Bảo tồn tiếng Khmer trong trường học

Gìn giữ tiếng nói, chữ viết của dân tộc (DT) thiểu số là một nội dung quan trọng trong công tác DT, gắn với yêu cầu phát triển toàn diện vùng đồng bào theo tinh thần Nghị quyết 24-NQ/TW ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác DT. Tại các xã có đông DT thiểu số của tỉnh, việc dạy tiếng Khmer được triển khai thực hiện từ sớm, ngày càng đi vào chất lượng.

Giáo viên sử dụng bài giảng điện tử tiếng Khmer, giúp tiết học thêm sinh động.

Mở rộng lớp học tiếng Khmer

Nghị quyết 24-NQ/TW xác định việc chăm lo phát triển vùng DT thiểu số là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài. Nghị quyết xác định, giáo dục góp phần nâng cao dân trí, tạo cơ hội phát triển cho thế hệ trẻ; việc gìn giữ tiếng nói, chữ viết giúp bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của mỗi DT.

Trên tinh thần đó, tỉnh ban hành Kế hoạch dạy học tiếng DT thiểu số (tiếng Khmer) trong các cơ sở giáo dục phổ thông giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030, bảo đảm 100% cơ sở giáo dục phổ thông cấp THCS tại vùng DT thiểu số và các trường phổ thông DT nội trú có cấp THCS tổ chức dạy tiếng Khmer theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Các trường tổ chức dạy tiếng Khmer bảo đảm sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn; giáo viên đạt chuẩn trình độ đào tạo và cán bộ quản lý được bồi dưỡng năng lực.

Duy trì lớp học cùng với điều kiện bảo đảm chất lượng. Kế hoạch đề ra nhiệm vụ về triển khai chương trình, sách giáo khoa và tài liệu; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ; tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin để phát triển học liệu. Cùng với đó là yêu cầu tuyên truyền để cán bộ, Nhân dân nhận thức rõ quyền lợi, trách nhiệm trong gìn giữ, phát huy tiếng nói, chữ viết Khmer.

Theo báo cáo của Tỉnh ủy ngày 17/10/2026 về kết quả thực hiện Nghị quyết 24-NQ/TW, công tác dạy và học tiếng Khmer được triển khai tại 92 trường, với 1.548 lớp và 41.782 học sinh (HS) tham gia. Các lớp dạy chữ Khmer tại chùa được duy trì, tạo thêm môi trường học tập gắn với văn hóa, phong tục của đồng bào.

Trường TH Tân Mỹ A, xã Trà Côn, là một minh chứng cho nỗ lực đưa tiếng Khmer đến với HS. Cô Thạch Thị Phương Thụy - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trường bắt đầu tổ chức dạy tiếng Khmer từ năm 2014, tại phân hiệu ấp Trà Mòn. Ban đầu, trường có 10 lớp, với hơn 200 HS. Sau đó, chương trình được mở rộng đến điểm trường ở ấp Gia Kiết, với 15 lớp, hơn 300 HS. Đến năm 2017, tiếp tục triển khai tại điểm trường chính ở ấp Sóc Ruộng. Năm học 2026-2027, trường có 29 lớp, với 774 HS tham gia học tiếng Khmer.

“Thực hiện chủ trương về công tác DT theo tinh thần Nghị quyết 24-NQ/TW, nhà trường luôn xác định việc gìn giữ và phát huy tiếng nói, chữ viết của đồng bào Khmer là một nhiệm vụ hết sức quan trọng và rất ý nghĩa”, cô Thụy chia sẻ.

Theo cô Thụy, nhà trường nhận được sự quan tâm, hướng dẫn của cấp ủy, chính quyền địa phương; phụ huynh Khmer ý thức được ý nghĩa của việc gìn giữ tiếng nói, chữ viết truyền thống và động viên con em đến lớp. Đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy có trình độ ĐH Ngữ văn Khmer, trách nhiệm và tâm huyết với nghề. Đây là những điều kiện quan trọng để chương trình được duy trì và từng bước nâng chất lượng.

Đổi mới phương pháp giảng dạy

Tuy nhiên, quá trình đưa tiếng Khmer vào chương trình có những khó khăn. Cô Thụy cho biết, ở giai đoạn đầu, cơ sở vật chất, thiết bị, tài liệu và sách vở có lúc còn thiếu, gây trở ngại cho việc đổi mới phương pháp dạy học. Đời sống của một số gia đình còn nhiều lo toan nên việc nhắc nhở HS ôn bài ở nhà chưa thường xuyên.

Cô Thạch Thị Xà Thia - giáo viên dạy môn Khmer ngữ, Trường TH Tân Mỹ A cho biết, hiện chương trình còn 2 tiết mỗi tuần, trong khi trước đây là 4 tiết. Đồ dùng dạy học và học liệu trực quan còn hạn chế. Bên cạnh đó, chữ Khmer có cấu tạo khá phức tạp, HS cần thời gian luyện ghép vần, đọc và viết. HS người Kinh chưa quen nghe tiếng Khmer nên cần được hướng dẫn từ nhận biết chữ, đọc và viết từ đơn giản đến giao tiếp. Cô Thia và các giáo viên khác đã kết hợp trò chơi, tranh ảnh, vật thật, bài hát, thảo luận nhóm và tình huống gần gũi; đồng thời khuyến khích HS biết tiếng Khmer hỗ trợ bạn.

Kinh nghiệm của nhà trường là đánh giá HS thường xuyên qua giờ học, kết hợp kiểm tra định kỳ cuối học kỳ về kỹ năng đọc, viết và khả năng vận dụng; chú trọng theo dõi sự tiến bộ của từng HS để động viên kịp thời.

“Nhìn HS hào hứng ngồi nắn nót từng con chữ, nghe tiếng đọc bài rộn rã mỗi giờ lên lớp, giáo viên thấy mọi khó khăn ban đầu đều được đền đáp xứng đáng” - cô Thụy chia sẻ và cho biết thêm, chương trình góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, tạo môi trường học tập đa dạng, giúp HS thêm tự tin, đoàn kết và gắn bó với trường.

Em Thạch Đăng Khoa - HS lớp 5/4 cho biết, em đã học tiếng Khmer hơn 4 năm. Em có thể viết một ít chữ Khmer và yêu thích môn học này. Khoa khoe: “Em là người duy nhất trong nhà, biết viết chữ Khmer nha”.

Em Thạch Thị Bùi Thúy Bình, cùng học lớp 5/4, cho rằng: Việc học 3 thứ tiếng không khiến em cảm thấy nặng nề, dù đọc tiếng Khmer khó hơn vì có nhiều cách phát âm. Bình mong các bạn trong lớp tự tin hơn trong phát biểu, vì khi đọc nhiều thì mới biết chữ và phát âm tốt được.

Học sinh Trường TH Tân Mỹ A (Trà Côn) hào hứng tham gia tiết học chữ Khmer.

Bà Thạch Thị Út (ấp Trà Mòn, xã Trà Côn), đồng tình để cháu ngoại là em Thạch Thị Tuyết Trinh - HS Trường TH Tân Mỹ A học tiếng Khmer. Bà Trinh cho biết, mình không biết chữ Khmer nên việc học tin tưởng giao cho thầy cô hướng dẫn, giúp cháu có thêm kiến thức.

Từ thực tế triển khai, nhà trường mong tiếp tục được đầu tư phòng học, thiết bị, đồ dùng trực quan; bổ sung sách tham khảo và tài liệu hỗ trợ rèn kỹ năng nghe, viết chính tả; đồng thời tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, phương pháp dạy học cho giáo viên.

Gìn giữ tiếng Khmer trong trường học là cách giúp HS hiểu hơn về cội nguồn văn hóa, hình thành sự tự tin khi sử dụng tiếng mẹ đẻ và bồi đắp sự tôn trọng giữa HS các DT. Tin rằng khi chủ trương được hỗ trợ bằng đội ngũ, học liệu và điều kiện dạy học phù hợp, chữ Khmer được gìn giữ, tiếp nối từ nhà trường đến gia đình và cộng đồng.

Bài, ảnh: CAO HUYỀN