Chuẩn hóa chất lượng để bưởi da xanh trở lại thị trường Úc

Từ việc lô hàng bưởi da xanh bị tạm dừng thông quan trong thời gian 6 tháng tại Úc từ giữa tháng 9/2026 là bài học kinh nghiệm sâu sắc cho chuỗi cung ứng bưởi da xanh của tỉnh Vĩnh Long. Để mở cửa trở lại thị trường khắt khe này, việc chuẩn hóa chất lượng từ khâu canh tác tại vườn đến năng lực của doanh nghiệp (DN) đóng gói đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với toàn ngành hàng.

Ông Đàm Văn Hưng - Giám đốc Công ty TNHH Hương Miền Tây trao đổi về chuẩn hóa mã đóng gói chuẩn bị xuất khẩu vào thị trường Úc.

Nâng trách nhiệm xây dựng thương hiệu

Tổ hợp tác Bưởi da xanh Hiệp Lợi có 10 năm liên kết bao tiêu với Công ty TNHH Hương Miền Tây và đã duy trì tiêu chuẩn sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP trong nhiều năm qua. Việc tuân thủ các quy chuẩn vùng trồng trở thành thói quen của các tổ hợp tác liên kết.

Ông Vương Thành Công - Tổ trưởng Tổ hợp tác Bưởi da xanh Hiệp Lợi (xã Phú Túc), người có trên 20 năm kinh nghiệm trồng bưởi thành công, cho rằng: “Để bưởi đạt chuẩn xuất khẩu sang thị trường Úc, người dân phải tuân thủ nghiêm 2 điều: không còn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tuyệt đối không để rệp sáp hay ruồi đục trái tồn tại trên sản phẩm. Nông dân chỉ dùng các hoạt chất sinh học được phép như Abamectin, Emamectin và dầu khoáng. Đồng thời, trên mỗi công đất, bà con treo 5-7 bẫy keo màu vàng để diệt ruồi đục trái. Việc tỉa trái lỗi từ sớm và ghi chép nhật ký đồng ruộng hàng ngày cũng cần được thực hiện nghiêm túc để phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc”.

Nhìn lại sự cố xuất khẩu sang thị trường Úc vừa qua, ông Vương Thành Công nhấn mạnh: “DN phải nâng cao trách nhiệm và năng lực xuất khẩu. DN mới hoặc chưa đủ năng lực hoặc chỉ mưu cầu lợi nhuận thương mại ngắn hạn không chỉ tự hại mình, mà còn kéo theo cả ngành hàng bị ảnh hưởng. Cuối cùng người chịu thiệt thòi nhất vẫn là nông dân. Do đó, cơ quan quản lý nhà nước phải có chế tài xử lý thật nghiêm đối với những trường hợp có vi phạm để bảo vệ uy tín chung”.

Gốc rễ của giải pháp được xác định nằm ở việc triển khai triệt để phương pháp tiếp cận hệ thống theo tiêu chuẩn quốc tế về các biện pháp kiểm dịch thực vật. Tại vùng trồng, quy trình bắt buộc đòi hỏi phải thiết lập hệ thống giám sát dịch hại nghiêm ngặt. Đồng thời, công tác giám sát bệnh loét cam quýt và sâu vẽ bùa phải được tiến hành kiểm tra trên từng lá, cành và trái…

Tại vùng trồng bưởi da xanh xã Phước Mỹ Trung, nông dân Mai Văn Tú (ấp Tân Lợi) canh tác bưởi từ năm 2013 đến nay, chia sẻ: “Tôi thấy cái lợi lớn nhất trong canh tác hữu cơ là cây bưởi ít bị rủi ro về bộ rễ, gốc cây bền vững. Dù phân hữu cơ không làm cây phát triển nhanh như phân hóa học, nhưng chi phí ít tốn kém và tuổi thọ cây kéo dài hơn”. Trong quản lý dịch hại, ông Mai Văn Tú cho biết: “Dùng túi bao trái hoặc phun thuốc sinh học, hiệu quả phòng ngừa đạt khoảng 80%. Mỗi lần ra thăm vườn thấy dấu hiệu sâu bệnh lạ là nông dân trao đổi, hướng dẫn nhau xử lý an toàn”.

Là DN có nhiều năm xuất khẩu và đã sẵn sàng để xuất khẩu vào thị trường Úc khi mở cửa trở lại, ông Đàm Văn Hưng - Giám đốc Công ty TNHH Hương Miền Tây (xã Phước Mỹ Trung) cho biết: “Thị trường Úc rất tiềm năng nhưng hàng rào kỹ thuật kiểm dịch thực vật của họ vô cùng khắt khe. Việc một số DN mới chưa nắm bắt kịp yêu cầu hàng rào kỹ thuật dẫn đến vướng lô hàng là điều rất đáng tiếc. Thực tế quy trình xin cấp mã số nhà đóng gói hiện nay của DN được hỗ trợ thực hiện thuận lợi, tuy nhiên cái khó nhất là năng lực kiểm soát chất lượng và dịch bệnh liên tục của từng DN”.

Ông Đàm Văn Hưng khẳng định: “DN phải thay đổi tư duy, xác định liên kết với nông dân là làm kinh tế nông nghiệp lâu dài. Chúng tôi kiến nghị ngành chức năng thường xuyên hậu kiểm quy trình đóng gói và kiểm soát dịch bệnh của các DN đã được cấp mã, từ đó loại bỏ những đơn vị không đủ năng lực, tránh gây tổn hại thương hiệu bưởi da xanh Vĩnh Long”.

Để mở rộng nguồn cung, Công ty TNHH Hương Miền Tây đang liên kết bao tiêu với các HTX trong tỉnh. Ông Hưng nhấn mạnh: “Trước đây tỷ lệ bưởi xuất khẩu trong mỗi vườn chỉ đạt 20-30%, nay nâng lên 40-50%, thậm chí hướng tới 60%. Khi nông dân tham gia hợp tác xã, ký hợp đồng bao tiêu trực tiếp với DN uy tín thì vừa bán được giá cao vừa tạo dựng chuỗi giá trị bền vững trên thị trường quốc tế”.

Đồng bộ giải pháp trở lại thị trường Úc

Để chuẩn bị cho ngày trở lại thị trường Úc, chính quyền địa phương, DN và nông dân tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp căn cơ. Đến thời điểm này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai kế hoạch rà soát, đánh giá và củng cố toàn bộ mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Hoạt động này nhằm khắc phục và kiên quyết tạm dừng những mã số không tuân thủ.

Trung tâm Kiểm dịch thực vật sau nhập khẩu II - Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật là đơn vị trực tiếp đồng hành, hỗ trợ địa phương trong quá trình chuẩn hóa tiêu chuẩn để đưa trái bưởi trở lại thị trường Úc.

Bà Phan Thị Thu Hiền - Giám đốc Trung tâm cho biết, giải pháp là triển khai triệt để phương pháp tiếp cận Hệ thống theo tiêu chuẩn quốc tế ISPM 14, do Công ước Quốc tế về bảo vệ thực vật (IPPC) ban hành, quy định về việc sử dụng các biện pháp tích hợp trong phương pháp tiếp cận hệ thống để quản lý rủi ro dịch hại. Theo đó, tại vùng trồng, quy trình bắt buộc đòi hỏi phải thiết lập hệ thống giám sát dịch hại nghiêm ngặt. Mỗi vùng trồng phải đặt bẫy dính vàng để theo dõi rầy chổng cánh với mật độ chuẩn, treo ở độ cao từ 1,5-2m ngay sát vùng tán lá non. Tần suất kiểm tra bẫy phải duy trì đều đặn từ 7-10 ngày/lần trong các đợt cây ra lộc non và 3 tuần/lần ngoài đợt lộc.

Đồng thời, công tác giám sát dịch bệnh phải được tiến hành kiểm tra trên từng lá, cành và trái. Khi phát hiện thấy sự xuất hiện của rầy chổng cánh sống hoặc bất kỳ triệu chứng loét vi khuẩn nào, chủ vườn phải ngay lập tức khoanh vùng, tạm dừng thu hoạch và thông báo cho cơ quan bảo vệ thực vật địa phương trong vòng 24 giờ. Mã số vùng trồng bị vi phạm sẽ bị tạm dừng xuất khẩu ngay lập tức và chỉ được xem xét khôi phục khi áp dụng các biện pháp khắc phục đạt kết quả xét nghiệm âm tính 2 lần liên tiếp, mỗi lần cách nhau tối thiểu 30 ngày.

Cũng theo bà Phan Thị Thu Hiền, cơ sở đóng gói cũng phải tái thiết lập quy trình vận hành một chiều chống lây nhiễm chéo. Bưởi nguyên liệu đưa về nhà máy phải xuất xứ từ vùng trồng hợp lệ, được sơ chế theo chuẩn kỹ thuật. Toàn bộ nhà xưởng phải trang bị hệ thống lưới chống côn trùng có kích thước mắt lưới theo quy định. Hàng hóa sau khi đóng gói chỉ được bảo quản lưu kho tối đa không quá 5 ngày trước khi đưa sang cơ sở xử lý chiếu xạ với liều hấp thu theo quy định.

Ông Đoàn Văn Em - Phó Chủ tịch UBND xã Phước Mỹ Trung cho biết, địa phương đang mở rộng tập huấn canh tác hữu cơ cho nông dân ở 14 ấp, đồng thời làm cầu nối giữa các tổ hợp tác với 2 DN xuất khẩu chính trên địa bàn là Công ty TNHH Hương Miền Tây và Cơ sở bưởi Trường Thịnh nhằm quản lý chặt chẽ mã số vùng trồng, tránh tái phát dịch bệnh sau thu hoạch.

Một bước ngoặt quan trọng trong công tác quản lý nhà nước là việc phân cấp thẩm quyền theo Nghị định 36 của Chính phủ. Quyền hạn cấp mới, gia hạn và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói nay được trao trực tiếp cho UBND cấp xã. Sự chuyển giao này giúp chính quyền cơ sở bám sát thực địa, hỗ trợ bà con nhanh chóng nhưng cũng đặt lên vai địa phương trách nhiệm giám sát nặng nề.

Bài, ảnh: CẨM TRÚC