Hội thảo nhận diện tiềm năng, lợi thế và định hướng phát triển tỉnh giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2050 nhấn mạnh yêu cầu gắn kết bảo tồn di sản (DS) với phát triển kinh tế- xã hội. Để dòng chảy văn hóa (VH) sông nước miệt vườn bền vững, địa phương thực hiện giải pháp đưa DS trở thành nguồn lực phát triển kinh tế- xã hội, bảo đảm khả năng tự kế thừa, bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đây là kim chỉ nam định hình hướng đi hài hòa giữa bảo tồn bản sắc VH và kinh tế bền vững.
Tỉnh sở hữu không gian VH rộng lớn, kết hợp hài hòa nghệ thuật dân gian, lễ hội truyền thống, tín ngưỡng, làng nghề, di tích lịch sử. Bản sắc đặc trưng miền Tây sông nước gắn liền tập quán sinh hoạt miệt vườn, sông ngòi bồi đắp qua thời gian. Giá trị VH tinh thần này tạo nền tảng vững chắc phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội bền vững địa phương. Mỗi DS vùng sông nước chứa đựng trí tuệ tích lũy từ nhiều đời cha ông để lại.
Hiện nay, bảo tồn DS không đơn thuần là gìn giữ hiện vật, trùng tu di tích mà cần tạo điều kiện thực hành, lưu giữ, phát triển giá trị truyền thống sinh động. Đề án DS đương đại Mang Thít là minh chứng rõ nét. Tại đây, quần thể lò gạch truyền thống được gìn giữ, quy hoạch thành không gian VH, du lịch quy mô. Mô hình giúp lưu giữ ký ức, cảnh quan làng nghề lâu đời, trao truyền giá trị gạch gốm Mang Thít đến thế hệ mai sau.
Để DS trường tồn, việc đưa VH truyền thống tiếp cận thế hệ trẻ giữ vai trò quyết định. Giáo dục truyền thống cần bắt đầu từ gia đình, nhà trường và cộng đồng, giúp người trẻ trực tiếp trải nghiệm, thực hành giá trị VH. Câu chuyện lịch sử, phong tục, nghề truyền thống hay làn điệu dân ca sẽ gần gũi hơn khi truyền đạt qua hoạt động sinh động. Khuyến khích giới trẻ kể câu chuyện quê hương bằng cách sáng tạo giúp DS hiện diện tự nhiên giữa đời sống hiện đại.
Khi bảo tồn, phát triển phù hợp, DS đóng góp tích cực vào giáo dục truyền thống, bồi đắp bản sắc, kết nối cộng đồng, tạo nguồn lực kinh tế địa phương. Giá trị VH tỉnh có thể kết nối du lịch sinh thái miệt vườn, du lịch cộng đồng, du lịch đường sông, tạo ra sản phẩm du lịch đặc sắc mang đậm dấu ấn sông nước.
Khai thác DS để phát triển kinh tế đòi hỏi bảo tồn giá trị bản sắc và tính xác thực. DS trước hết thuộc về cộng đồng, do chính người dân gìn giữ, thực hành hàng ngày. Khi hoạt động du lịch phát triển dựa trên giá trị VH thực chất, người dân tham gia và hưởng lợi, bảo tồn DS sẽ đem lại giá trị kinh tế bền vững. Đó là con đường giúp VH truyền thống hòa vào dòng chảy đời sống thời đại mới.
NGUYỄN NHỰT THIÊN
