Giai đoạn 2021-2025, nông nghiệp (NN) đóng vai trò trụ cột của kinh tế tỉnh; từng bước hình thành vùng chuyên canh và ứng dụng công nghệ cao (CNC). Giai đoạn 2026-2030, tỉnh xác định chuyển mạnh từ “sản xuất NN” sang “kinh tế NN”, với nền tảng sẵn có là NN rộng lớn, hệ thống ngành hàng đa dạng và những mô hình CNC đang phát huy hiệu quả trong thời gian qua.
 |
| Đồng chí Nguyễn Minh Dũng- Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh cùng đoàn công tác tham quan mô hình ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô cây dừa tại Công ty TNHH Công nghệ sinh học ViGen (xã Chợ Lách). |
Chuyển từ sản xuất sang làm kinh tế nông nghiệp
Với khoảng 480,802 ngàn ha đất NN, chiếm gần 70% diện tích tự nhiên, tỉnh có những lợi thế đặc biệt về cây ăn trái, dừa, cây giống, hoa kiểng, chăn nuôi và thủy sản. Giai đoạn 2021-2025, giá trị sản xuất toàn ngành tiếp tục tăng trưởng; nhiều vùng chuyên canh được hình thành, giá trị sản xuất trên cùng một đơn vị diện tích từng bước được nâng lên. Đặc biệt, khoảng 81,4 ngàn ha sản xuất đã ứng dụng CNC, NN sạch gắn với truy xuất nguồn gốc.
Tại buổi làm việc với các địa phương ngay từ đầu năm 2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh- Châu Văn Hòa cho rằng, phát triển NN trong giai đoạn mới phải chuyển mạnh từ tư duy sản xuất NN sang tư duy kinh tế NN; lấy chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và tính bền vững làm trọng tâm. NN không còn được nhìn nhận đơn thuần là sản xuất nguyên liệu, mà là một ngành kinh tế tổng hợp, tích hợp giá trị sản xuất, chế biến, dịch vụ, môi trường và văn hóa.
Tỉnh định hướng phát triển nông nghiệp hiện đại, sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn, thích ứng biến đổi khí hậu; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn bộ quá trình từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ. Tổ chức lại sản xuất theo hướng doanh nghiệp (DN) dẫn dắt, HTX làm cầu nối, kinh tế hộ và trang trại làm nền tảng.
Đến năm 2030, phấn đấu giá trị gia tăng ngành NN tăng trên 2,77 %/năm, giá trị sản xuất trồng trọt đạt 360 triệu đồng/ha, nuôi trồng thủy sản 700 triệu đồng/ha và xuất khẩu tăng 8-10 %/năm; ít nhất 40% giá trị sản phẩm được sản xuất dưới các hình thức hợp tác, liên kết.
Thông tin từ UBND tỉnh, mục tiêu của quá trình cơ cấu lại hướng đến nâng cao đời sống người dân nông thôn. Vì vậy, tỉnh phấn đấu đến năm 2030 có trên 85% HTX NN hoạt động hiệu quả, tỷ lệ lao động NN qua đào tạo, tập huấn đạt khoảng 76%, thu nhập của cư dân nông thôn tăng ít nhất 1,5 lần so với năm 2025.
Từ trái dừa đến chuỗi giá trị toàn cầu
Nếu cây giống thể hiện sức mạnh của khoa học, công nghệ thì ngành dừa là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của liên kết chuỗi và chế biến sâu. Đến quý I/2026, tỉnh có 122,870 ngàn ha dừa, chiếm trên 61% diện tích dừa cả nước. Toàn tỉnh đã xây dựng hơn 30,7 ngàn ha dừa được chứng nhận hữu cơ, hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn phục vụ chế biến và xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu ngành dừa năm 2025 đạt khoảng 500 triệu USD.
Trong chuỗi giá trị dừa, Công ty TNHH Chế biến dừa Lương Quới (KCN An Hiệp, xã Phú Túc) là một mô hình tiêu biểu. DN đã liên kết với HTX và người trồng dừa xây dựng khoảng 15 ngàn ha vùng nguyên liệu hữu cơ, hướng tới mở rộng lên 20 ngàn ha vào năm 2030. Hệ thống nhà máy có công suất chế biến khoảng 1 triệu trái dừa mỗi ngày, với sản phẩm được xuất khẩu đến hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Ông Cù Văn Thành- Tổng Giám đốc Công ty TNHH Chế biến dừa Lương Quới đúc kết rằng: Để DN tiếp tục đầu tư lớn và nâng tầm chế biến sâu, điều quan trọng là phải tháo gỡ nhanh “điểm nghẽn” về quỹ đất, không gian phát triển, hạ tầng và xử lý môi trường. DN đặt mục tiêu tiếp tục đầu tư mở rộng, hướng đến quy mô xuất khẩu lớn hơn trong những năm tới.
“DN là lực lượng trực tiếp nắm bắt thị trường, tổ chức chế biến và mở rộng đầu ra. Vì vậy, phát triển NN phải đồng hành với DN, tháo gỡ những vướng mắc về hạ tầng, đất đai, logistics và cơ chế đầu tư. Khi DN mạnh, vùng nguyên liệu sẽ ổn định; khi nông dân liên kết chặt chẽ, giá trị của nông sản mới được nâng lên bền vững”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh- Châu Văn Hòa nhấn mạnh.
Khoa học, công nghệ đi vào ngành hàng chủ lực
Một thế mạnh đặc biệt của tỉnh là ngành cây giống và hoa kiểng. Vùng Cái Mơn cùng các khu vực sản xuất tập trung đã trở thành trung tâm cung ứng cây giống, hoa kiểng quan trọng của cả nước. Đến nay, diện tích sản xuất cây giống cây lâu năm và hoa kiểng đạt khoảng 3,497 ngàn ha, với hơn 8 ngàn hộ tham gia sản xuất. Đây là nền tảng để tỉnh tiếp tục phát triển ngành giống theo hướng CNC.
Mô hình của Công ty TNHH Công nghệ sinh học ViGen (xã Chợ Lách) cho thấy rõ hướng đi này. Với phòng thí nghiệm nuôi cấy mô hiện đại và hệ thống cơ sở sản xuất, thực nghiệm quy mô lớn, DN có năng lực sản xuất trên 20 triệu cây giống mỗi năm. Việc kết hợp công nghệ sinh học với chuyển đổi số, thương mại điện tử giúp mô hình vượt ra khỏi phương thức sản xuất giống truyền thống.
Từ thực tiễn đó, Chương trình Phát triển kinh tế NN trên địa bàn tỉnh đã đưa ra định hướng: khoa học, công nghệ phải đi vào đúng những lĩnh vực tạo ra lợi thế cạnh tranh mới. Tỉnh cần hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, bảo tồn, chọn tạo và cung ứng giống chất lượng cao; liên kết viện, trường, DN và HTX để biến lợi thế về cây giống, hoa kiểng thành một ngành kinh tế có sức lan tỏa trong toàn vùng. Định hướng này cũng gắn với việc xây dựng Đề án Ngân hàng Giống NN tỉnh, hướng tới bảo tồn nguồn gien, ứng dụng công nghệ sinh học, nuôi cấy mô, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Từng bước, tỉnh phấn đấu trở thành trung tâm sản xuất, cung ứng giống cho vùng ĐBSCL.
Hiệu quả mô hình nuôi tôm công nghệ cao
Cùng với dừa, thủy sản được xác định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất thủy sản đạt 4,5-5 %/năm, tổng sản lượng khoảng 1,292 triệu tấn và kim ngạch xuất khẩu từ 0,8-1 tỷ USD. Tỉnh hướng đến trở thành trung tâm đầu mối thủy sản gắn với vùng nguyên liệu ven biển, phát triển đồng bộ nuôi trồng, khai thác, chế biến và dịch vụ hậu cần.
Tại các vùng ven biển, mô hình nuôi tôm CNC đang tạo nên những tín hiệu tích cực. Toàn tỉnh đã hình thành 9 vùng nuôi tôm ứng dụng CNC, với hơn 6,3 ngàn ha thả nuôi. Mục tiêu thời gian tới là phát triển khoảng 8 ngàn ha, gắn vùng nuôi với chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ và truy xuất nguồn gốc.
Mô hình của hộ ông Đặng Văn Bảy (Bảy An) tại xã Thạnh Hải là một minh chứng. Với quy trình nuôi tuần hoàn, kiểm soát môi trường và an toàn sinh học, năm 2026 mô hình dự kiến đạt khoảng 500 tấn tôm thương phẩm, năng suất bình quân khoảng 43 tấn/ha mặt nước, cao gấp khoảng 4 lần phương thức nuôi truyền thống.
Trong chuyến làm việc tại vùng chuyên canh nuôi tôm CNC, xã Thạnh Hải mới đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh- Châu Văn Hòa khẳng định, tỉnh sẽ tập trung đầu tư hạ tầng thủy lợi, giao thông, điện, kho lạnh, logistics và hạ tầng số gắn với vùng nguyên liệu. Phát triển NN CNC không thể chỉ đầu tư trong từng cơ sở sản xuất, mà phải tạo dựng cả một hệ sinh thái hạ tầng để DN và người dân cùng phát triển.
Định hướng này phù hợp với Chương trình phát triển NN của tỉnh, trong đó xác định đầu tư hệ thống thủy lợi, kiểm soát mặn- ngọt, điện phục vụ sản xuất, hạ tầng viễn thông; phát triển kho lạnh, cơ sở sơ chế, đóng gói, trung tâm logistics và chợ đầu mối hiện đại gắn với vùng nguyên liệu.
Từ những mô hình cây giống công nghệ sinh học, dừa hữu cơ- chế biến sâu đến tôm CNC, tỉnh đang chuyển mình rõ nét, hướng đến tăng trưởng bằng công nghệ, chất lượng, chế biến và thị trường. Với tư duy mới và quyết tâm mới, tỉnh kỳ vọng kinh tế NN địa phương mở rộng không gian phát triển, tự tin hội nhập và tăng trưởng tương xứng tiềm năng.
Bài, ảnh: CẨM TRÚC
