải bảo đảm an toàn: cho bệnh nhân nằm tư thế thuận lợi, thông thoáng đường thở, giữ thẳng phần đầu và cổ, hướng bệnh nhân nằm nghiêng sang trái để hạn chế nguy cơ chuyển nặng.
Xây dựng mạng lưới điều trị đột quỵ tại tỉnh
Giám đốc Sở Y tế- Hồ Thị Thu Hằng nhấn mạnh, sau sáp nhập địa giới hành chính, việc hình thành và tổ chức mạng lưới cấp cứu, điều trị đột quỵ là cần thiết, bảo đảm bệnh nhân được nhận diện, chuyển đến đúng bệnh viện, góp phần tăng tỷ lệ người bệnh được điều trị trong “giờ vàng”.
Giai đoạn 2026-2027, tỉnh định hướng phát triển mạng lưới theo mô hình “Trục và Nan hoa” (HUB-and-SPOKE) nhằm bảo đảm người dân ở mọi khu vực đều được tiếp cận cấp cứu đột quỵ nhanh nhất. Trong đó, bệnh viện tuyến tỉnh giữ vai trò “hubs” trung tâm, có khả năng can thiệp nội mạch, kết nối với các đơn vị vệ tinh tại tuyến cơ sở- là “spokes”. Tuyến cơ sở chịu trách nhiệm nhận diện, xử trí ban đầu, kích hoạt báo động đỏ và chuyển tuyến chính xác. Mạng lưới cấp cứu ngoại viện (115) chịu sự điều phối vùng chung để tối ưu hóa thời gian di chuyển.
Bên cạnh đó, ngành y tế tỉnh đang triển khai xây dựng Bản đồ cấp cứu đột quỵ (GIS Stroke Map) với các bán kính tiếp cận từ 30-45-60 phút. Việc này giúp xác định cung đường vận chuyển tối ưu nhất cho xe cứu thương. Song song đó, Bản đồ chiến lược đột quỵ tỉnh giai đoạn 2026-2030 sẽ đi theo định hướng cốt lõi: Chuẩn hóa, kết nối, điều phối và số hóa.
“Thời gian tới, tỉnh sẽ chú trọng đầu tư toàn diện cho hệ thống Tổng đài cấp cứu 115, các trạm cấp cứu vệ tinh, mạng lưới sơ cấp cứu cộng đồng, quy trình báo động đỏ liên viện và hội chẩn từ xa (qua điện thoại, ứng dụng mạng xã hội). Đặc biệt, việc đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích hình ảnh chẩn đoán sẽ giúp rút ngắn thời gian hội chẩn giữa các tuyến”-BS Thu Hằng cho biết.
Có thể thấy, việc xây dựng mạng lưới điều trị đột quỵ tại tỉnh không đơn thuần là mở thêm các đơn vị điều trị riêng lẻ, mà là sự tái cấu trúc toàn diện quy trình cấp cứu: từ khâu nâng cao nhận thức cộng đồng, cấp cứu ngoại viện, phân tầng bệnh viện cho đến điều trị tái thông mạch máu và phục hồi chức năng sau đột quỵ. Việc cứu sống người bệnh giờ đây không còn phụ thuộc vào một bệnh viện đơn lẻ mà dựa vào hiệu quả vận hành đồng bộ của cả hệ thống y tế tỉnh nhà.
Tỉnh hiện có 100% BVĐK, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có tổ chức hình thức khám chữa bệnh đột quỵ; 4 BVĐK đã thành lập Đơn vị Đột quỵ (BVĐK Nguyễn Đình Chiểu, BVĐK Trà Vinh, BVĐK Vĩnh Long và BVĐK Tư nhân Xuyên Á- Vĩnh Long).
SÔNG TRĂNG- NGỌC XOÀN
