Gần 30 năm qua, ngôi nhà của Nghệ nhân ưu tú Kim Mạnh (ngụ ấp Kos Sla, xã Trà Cú) luôn rộn ràng với việc chế tác mão và mặt nạ truyền thống của đồng bào Khmer. Xuất phát từ tình yêu sâu sắc đối với văn hóa dân tộc, ông thổi hồn vào những vật vô tri và nỗ lực truyền nghề cho thế hệ trẻ để gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống.
 |
| Nghệ nhân ưu tú Kim Mạnh với gần 30 năm gìn giữ nghề làm mão, mặt nạ truyền thống của đồng bào Khmer. Ảnh: THẠCH HOÀNG |
Tại ấp Kos Sla, tiếng đục đẽo, mùi giấy, mùi sơn từ xưởng của Nghệ nhân ưu tú Kim Mạnh đã trở nên quen thuộc với người dân địa phương. Gần 3 thập kỷ qua, ông vẫn bền bỉ gắn bó với nghề làm mão và mặt nạ- một nghề đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ để lưu giữ những giá trị thiêng liêng của văn hóa dân tộc.
Trong đời sống tinh thần của đồng bào Khmer, các nhân vật như Hanuman, Chằn (Yak) và nhiều nhân vật khác xuất hiện trên sân khấu nghệ thuật múa, hát truyền thống và là những biểu tượng mang giá trị văn hóa, tâm linh. Để biến đất sét thành những chiếc mặt nạ mang thần thái riêng, Nghệ nhân ưu tú Kim Mạnh lao động công phu.
Mỗi chiếc mão hay mặt nạ đều được làm hoàn toàn thủ công. Trước tiên, tạo khuôn bằng đất sét, sau đó phủ nhiều lớp giấy hoặc vải. Khi khuôn khô, lấy đất sét bên trong ra, chỉ giữ lại lớp giấy hoặc vải cứng bên ngoài.
Khó nhất là công đoạn sơn màu, đắp hoa văn nổi và vẽ họa tiết. Những gam màu truyền thống như vàng, đỏ, xanh được thực hiện cẩn thận theo đúng quy chuẩn để thể hiện rõ vẻ uy nghi của Chằn hay sự lanh lợi, tinh nghịch của Hanuman.
Nghề làm mão truyền thống đòi hỏi nhiều thời gian, nhưng thu nhập lại không ổn định nên ít thu hút giới trẻ theo học. Bản thân Nghệ nhân ưu tú Kim Mạnh từng trải qua giai đoạn khó khăn khi nhu cầu thị trường giảm sút. Tuy nhiên, tình yêu dành cho nghệ thuật truyền thống dân tộc đã giúp ông kiên trì giữ nghề đến hôm nay.
Sự bền bỉ ấy được ghi nhận khi ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú. Đây là phần thưởng dành cho cá nhân ông và là sự ghi nhận đối với những đóng góp thầm lặng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian đặc sắc của tỉnh.
 |
| Nghệ nhân ưu tú Kim Mạnh: “Tôi sẽ tận tình truyền dạy cho những ai thật sự muốn học”. Ảnh: THẠCH HOÀNG |
Trong căn nhà đầy những khuôn đất sét, Nghệ nhân ưu tú Kim Mạnh chia sẻ rằng mỗi công đoạn đều có khó khăn riêng, nhưng khó nhất vẫn là khâu tô màu cho từng nhân vật.
Dù là mặt nạ Hanuman hay Chằn, chỉ cần một sai sót nhỏ sẽ làm mất đi thần thái của nhân vật. Theo ông Mạnh, người làm nghề cần đôi bàn tay khéo léo và phải am hiểu cốt truyện, tính cách của từng nhân vật trong văn hóa Khmer thì tác phẩm mới thật sự có hồn.
Điều khiến ông Mạnh trăn trở nhất hiện nay là làm sao để nghề truyền thống này không bị mai một. Tại ngôi nhà của mình ở ấp Kos Sla, ông luôn sẵn sàng đón nhận và dạy nghề miễn phí cho những bạn trẻ yêu thích nghề thủ công này.
Ông Mạnh tâm sự: “Hiện nay nhiều cháu đi làm xa quê nên rất khó vận động các cháu học nghề thủ công này vì thu nhập không cao. Tuy nhiên, tôi rất vui vì vẫn còn một số cháu chịu khó đến phụ tôi dán giấy, sơn màu vào dịp nghỉ hè hoặc cuối tuần. Tôi chưa bao giờ thu học phí. Điều tôi mong muốn là các cháu biết yêu quý những chiếc mão, mặt nạ- giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống của dân tộc mình. Còn ai thật sự muốn học, tôi sẽ tận tình truyền dạy suốt đời”.
THẠCH HOÀNG
