Giữ vững “lá chắn số” trước thách thức an ninh mạng

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành môi trường gắn chặt với mọi hoạt động của đời sống xã hội. Song song với những tiện ích mang lại, nguy cơ mất an ninh mạng, lộ lọt dữ liệu, lừa đảo công nghệ cao và phát tán thông tin xấu, độc cũng gia tăng với thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo đảm an toàn thông tin mạng trong tình hình mới.

Các cuộc diễn tập thực chiến an toàn, an ninh mạng và ứng cứu sự cố, góp phần nâng cao kỹ năng và kinh nghiệm thực tế. Ảnh: NGUYỄN THỊNH

Thực trạng an ninh mạng hiện nay

Những năm gần đây, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển internet và chuyển đổi số nhanh trong khu vực. Tuy nhiên, đây cũng là môi trường mà các loại tội phạm công nghệ cao lợi dụng để hoạt động.

Theo báo cáo của Công ty An ninh mạng Viettel (VCS), trong quý I/2026, tình hình an toàn thông tin tại Việt Nam tiếp tục diễn biến phức tạp khi hơn 6,9 triệu bản ghi tài khoản cá nhân bị lộ lọt, tăng 53% so với cùng kỳ năm trước. Cùng với sự gia tăng đột biến của các vụ rao bán dữ liệu, tên miền lừa đảo, tấn công DDoS (tấn công từ chối dịch vụ phân tán) và lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng, bức tranh an toàn thông tin cho thấy các tổ chức, doanh nghiệp đang phải đối mặt với áp lực phòng thủ ngày càng lớn trước các mối đe dọa mạng tinh vi và có chủ đích.

Đặc biệt là tình trạng lừa đảo trên không gian mạng bùng phát mạnh. Chỉ bằng một cuộc gọi giả danh công an, viện kiểm sát, ngân hàng hoặc shipper giao hàng, nhiều người dân đã bị dẫn dụ chuyển tiền vào tài khoản của đối tượng lừa đảo.

Không ít vụ việc, các đối tượng còn sử dụng công nghệ AI để giả giọng nói, hình ảnh nhằm tạo lòng tin với nạn nhân. Các chiêu trò đầu tư tài chính “siêu lợi nhuận”, tuyển cộng tác viên online, nhận quà từ nước ngoài hay gửi đường link giả mạo cũng xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội.

Điển hình là trường hợp của bà H. (77 tuổi), sau khi liên tiếp nhận các tin nhắn, cuộc gọi từ tài khoản mạng xã hội của “người thân” đã vội vàng đến Ngân hàng TMCP Sài Gòn- Hà Nội chi nhánh Vĩnh Long (SHB Vĩnh Long) chuyển gấp 310 triệu đồng. Nhận thấy khách hàng có vẻ hốt hoảng, cùng với những dấu hiệu bất thường trong giao dịch, nhân viên ngân hàng đã tìm hiểu, phát hiện dấu hiệu lừa đảo, từ đó giải thích, ngăn chặn giao dịch chuyển tiền, bảo toàn tài sản. Thực tế, tài khoản mạng xã hội “người thân” của bà H. đã bị kẻ gian chiếm quyền truy cập rồi dựng lên màn kịch thao túng tâm lý khiến bà vội vàng làm theo yêu cầu, may mắn sự việc đã được phát hiện kịp thời.

Theo cảnh báo của Bộ Công an, vấn đề đáng lo ngại là thủ đoạn của các đối tượng ngày càng chuyên nghiệp. Nhiều website, ứng dụng giả mạo được thiết kế giống hệt giao diện của ngân hàng, cơ quan chức năng hoặc doanh nghiệp lớn, khiến người dùng khó phân biệt thật giả. Chỉ cần một thao tác đăng nhập hoặc cung cấp mã OTP, toàn bộ tài khoản ngân hàng có thể bị chiếm đoạt trong vài phút.

Cùng với đó, tình trạng rò rỉ, mua bán dữ liệu cá nhân đang diễn ra khá phổ biến. Thông tin về số điện thoại, CCCD, tài khoản ngân hàng, dữ liệu khách hàng… bị thu thập và trao đổi trái phép trên nhiều nền tảng. Không ít người vừa đăng ký dịch vụ hay mua sắm trực tuyến đã liên tục nhận các cuộc gọi quảng cáo, môi giới hoặc lừa đảo.

Các cuộc tấn công mạng vào cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cũng có xu hướng gia tăng. Tin tặc lợi dụng lỗ hổng bảo mật để phát tán mã độc, đánh cắp dữ liệu, tấn công từ chối dịch vụ hoặc cài phần mềm gián điệp.

Bên cạnh đó, môi trường mạng còn xuất hiện nhiều thông tin sai sự thật, xuyên tạc, kích động, gây ảnh hưởng tiêu cực đến dư luận xã hội. Các nền tảng mạng xã hội với tốc độ lan truyền nhanh khiến tin giả dễ dàng tiếp cận người dùng, đặc biệt là giới trẻ. Một số đối tượng lợi dụng không gian mạng để chống phá, phát tán quan điểm sai trái, gây hoang mang trong Nhân dân.

Tăng cường bảo đảm an toàn thông tin mạng

Trước những thách thức đặt ra, công tác bảo đảm an ninh mạng thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hệ thống thể chế, chính sách tiếp tục được hoàn thiện, nổi bật là việc tham mưu ban hành Luật An ninh mạng sửa đổi và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm siết chặt quản lý, nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong bảo vệ thông tin trên môi trường số.

Bà H. (bên phải) may mắn giữ lại được tài sản sau khi được nhân viên ngân hàng phát hiện bị lừa đảo. Ảnh: SHB Vĩnh Long cung cấp

Công tác kiểm tra, giám sát an ninh mạng được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Các cuộc diễn tập phòng, chống tấn công mạng được tổ chức thường xuyên, góp phần nâng cao năng lực ứng cứu sự cố và khả năng phối hợp giữa các lực lượng chức năng.

Tại tỉnh, sau 1 năm chuyển giao chức năng quản lý nhà nước về an toàn thông tin sang Công an tỉnh, công tác này đã được thực hiện bài bản, đồng bộ, bảo đảm tính xuyên suốt, không làm gián đoạn hoạt động của các cơ quan nhà nước. Ngay sau khi tiếp nhận, lực lượng công an đã nhanh chóng thích ứng, phát huy tốt vai trò tham mưu công tác an toàn thông tin tại địa phương.

Đặc biệt, năng lực giám sát, điều phối và ứng cứu sự cố được nâng lên rõ rệt. Nguy cơ mất an toàn thông tin, lỗ hổng bảo mật được chủ động phát hiện, cảnh báo sớm; nhiều cuộc tấn công mạng, phát tán mã độc đã được ngăn chặn, bóc gỡ kịp thời. Qua đó, góp phần bảo vệ vững chắc hạ tầng số, nền tảng dữ liệu, bí mật nhà nước và bảo đảm an toàn cho hoạt động chỉ đạo, điều hành của địa phương.

Từ đầu năm 2026 đến nay, tình hình an ninh mạng, an toàn thông tin trên địa bàn cơ bản ổn định, chưa phát hiện vụ việc phức tạp gây mất an ninh trật tự. Tiểu ban An ninh mạng tỉnh đã làm tốt vai trò tham mưu Tỉnh ủy chỉ đạo thực hiện các giải pháp bảo đảm an toàn, an ninh mạng và bảo vệ bí mật nhà nước trên không gian mạng; tăng cường phòng, chống đánh cắp thông tin, dữ liệu cá nhân.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền được chú trọng hơn trước. Các hình thức phổ biến kiến thức an toàn thông tin, cảnh báo thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao được triển khai thường xuyên trên báo chí, mạng xã hội và hệ thống thông tin cơ sở.

Nhấn mạnh đến quan điểm cần xác định công tác an ninh mạng là nhiệm vụ quan trọng của cả hệ thống chính trị, đồng chí Trần Văn Lâu- Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Tiểu ban An ninh mạng tỉnh lưu ý các cấp, các ngành phải tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, quán triệt và tổ chức thực hiện nghiêm chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, văn bản chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh và Tiểu ban An ninh mạng tỉnh nhằm tạo chuyển biến rõ nét về nhận thức và hành động của cán bộ, đảng viên.

Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả tuyên truyền cho người dân, doanh nghiệp về thủ đoạn của các loại tội phạm trên không gian mạng. Chủ động đấu tranh, phản bác quan điểm sai trái, thù địch; phối hợp lan tỏa thông tin tích cực, định hướng dư luận xã hội. Một vấn đề khác đặt ra là nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong công tác bảo đảm an toàn thông tin. Việc kiểm soát trách nhiệm phải được thực hiện rõ ràng, gắn với xử lý trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra mất an toàn thông tin hoặc lộ lọt dữ liệu trong phạm vi quản lý.

NGUYỄN THỊNH