Sạt lở bất thường, khó lường

Những bờ sông từng là nơi người dân gắn bó, làm ăn nay ngày càng trở nên bất an khi sạt lở liên tục “ăn” sâu vào đất sản xuất. Trước diễn biến bất thường, khó lường, việc chủ động nhận diện rủi ro, cảnh báo sớm, kiểm soát các tác động làm thay đổi kết cấu bờ và có giải pháp phòng ngừa căn cơ đang trở nên cấp thiết.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa cùng đoàn công tác khảo sát, kiểm tra tình trạng sạt lở tại khu vực ven sông.

Bờ sông “ăn” đất, dân lo mất nhà

Nhiều người dân sống tại các khu vực ven sông cho hay, những năm gần đây, sạt lở không còn xảy ra theo quy luật mà có thể xuất hiện bất ngờ. Đáng lo ngại là tại những nơi sạt lở tái diễn, đất sản xuất và khu dân cư liên tục bị “ăn” sâu.

Cồn Thanh Long (xã Quới Thiện) nhiều năm qua là “điểm nóng” sạt lở. Từ năm 2016 đến nay, trong tổng diện tích hơn 465.122m², khu vực này đã có khoảng 168.375m² bị sạt lở, chiếm hơn 36%.

Phó Chủ tịch UBND xã Quới Thiện- Nguyễn Văn Hải nhận định, sạt lở có liên quan đến biến đổi khí hậu, mưa lớn, triều cường, dòng chảy phức tạp và hoạt động khai thác cát. Sạt lở làm mất đất, ảnh hưởng đến giao thông, công trình hạ tầng, vườn cây, nhà ở và đời sống người dân.

Có gần 18 công đất trồng cây ăn trái ở cồn Thanh Long, ông Phan Thanh Minh lo lắng: “Ban ngày tôi qua cồn chăm sóc vườn, ban đêm phải về nơi ở tạm do xã bố trí”. Theo ông Minh, chỉ trong 2 tháng, khu vực này đã xảy ra 4 đợt sạt lở, có đợt xuất hiện bất ngờ khi nước cạn, không có dấu hiệu báo trước.

“Mới đây, sạt lở tiếp tục ăn sâu đến chân căn nhà tạm trên bờ bao của ông Đặng Văn Hữu và nhấn chìm một xe cuốc. Người dân mong ngành chức năng sớm gia cố, khắc phục sạt lở và hỗ trợ chỗ ở ổn định để an tâm sinh sống”, ông Minh nói.

Không chỉ tại cồn Thanh Long, sạt lở bờ sông, bờ biển trên địa bàn tỉnh đang diễn biến phức tạp.

Theo Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường), từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh xảy ra 166 điểm sạt lở, sụt lún với tổng chiều dài 11.683m; gây thiệt hại 10,5ha cây ăn trái, 60.000 con tôm càng xanh trên diện tích khoảng 2,5ha và ảnh hưởng trực tiếp 744 hộ dân. Nhiều cung trượt mới tiếp tục xuất hiện, mở rộng và ăn sâu vào đất liền, đe dọa khu dân cư, tuyến giao thông, đê bao và vùng sản xuất.

Phòng ngừa từ sớm, chủ động thích ứng

Theo ngành chức năng, để phòng, chống sạt lở, bên cạnh xử lý các điểm phát sinh, cần triển khai giải pháp phòng ngừa căn cơ, từ kiểm soát hoạt động ven sông đến quan trắc, cảnh báo và chủ động di dời dân khỏi khu vực nguy hiểm.

Bờ bao cồn Thanh Long tiếp tục bị sạt lở nghiêm trọng, nhiều vị trí tiếp tục có nguy cơ mở rộng.

Trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai 84 công trình khắc phục sạt lở, tổng chiều dài khoảng 11,8km, kinh phí khoảng 130 tỷ đồng, góp phần bảo vệ khu dân cư, đất sản xuất, giao thông và đê bao. Tuy nhiên, do nguồn lực còn hạn chế, nhiều điểm nguy hiểm chưa được xử lý triệt để; công tác quan trắc, cảnh báo sớm và phối hợp triển khai ở một số nơi chưa kịp thời. Do đó, tỉnh cần ưu tiên nguồn vốn cho các vị trí đặc biệt nguy hiểm; cập nhật cơ sở dữ liệu, phân loại rủi ro để chủ động cảnh báo, di dời người và tài sản, đồng thời xác định thứ tự đầu tư phù hợp.

Ông Lê Thống Nhất- Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi, nhận định sạt lở chịu tác động tổng hợp của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, mưa lớn, triều cường, dòng chảy mạnh, nền đất yếu và mạng lưới sông, kênh, rạch dày đặc. Bên cạnh đó, việc xây dựng, tập kết vật liệu, lấn chiếm hành lang ven sông hoặc đào ao nuôi thủy sản sát bờ làm tăng tải trọng, giảm khả năng chịu lực của nền đất. Công tác quản lý hành lang bảo vệ sông, kênh, rạch tại một số nơi còn hạn chế, trong khi một bộ phận người dân chưa chủ động phòng ngừa, làm gia tăng nguy cơ sạt lở.

Ông Lê Quang Răng- Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết ngành sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến khí tượng, thủy văn; phối hợp các địa phương khắc phục hậu quả thiên tai, đẩy nhanh công trình xử lý sạt lở và thường xuyên kiểm tra đê, kè. Bên cạnh đó, các địa phương phải xác định khu vực xung yếu, chuẩn bị phương án sơ tán dân, lực lượng, vật tư và phương tiện theo phương châm “bốn tại chỗ”. Người dân tại khu vực có nguy cơ cao cần theo dõi các dấu hiệu bất thường như mặt đất xuất hiện vết nứt, công trình nghiêng, bờ sông sụt lún hoặc dòng nước xoáy mạnh; kịp thời báo chính quyền và di chuyển đến nơi an toàn.

Bài, ảnh: THẢO LY