Thay vì chỉ quan tâm đến lượng đường, chất béo hay carbohydrate, các hướng dẫn dinh dưỡng mới ngày càng đề cao thực phẩm ít chế biến, giàu dưỡng chất và nguồn protein chất lượng cao.
Theo TS Holiday Durham Zanetti, chuyên gia khoa học cấp cao về nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) đã xây dựng các hướng dẫn dinh dưỡng từ năm 1894.
Đây được xem là một trong những bộ khuyến nghị dinh dưỡng có ảnh hưởng lớn trên thế giới và được cập nhật 5 năm một lần dựa trên các bằng chứng khoa học mới nhất.
TS Zanetti cho biết các điều chỉnh trong lần cập nhật gần đây xuất phát từ thực trạng sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại tại Mỹ, khi chế độ ăn uống chưa hợp lý và các bệnh mạn tính vẫn là những vấn đề ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người dân.
Những chia sẻ trên được TS Zanetti đưa ra tại hội thảo khoa học công bố kết quả nghiên cứu về thực trạng dinh dưỡng và tiêu thụ thực phẩm ở người trưởng thành từ 20 đến 45 tuổi tại một số khu vực thành thị và nông thôn ở Việt Nam, do Viện Dinh dưỡng tổ chức ngày 19/6 tại Hà Nội.
 |
| Thừa cân, béo phì và các bệnh mạn tính tiếp tục là thách thức lớn đối với sức khỏe người dân Mỹ (Đồ họa: AI). |
Chất lượng thực phẩm được đặt lên hàng đầu
Điểm đáng chú ý trong Hướng dẫn dinh dưỡng USDA giai đoạn 2025-2030 là sự thay đổi về cách tiếp cận. Nếu trước đây các khuyến nghị chủ yếu tập trung vào tỷ lệ carbohydrate, chất béo và protein, phiên bản mới nhấn mạnh chất lượng khẩu phần và nguồn gốc thực phẩm.
Những nguyên tắc cốt lõi vẫn được duy trì, gồm tăng cường rau củ, trái cây, ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế đường bổ sung xuống dưới 10% tổng năng lượng khẩu phần, kiểm soát lượng natri và giảm chất béo bão hòa.
Theo các chuyên gia, một khẩu phần đáp ứng đầy đủ các chỉ số dinh dưỡng chưa chắc mang lại lợi ích tối ưu nếu phần lớn năng lượng đến từ thực phẩm chế biến công nghiệp.
Vì vậy, USDA khuyến khích ưu tiên thực phẩm gần với trạng thái tự nhiên, ít qua chế biến và giàu giá trị dinh dưỡng. Rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt cùng các nguồn protein chất lượng cao được xem là nền tảng của chế độ ăn lành mạnh.
Một điểm mới khác là mức độ chế biến của thực phẩm được đưa vào nhóm tiêu chí cần cân nhắc khi xây dựng khẩu phần. Hướng dẫn cũng khuyến khích đa dạng hóa các loại rau củ, trái cây thay vì chỉ chú trọng số lượng tiêu thụ. Những thực phẩm có màu sắc phong phú, giàu dưỡng chất và được chế biến tối thiểu được ưu tiên nhằm bảo toàn tối đa giá trị dinh dưỡng.
Protein cũng được đề cao hơn trong mô hình ăn uống mới. USDA khuyến nghị bổ sung nguồn protein phù hợp trong mỗi bữa ăn, đồng thời ưu tiên các thực phẩm có giá trị sinh học cao.
Theo TS Holiday Durham Zanetti, protein khi kết hợp với rau củ giúp hỗ trợ duy trì khối cơ, thúc đẩy chuyển hóa, cải thiện sức khỏe đường ruột và ổn định mức năng lượng trong ngày.
Bên cạnh đó, hướng dẫn tiếp tục khuyến khích sử dụng các nguồn chất béo lành mạnh từ thực phẩm tự nhiên, đặc biệt là những thực phẩm giàu acid béo không bão hòa.
Xu hướng dinh dưỡng toàn cầu có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam
 |
| Tháp dinh dưỡng cho người trưởng thành do Viện Dinh dưỡng Quốc gia khuyến nghị (Ảnh: Viện dinh dưỡng). |
Trao đổi tại hội thảo, PGS.TS Vũ Thị Thu Hiền, Trưởng khoa Hóa sinh và Chuyển hóa dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết những thay đổi trong hướng dẫn dinh dưỡng của Mỹ không mâu thuẫn với định hướng đang được áp dụng tại Việt Nam.
Theo bà Hiền, nếu Mỹ tập trung nhiều hơn vào việc lựa chọn thực phẩm thì các khuyến nghị của Việt Nam kết hợp cả lựa chọn thực phẩm và định lượng cụ thể cho từng nhóm tuổi.
"Tại Viện Dinh dưỡng, chúng tôi cũng ưu tiên nhóm thực phẩm chứa protein chất lượng cao và thực phẩm giàu acid béo không no. Bên cạnh đó, các khuyến nghị của Việt Nam còn được quy đổi thành đơn vị khẩu phần theo từng nhóm tuổi để người dân dễ áp dụng hơn", PGS Hiền cho biết.
Theo vị chuyên gia, tài liệu "Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam" là văn bản chính thức của Bộ Y tế, được ban hành lần đầu năm 1997 và cập nhật định kỳ theo sự phát triển của khoa học dinh dưỡng.
Sau gần hai năm nghiên cứu và hoàn thiện, phiên bản năm 2026 đã được Bộ Y tế phê duyệt, chính thức ban hành vào tháng 2.
PGS Hiền cho biết nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo từng giai đoạn của cuộc sống. Trẻ sơ sinh, thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người cao tuổi và những người áp dụng chế độ ăn đặc biệt đều có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau.
Trong một số trường hợp, thực phẩm bổ sung hoặc thực phẩm tăng cường vi chất có thể được cân nhắc nhằm hỗ trợ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng khi chế độ ăn hằng ngày chưa cung cấp đầy đủ.
Các chuyên gia cũng lưu ý cần phân biệt rõ thực phẩm bổ sung với thực phẩm siêu chế biến. Thực phẩm bổ sung được thiết kế nhằm cung cấp thêm protein, vitamin, khoáng chất hoặc chất xơ khi cần thiết.
Trong khi đó, thực phẩm siêu chế biến là những sản phẩm được sản xuất công nghiệp ở mức độ cao, thường chứa nhiều thành phần tinh chế và ít dưỡng chất tự nhiên.
Theo các chuyên gia tham dự hội thảo, dù các khuyến nghị dinh dưỡng trên thế giới liên tục được cập nhật, những nguyên tắc cốt lõi của chế độ ăn lành mạnh vẫn không thay đổi: ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, tăng cường rau củ và trái cây, sử dụng nguồn protein chất lượng cao, bổ sung chất béo lành mạnh, đồng thời bảo đảm cung cấp đầy đủ vi chất theo từng giai đoạn của cuộc sống.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt đồng thời với tình trạng thiếu vi chất, thừa cân, béo phì và các bệnh mạn tính liên quan đến dinh dưỡng, những khuyến nghị này có ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng khẩu phần phù hợp cho từng nhóm tuổi, đồng thời hỗ trợ các chương trình can thiệp dinh dưỡng cộng đồng.
Theo dantri.com.vn
