Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, sáng 11/11, Quốc hội nghe báo cáo về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
 |
| Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc |
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển đồng bộ các loại thị trường, chủ động hội nhập quốc tế; đồng thời tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.
Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, trên thế giới, thị trường hàng hóa phái sinh đã phát triển mạnh, trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá và chủ động kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Năm 2025, khối lượng giao dịch phái sinh niêm yết toàn cầu đạt 119,29 tỷ hợp đồng, trong đó phái sinh hàng hóa đạt khoảng 10,5 tỷ hợp đồng.
Việt Nam có thế mạnh về sản xuất, xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, hạt điều. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2025 đạt hơn 475 tỷ USD. Tuy nhiên, hoạt động giao dịch phái sinh vẫn chủ yếu gắn với các sở giao dịch nước ngoài; sản phẩm dựa trên những mặt hàng thế mạnh trong nước còn hạn chế, chưa phát huy tương xứng tiềm năng tham gia hình thành giá tham chiếu trên thị trường quốc tế.
Theo Đề án phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045, mục tiêu đến năm 2030 là đưa khoảng 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch, từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước đối với 3 - 5 mặt hàng chủ lực, phấn đấu đạt quy mô 8 - 10 triệu hợp đồng mỗi năm.
Để thực hiện các mục tiêu này, việc xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tổ chức thị trường, hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro; bảo đảm an toàn hệ thống, phòng ngừa thao túng thị trường, bảo vệ nhà đầu tư, đồng thời thúc đẩy phát triển các sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa Việt Nam và tăng cường kết nối với thị trường quốc tế.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật gồm 8 chương, 57 điều, tập trung vào 5 nhóm nội dung chính.
Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Luật quy định hoạt động giao dịch tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa và giao dịch phái sinh trên thị trường phi tập trung (OTC); phân định với hoạt động mua bán hàng hóa vật chất giao ngay và các sản phẩm phái sinh thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành.
Về phát triển thị trường, dự thảo hướng tới khai thác lợi thế hàng hóa Việt Nam, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất sử dụng công cụ phái sinh để chủ động phòng ngừa rủi ro biến động giá.
Về tổ chức thị trường và hạ tầng giao dịch, dự thảo quy định điều kiện thành lập, quyền và nghĩa vụ của Sở giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và các thành viên; đồng thời hoàn thiện cơ chế tổ chức giao dịch, thanh toán và quản trị rủi ro.
Về bảo vệ người tham gia thị trường và kiểm soát rủi ro, dự thảo quy định các yêu cầu về công khai thông tin, giám sát giao dịch, quản lý vị thế, ký quỹ, bảo đảm thanh toán, bảo vệ tài sản khách hàng và xử lý vi phạm.
Cùng với đó, dự thảo làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan; quy định về kết nối với thị trường nước ngoài, thanh toán xuyên biên giới, quản lý và bảo vệ dữ liệu.
Đánh giá về tác động kinh tế - xã hội, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho rằng, khi được tổ chức và quản lý hiệu quả, thị trường hàng hóa phái sinh sẽ bổ trợ cho thị trường hàng hóa vật chất, hỗ trợ quá trình hình thành và dự báo giá, giúp doanh nghiệp, người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro. Đồng thời, tạo điều kiện phát triển các dịch vụ giao dịch, thanh toán, kho bãi, logistics và hỗ trợ thương mại; thu hút đầu tư, nâng cao giá trị, vị thế hàng hóa Việt Nam và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết xây dựng Luật, đồng thời đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo, bảo đảm phù hợp với chủ trương, quan điểm của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất của hệ thống pháp luật.
Ủy ban cũng đề nghị đánh giá kỹ việc bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền; tính hiệu quả, khả thi của các nguồn lực và điều kiện thi hành Luật.
Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm phù hợp với tên gọi và bao quát chính xác các nội dung của Luật; phân định rõ các giao dịch hàng hóa phái sinh thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật này với các giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành.
Đối với quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh, Ủy ban đề nghị rà soát mô hình quản lý, cơ chế phối hợp và giám sát liên ngành; phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý chuyên ngành, xác định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm chính ngay trong Luật, bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan theo quy định hiện hành.
Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị đánh giá kỹ hơn mức độ rủi ro của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực phái sinh hàng hóa; nghiên cứu quy định trực tiếp trong Luật các giới hạn rủi ro tài chính đặc thù khi thực hiện thử nghiệm.
Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
