Đưa khoa học, công nghệ vào chuỗi giá trị nông nghiệp

Ứng dụng công nghệ trong nhân giống, quản lý sản xuất và chế biến đang mở thêm hướng nâng giá trị nông sản của tỉnh. Việc gắn đầu tư công nghệ với tổ chức sản xuất, nhu cầu thị trường và hiệu quả kinh tế của nông dân, hợp tác xã (HTX), doanh nghiệp (DN), cho thấy công nghệ đang tham gia vào nhiều khâu của chuỗi giá trị nông nghiệp.

Ứng dụng khoa học, công nghệ vào quy trình sản xuất cây giống tại Công ty TNHH Công nghệ sinh học ViGen (xã Chợ Lách).

Đổi mới từ cây giống đến sản phẩm chế biến

Tại Công ty TNHH Công nghệ sinh học ViGen (xã Chợ Lách), công nghệ được ứng dụng ngay từ khâu sản xuất giống. DN đầu tư phòng nuôi cấy, khu thuần dưỡng và nhà màng, kiểm soát quá trình nhân giống, chăm sóc cây trước khi cung ứng cho nhà vườn. Dừa sáp là một trong những nhóm cây giống được đơn vị phát triển bên cạnh cây ăn trái, hoa kiểng.

Ông Nguyễn Văn Sinh - Giám đốc điều hành công ty cho biết, DN lựa chọn công nghệ nuôi cấy mô nhằm khắc phục những hạn chế của phương pháp nhân giống truyền thống về độ đồng đều, nguy cơ mang mầm bệnh và chất lượng cây giống. Quy trình được kiểm soát từ giai đoạn nhân tế bào đến khi cây hoàn thiện, xuất vườn. Công nghệ này giúp duy trì đặc tính ưu việt của cây mẹ, tạo cây giống đồng đều, sạch bệnh, góp phần giảm giá thành và chủ động nguồn giống trong nước.

Cũng khai thác lợi thế từ cây dừa, Công ty TNHH Trà Vinh Farm, thương hiệu Sokfarm (xã Tiểu Cần), phát triển sản phẩm từ mật hoa. Ông Phạm Đình Ngãi - Giám đốc điều hành DN cho biết, ý tưởng khởi nghiệp xuất phát từ đợt giá dừa xuống thấp năm 2018, khiến vườn dừa gia đình gặp khó khăn. Tìm hướng nâng giá trị cây trồng, ông cùng vợ nghiên cứu mật hoa dừa và trở về quê khởi nghiệp.

Quá trình phát triển sản phẩm cũng là hành trình tìm lại nghề thu mật hoa dừa truyền thống của đồng bào Khmer Nam Bộ. DN học hỏi kinh nghiệm từ các vị sư, người cao tuổi trong phum sóc, kết hợp kỹ thuật thu mật truyền thống với công nghệ cô đặc chân không ở nhiệt độ thấp khoảng 55°C. Từ nguyên liệu này, Sokfarm phát triển mật cô đặc, đường, giấm và nước tương. Trong đó, nước tương hoa dừa được làm từ mật hoa dừa và muối biển, không sử dụng đậu nành, mở thêm hướng chế biến sản phẩm từ cây dừa.

Theo ông Ngãi, muốn đưa nông sản bản địa đến thị trường xa hơn, cần chú trọng tiêu chuẩn hóa sản phẩm và kiểm soát chất lượng. Vì vậy, cùng với đầu tư công nghệ, DN phát triển vùng nguyên liệu, liên kết với nông dân và đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Tri thức bản địa được kết hợp với kỹ thuật chế biến, tổ chức sản xuất để khai thác thêm giá trị từ cây dừa.

Ở khu vực kinh tế tập thể, công nghệ còn giúp cải thiện quản lý. Ông Huỳnh Đăng Khoa - Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp Rạch Lọp (xã Hùng Hòa) cho biết, từ năm 2021, HTX từng bước ứng dụng phần mềm của Sorimachi để ghi nhật ký sản xuất, quản lý tài chính và bán hàng. Các ứng dụng giúp HTX theo dõi quy trình, chi phí từng mùa vụ, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc và kết nối dữ liệu sản xuất với tiêu thụ. Việc này góp phần giảm sai sót, tiết kiệm thời gian quản lý, minh bạch thu chi, củng cố niềm tin của thành viên và thuận lợi hơn khi đàm phán với DN.

Từ kinh nghiệm triển khai, ông Khoa cho rằng chuyển đổi số (CĐS) phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, lựa chọn giải pháp dễ sử dụng và chú trọng hướng dẫn thành viên. HTX dự kiến tiếp tục mở rộng ứng dụng, tăng kết nối giữa các phần mềm để nâng hiệu quả điều hành.

Gắn đầu tư công nghệ với hiệu quả sản xuất

Từ cây giống, chế biến đến quản trị HTX, những cách làm trên cho thấy công nghệ đang tham gia vào nhiều khâu của chuỗi giá trị nông nghiệp. Để phát huy hiệu quả, mỗi giải pháp cần phù hợp với quy mô sản xuất, khả năng đầu tư và yêu cầu của người mua.

Chế biến mật hoa dừa tại Sokfarm (xã Tiểu Cần), khai thác thêm giá trị từ cây dừa.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và CĐS là động lực quan trọng của phát triển; người dân, DN là trung tâm, chủ thể. Với nông nghiệp, định hướng này cần được cụ thể hóa bằng giải pháp nâng hiệu quả sản xuất và khả năng cạnh tranh.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, ứng dụng đã được triển khai gồm nuôi cấy phôi nhân giống dừa sáp, tưới tự động, quan trắc kết hợp điện toán đám mây, bẫy côn trùng thông minh phục vụ dự tính, dự báo sâu bệnh và máy bay không người lái phun thuốc bảo vệ thực vật.

Trong sản xuất lúa, tỉnh triển khai mô hình và nhân rộng canh tác chất lượng cao, phát thải thấp với tổng diện tích 9.624ha, vượt kế hoạch năm. Đánh giá sơ bộ vụ Đông Xuân cho thấy lợi nhuận bình quân tăng 14% so với canh tác ngoài mô hình. Đây là kết quả bước đầu để tiếp tục hoàn thiện quy trình, đánh giá khả năng nhân rộng.

Ở lĩnh vực thủy sản, tính đến tháng 10/2026, sản lượng tôm thẻ chân trắng nuôi ứng dụng công nghệ cao đạt 155.644 tấn, tăng 27,2% so với cùng kỳ. Kết quả này cho thấy quy mô sản xuất đang mở rộng, đồng thời cần tiếp tục theo dõi hiệu quả đầu tư, chi phí vận hành và khả năng tiêu thụ.

Cùng với ứng dụng kỹ thuật, năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường có 14 nhiệm vụ CĐS được cấp kinh phí, tổng kinh phí khoảng 31 tỷ đồng cho lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Trong đó, 3 nhiệm vụ đã ký hợp đồng; 11 nhiệm vụ đang chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện thủ tục. Các nội dung gắn với sản xuất gồm quản lý dữ liệu, bản đồ nông nghiệp và vùng canh tác; nâng cấp phần mềm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc; xây dựng cơ sở dữ liệu phòng, chống thiên tai. Nhiệm vụ số hóa vùng nuôi tôm công nghệ cao, quy mô dự kiến 10.000ha, đang chuẩn bị đầu tư.

Bài, ảnh: TRÀ MY