Mùa khô, thời tiết nắng nóng, nguồn nước sông, rạch bị nhiễm mặn, nhưng những cơn mưa trái mùa (MTM) và những đợt triều cao đầu năm (còn gọi là triều xuân) là nguồn nước ngọt rất có ý nghĩa. Nếu khai thác tốt lợi thế của 2 nguồn nước này có thể mang lại nhiều lợi ích cho sản xuất và sinh hoạt, đối với vùng thiếu nước ngọt, vùng bị xâm nhập mặn (XNM).
 |
| Vận hành công trình thủy lợi hợp lý để khai thác tốt nước ngọt trong các đợt triều xuân. |
Tranh thủ triều xuân để lấy nước ngọt
Triều xuân là hiện tượng triều dâng cao theo chu kỳ vào mùa xuân, xảy ra vào những ngày cuối tháng âm lịch và những ngày trăng tròn. Thời gian 1 kỳ triều xuân duy trì khoảng 7-10 ngày. Đỉnh triều xuân không cao bằng vào thời điểm lũ chính vụ (tháng 9, tháng 10). Do xảy ra vào đầu mùa khô nên triều xuân rất có lợi cho sản xuất nông nghiệp, nhất là cho lúa, rau màu ở giai đoạn tăng trưởng của vụ Đông Xuân. Đối với vùng đất gò cao, vùng đất xa sông lớn, vào những ngày đỉnh triều dâng cao, nông dân có thể đón nhận lượng nước tưới tự chảy vào ruộng giúp tiết kiệm đáng kể chi phí bơm tưới cho cây trồng và có thể trữ lượng nước quan trọng trong kênh, rạch, ao hồ dùng vào những ngày khô hạn, những ngày nước mặn lên cao.
Theo các chuyên gia, trùng với các đợt kỳ triều xuân là độ mặn sông, rạch lên cao, XNM sâu. Do đó, đối với các vùng thường bị XNM, để lấy nước ngọt an toàn cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt thì phải nắm chắc quy luật của triều xuân và XNM.
Vùng ven và trên các sông chính (sông Hàm Luông, sông Hậu, sông Cổ Chiên…) của tỉnh chịu ảnh hưởng XNM cao hơn vùng nội đồng. Để lợi dụng tốt triều xuân thì trước hết phải vận hành công trình hợp lý để lấy tối đa nguồn nước ngọt. Việc vận hành công trình thủy lợi, công trình cấp nước sinh hoạt trong thời gian mặn lên cao cần tuân theo quy trình vận hành, dựa vào quy luật truyền mặn nêu trên và tùy theo từng địa phương để vừa ngăn, tránh được mặn, đồng thời có thể khai thác tốt nguồn nước ngọt tại chỗ.
Đối với tỉnh, đóng các cống gần về phía biển trước, ưu tiên lấy nước ngọt trước từ các vùng ven sông lớn vào nội đồng. Tháng 3, tháng 4 là thời kỳ cao điểm của mùa khô, triều xuân vẫn còn ảnh hưởng đến hệ thống sông ngòi ở tỉnh ta. Nắm rõ quy luật của triều xuân và XNM có thể lấy nước ngọt một cách tốt nhất để phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt.
Mưa trái mùa giúp cây trồng phục hồi sau thu hoạch Tết
Theo các chuyên gia khí tượng, MTM có lượng mưa không lớn và thời gian không kéo dài. Điều này giúp “giải khát” cho cây trồng, hoa màu và bổ sung nguồn nước tưới tiêu quý giá trong cao điểm hạn mặn. Những cơn mưa này làm giảm nguy cơ cháy rừng và giúp cây ăn trái, nông sản phục hồi, phát triển tốt,…
Những ngày gần đây, những cơn MTM đã cấp bổ lượng nước cho hàng chục ngàn hecta hoa màu, vườn cây ăn trái, lúa Đông Xuân đang vào cao điểm mùa khô hạn ở vùng Tây Nam Bộ. Anh Huỳnh Quang Khải (45 tuổi, ở ấp Phước Hanh B, phường Phước Hậu) cho hay, MTM trong ngày 26-27/2 đã làm dịu bớt nắng nóng, giúp anh chăm sóc lại (làm cỏ, bón phân) và giảm chi phí xăng dầu chạy máy bơm tưới nước cho 3 công rẫy trồng rau ăn lá đã thu hoạch sau Tết.
Để khai thác tốt lợi thế của MTM mang lại, các chuyên gia khuyến cáo, bên cạnh chuẩn bị các dụng cụ, thiết bị hứng, trữ và sử dụng nước mưa đúng cách, người dân và các tổ chức cần theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết khí tượng ở khu vực đang sinh sống nhằm biết được tình hình MTM, đồng thời tránh được tác hại của MTM gây ra đối với cây trồng. Vì do thời tiết khô ráo, nông dân chủ quan, ít đề phòng mưa, nên khi có mưa kèm theo gió mạnh xảy ra là làm hư hỏng rất nhiều hoa màu, cây ăn trái, lúa.
Theo đó, nhà vườn cần quan sát đất ruộng, vườn để thực hiện các biện pháp giúp đất thông thoáng, khô ráo nhanh khi bị mưa. Sử dụng màng phủ nông nghiệp là biện pháp kỹ thuật hỗ trợ tích cực, giúp người trồng rẫy tránh MTM. Hộ, cơ sở sản xuất có điều kiện thì hãy sử dụng nhà lưới, mái che hoặc trồng rau màu trong nhà kính, nhà lưới có mái che sẽ giúp làm giảm tối đa tác động của mưa lớn, gió mạnh gây hư hỏng rau màu…
Triều xuân, MTM là các hiện tượng khí tượng thủy văn tự nhiên thường niên của miền sông nước, nếu biết khai thác lợi thế của chúng sẽ mang lại lợi ích cho sản xuất và đời sống.
Bài, ảnh: TRUNG CHÁNH
