Một giải thưởng có thể khép lại một cuộc thi, nhưng chưa chắc đã khép lại một ý tưởng. Để những ý tưởng ấy đi tiếp, các em học sinh (HS) cần nhiều hơn sự cố gắng của riêng mình. Đó là thời gian, thiết bị, người hướng dẫn và những cơ hội để được thử sức trong thực tế.
 |
| Học sinh Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu trong ngày hội STEM của trường. |
Mong muốn tiếp tục phát triển sản phẩm
Sau khi đạt giải Nhì tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh với “Mô hình nhà vệ sinh 4 tự động”, Nguyễn Trần Mai Hân và Trần Tấn Lộc, học sinh Trường THCS Phú Hưng vẫn còn những điều muốn làm thêm với sản phẩm của mình. Các em muốn bổ sung hệ thống tự động và tính năng khử mùi theo thời gian để mô hình hoàn thiện hơn.
Với nhóm thực hiện “Hệ thống cống ngăn mặn thông minh”, giải thưởng cũng chưa khép lại câu chuyện. Các em muốn tiếp tục phát triển sản phẩm theo hướng có thể ứng dụng tốt hơn trong thực tế, nhất là ở những vùng chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn.
“Trong quá trình dự thi, những góp ý của ban giám khảo và thầy cô giúp chúng em nhìn rõ hơn những phần còn phải chỉnh sửa, từ thiết kế, chương trình điều khiển đến cơ chế vận hành. Cùng với đó, một số người dân ở vùng bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn cũng đánh giá sản phẩm có tính thực tế, nhất là khả năng tự động đóng, mở cống và cảnh báo qua điện thoại”, Lê Trọng Nam, học sinh Trường THCS- THPT Nguyễn Huệ cho hay.
Còn với “Ghế ngồi ứng dụng AI hỗ trợ người già và người khuyết tật”, Huỳnh Minh Trọng, cựu học sinh Trường THPT Trà Ôn vẫn muốn tiếp tục hoàn thiện. Em mong muốn cải tiến phần khung để phù hợp hơn với người sử dụng, có thể hỗ trợ nhiều tư thế như ngồi, đứng, nằm.
Hay đề tài “Thiết bị thông minh dẫn hướng cho người mù”, tác giả Nguyễn Anh Kha vẫn muốn tiếp tục cải tiến độ chính xác, độ ổn định, kích thước và thời lượng pin. Về lâu dài, Kha hướng đến tích hợp thêm những tính năng như: tìm kiếm đồ vật, trợ lý ảo, định vị và chỉ đường.
Với thầy Nguyễn Quốc Trung- giáo viên Trường THCS Châu Hòa, điều đáng quý sau quá trình HS làm sản phẩm và tham gia cuộc thi không nằm ở sản phẩm hay giải thưởng, mà ở sự thay đổi của chính các em. Theo lời kể của thầy Trung, sau quá trình làm đề tài và trải qua phần thi phỏng vấn, Phạm Xuân Nhi, học sinh lớp 6/2, tác giả dự án “Chiến thắng Cái Sơn, Vĩnh Long 1960” đã mạnh dạn, tự tin hơn. Thầy hỏi: “Em có còn sợ không? Muốn dự thi nữa không?”. Nhi trả lời: “Dạ hết rồi, thi nữa, thầy!”.
Theo thầy Trung, đó là điều đáng ghi nhận. Qua quá trình làm sản phẩm, HS vận dụng kiến thức liên môn, rèn kỹ năng thực hành và sáng tạo, được tập trình bày, chia sẻ ý tưởng, trả lời câu hỏi, giao tiếp và phối hợp với tập thể. “Giải thưởng là kỷ niệm ghi nhận thành quả nỗ lực của người học. Nhưng điều quan trọng là sau cuộc thi, các em có thêm tri thức, phẩm chất và năng lực”, thầy Trung chia sẻ.
Con đường đi tiếp sau cuộc thi của các đề tài không phải dễ. Bởi cuộc thi khép lại, HS trở lại với việc học, thầy cô cũng có những phần việc của mình. Một sản phẩm muốn làm tới nơi tới chốn còn cần thời gian, thiết bị, kinh phí và người cùng làm. Vì vậy, có em muốn làm tiếp nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, có sản phẩm đành để đó dù vẫn còn nhiều điều muốn chỉnh sửa.
Chia sẻ về khó khăn của đơn vị, cô Hứa Thị Diệu Hằng- giáo viên Trường THCS An Quảng Hữu cho biết, nhà trường còn hạn chế về kinh phí, năng lực kỹ thuật, điều kiện thực hành và thiết bị. Khi HS muốn phát triển sản phẩm sau cuộc thi, rất cần thêm sự hỗ trợ.
Từ thực tế hướng dẫn HS, thầy Nguyễn Văn Ngon- Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu cho rằng, để một sản phẩm tiếp tục phát triển, HS còn phải khắc phục nhiều hạn chế. Có sản phẩm chưa thể hiện rõ tính mới, có trường hợp ý tưởng tương đồng với những sản phẩm đã có nhưng chưa chỉ ra được điểm cải tiến.
Có sản phẩm mới dừng ở mô hình, chưa có đầy đủ số liệu, minh chứng về quá trình vận hành, thử nghiệm. Một số HS chưa thật sự làm chủ công nghệ nên còn lúng túng khi trình bày, vận hành hoặc trả lời câu hỏi chuyên môn. Những hạn chế này có thể tiếp tục được khắc phục nếu sản phẩm có điều kiện làm lại, thử nghiệm và được người có chuyên môn hướng dẫn.
Nối dài hành trình sáng tạo
Trong nhiều năm qua, Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu là một trong những trường có nhiều dự án tham gia và đạt giải tại cuộc thi sáng tạo cấp quốc gia. Riêng tại Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng cấp tỉnh năm nay, trường có 1 dự án đạt giải Nhất và 1 dự án đạt giải Ba. Trong 4 giải Nhất của cuộc thi cấp tỉnh, dự án “Văn hóa số- Nền tảng công nghệ phục vụ bảo tồn và phát huy văn hóa địa phương” của HS trường đạt giải Nhất.
Điều đáng chú ý là hoạt động sáng tạo ở trường không chỉ tập trung vào thời điểm chuẩn bị cho cuộc thi. Trường từng tổ chức cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng cấp trường kết hợp với ngày hội trải nghiệm sáng tạo STEM, với sự đồng hành của một số cơ sở giáo dục và ĐH.
 |
| Các em học sinh ứng dụng AI trong sáng tạo sản phẩm STEM . |
Theo thầy Nguyễn Văn Ngon, những năm gần đây, sản phẩm của HS trường có sự thay đổi. Từ những mô hình cơ khí, điện tử đơn giản, các em từng bước tiếp cận những công nghệ mới hơn, có việc tích hợp AI để cải thiện khả năng vận hành và tối ưu hóa sản phẩm. Trước đây, có sản phẩm HS phải mất vài tháng mới hoàn thành. Sau khi được tập huấn chuyên sâu, thời gian thực hiện một số sản phẩm được rút ngắn đáng kể.
Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu đã chủ động kết nối với các trường ĐH, trong đó, có Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP Hồ Chí Minh. Qua đó, HS có cơ hội tiếp cận phòng thí nghiệm, thiết bị, linh kiện và được chuyên gia hướng dẫn trực tiếp. Cách làm này giúp HS không phải tự xoay xở tất cả. Khi gặp một vấn đề kỹ thuật, các em có người để hỏi. Khi cần thiết bị mà trường chưa có, có thể tìm đến nơi phù hợp. Khi sản phẩm cần được làm sâu hơn, HS có thêm môi trường để thử nghiệm.
Với Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng lần thứ I của tỉnh, một số sản phẩm đã có bước tiếp theo khá rõ. 40 đề tài đạt giải Nhất, Nhì và Ba được lựa chọn đại diện tỉnh tham dự Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc năm 2026. Với 40 đề tài này, cuộc thi cấp tỉnh chưa phải điểm dừng. Các nhóm có thêm cơ hội tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, hồ sơ và chuẩn bị cho vòng thi ở cấp toàn quốc.
Theo Phó Giám đốc Sở GD-ĐT Trịnh Văn Ngoãn, thời gian tới, ngành giáo dục định hướng đưa hoạt động sáng tạo của HS trở thành một phần thường xuyên trong nhà trường, thay vì chỉ tập trung khi có cuộc thi. Các trường sẽ chú trọng duy trì CLB STEM/STEAM, không gian sáng tạo, ngân hàng ý tưởng học đường; khuyến khích HS quan sát đời sống, đặt vấn đề và tìm cách giải quyết từ những việc gần gũi.
Cùng với đó, giáo viên được định hướng chuyển từ truyền thụ kiến thức sang đồng hành, gợi mở và hướng dẫn HS trong quá trình nghiên cứu. Những lĩnh vực như: AI, chuyển đổi số, IoT, tự động hóa, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu cũng được khuyến khích để HS mạnh dạn tìm hiểu, thử sức.
“Khi sáng tạo không còn bắt đầu và kết thúc cùng một cuộc thi, HS sẽ có thêm môi trường để quan sát, đặt câu hỏi, thử nghiệm và làm lại. Từ những ý tưởng nhỏ trong trường học đó cũng là cách góp phần hình thành nguồn nhân lực trẻ có tư duy sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW”- Phó Giám đốc Sở GD-ĐT Trịnh Văn Ngoãn nêu.
Bài, ảnh: PHAN HÂN
