Trong hơn 12 ngàn đề tài tham gia Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh lần thứ I, có những sản phẩm không dừng lại ở phòng thi mà tiếp tục được thử nghiệm trong thực tế.
Từ phản hồi của người sử dụng, nhóm tác giả tiếp tục điều chỉnh sản phẩm. Qua đó, mới thấy khoảng cách giữa một mô hình dự thi và sản phẩm có thể ứng dụng trong thực tế không phải là nhỏ.
Bài kiểm tra từ đời sống
Sau khi hoàn thành những phiên bản đầu tiên của đề tài “Ghế thông minh ứng dụng AI hỗ trợ người già và người khuyết tật”, nhóm học sinh Huỳnh Minh Trọng và Nguyễn Hoàng Huy, Trường THPT Trà Ôn có cơ hội đưa sản phẩm đến thử nghiệm với một người sử dụng thực tế. Đó là bà Lê Thị Tân (hay gọi cụ Sáu), 70 tuổi ngụ Ấp 2, xã Trà Ôn, đi lại khó khăn và cũng là một trong những đối tượng mà nhóm hướng đến khi thực hiện đề tài.
 |
| Cụ Lê Thị Tân (hay gọi cụ Sáu), 70 tuổi ngụ Ấp 2, xã Trà Ôn thử nghiệm “Ghế thông minh ứng dụng AI hỗ trợ người già và người khuyết tật”. |
Với Huỳnh Minh Trọng, thành viên nhóm tác giả, khoảnh khắc nhìn thấy cụ Sáu trực tiếp sử dụng chiếc ghế do mình cùng bạn nghiên cứu mang lại cảm xúc đặc biệt. “Nhìn thấy cụ sử dụng sản phẩm, em rất vui. Nhưng quan trọng hơn là những phản hồi của cụ và người chăm sóc đã giúp chúng em nhận ra nhiều điều mà khi thiết kế ban đầu chưa nghĩ tới”, Trọng chia sẻ.
Phiên bản đầu tiên chưa phải sản phẩm hoàn thiện. Qua quá trình sử dụng thực tế, nhóm nhận thấy độ tin cậy của cảm biến đo sức khỏe cần được nâng lên. Từ những dữ liệu thu được, nhóm tiếp tục nghiên cứu, nâng cấp cảm biến và tích hợp AI để đưa ra những tư vấn sớm dựa trên các chỉ số đo được. Những lần thử nghiệm như vậy giúp các em nhận ra một điều: “Sản phẩm được đánh giá là phải trả lời được câu hỏi hoạt động có ổn định, có thuận tiện và thật sự đáp ứng nhu cầu của người sử dụng hay không”, Hoàng Huy cho hay.
Hiện Minh Trọng và Hoàng Huy đã trở thành sinh viên ĐH. Nhưng với Trọng, hành trình của chiếc ghế vẫn chưa dừng lại. Nếu có điều kiện, em muốn tiếp tục cải tiến phần khung theo hướng công thái học hơn, giúp người sử dụng có thể thay đổi nhiều tư thế từ ngồi, đứng đến nằm. “Ban đầu, chúng em làm sản phẩm để có thành tích trong các cuộc thi, hướng đến việc hỗ trợ cộng đồng”, Trọng nói.
Người dùng cũng là người “chấm” sản phẩm
Cũng đưa 1 sản phẩm ra khỏi phòng thí nghiệm của trường để thử nghiệm thực tế, Nguyễn Anh Kha- cựu học sinh Trường THPT Đoàn Thị Điểm chọn Hội Người mù tỉnh Bến Tre (cũ) làm nơi trải nghiệm “Thiết bị thông minh dẫn hướng cho người mù”. Đây là nhóm đối tượng mà sản phẩm hướng đến nên việc để chính những người khiếm thị sử dụng thiết bị có ý nghĩa quan trọng với dự án nghiên cứu.
 |
| Nguyễn Hoàng Huy- đại diện nhóm tác giả đề tài “Ghế thông minh ứng dụng AI hỗ trợ người già và người khuyết tật” lấy ý kiến người sử dụng để cải tiến sản phẩm. |
Trong lần thử nghiệm đầu tiên, các cô chú khiếm thị sử dụng thiết bị trong những tình huống có vật cản, cầu thang, hố sâu và những đoạn đường không bằng phẳng. Anh Kha quan sát cách người dùng cảm nhận tín hiệu, khả năng cảnh báo vật cản và sự thoải mái khi sử dụng. Kết quả thử nghiệm đem đến một phát hiện mà Kha không dự tính đầy đủ trong thiết kế ban đầu.
“Ban đầu, em nghĩ gắn bộ phận dò đường lên kính sẽ gọn và thuận tiện. Nhưng khi các cô chú sử dụng, em nhận ra thiết bị hơi nặng, dễ làm kính trượt xuống và gây khó chịu khi đeo lâu”, Kha kể.
Từ phản hồi ấy, Kha thiết kế lại sản phẩm, chuyển bộ phận dò đường từ kính sang một hộp đeo trước ngực. Phiên bản cải tiến tiếp tục được đưa đến Hội Người mù để thử nghiệm lần thứ hai. “Em tập trung nhiều vào khả năng nhận diện vật cản và dẫn hướng. Nhưng khi đưa sản phẩm vào thực tế mới thấy trọng lượng, sự thoải mái và cách người khiếm thị cảm nhận tín hiệu cũng rất quan trọng”, Kha chia sẻ.
Hiện “Thiết bị thông minh dẫn hướng cho người mù” được trải nghiệm thực tế tại Hội Người mù Bến Tre và kiểm nghiệm từ Trung tâm SPK STEM TP Hồ Chí Minh do ThS Đoàn Tất Linh- Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP Hồ Chí Minh thẩm định. Thiết bị có khả năng nhận diện đường đi, né vật cản và cảnh báo cầu thang, hố sâu đạt độ chính xác cao.
Khoảng cách từ mô hình đến sản phẩm
Nhìn từ hai sản phẩm đã được đưa đến người sử dụng thực tế, có thể thấy “đường đi” của một ý tưởng không phải lúc nào cũng thẳng tắp. Theo thầy Trần Trọng Hữu- giáo viên Trường THPT Trà Ôn, hướng dẫn đề tài “Ghế thông minh ứng dụng AI dành cho người già và người khuyết tật”, khó khăn lớn nhất đưa sản phẩm vào sử dụng thực tế là làm sao biến một mô hình thành sản phẩm đủ độ tin cậy để sử dụng lâu dài.
“Người dùng cũng có tâm lý e ngại khi sử dụng một sản phẩm còn mang tính mô hình. Ngoài ra, khi các em tốt nghiệp vào ĐH, việc tiếp tục bảo trì, sửa chữa sản phẩm cũng là vấn đề cần tính đến”, thầy Hữu cho biết.
Giữa một mô hình sản phẩm có thể làm ra và một sản phẩm có thể sử dụng lâu dài vẫn còn một khoảng cách. Khoảng cách ấy cần thêm những lần thử nghiệm, kiến thức chuyên sâu, kinh phí, thiết bị và quan trọng là những người đồng hành.
Theo ông Ngô Văn Tán- Chủ tịch Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật tỉnh, trao giải không phải là điểm kết thúc của một đề tài mà nên là điểm bắt đầu cho một quá trình phát triển mới. Những đề tài đạt giải cao, có tiềm năng cần tiếp tục được theo dõi, bồi dưỡng và có sự đồng hành của giáo viên, chuyên gia, đơn vị chuyên môn để hoàn thiện sản phẩm cũng như hồ sơ thuyết minh.
Đối với 40 đề tài được lựa chọn tham gia cuộc thi cấp toàn quốc, BTC tiếp tục phối hợp hướng dẫn, tư vấn để tác giả hoàn thiện sản phẩm trước khi dự thi. Đồng thời, việc kết nối với trường ĐH, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ chuyên gia sẽ giúp các em có thêm điều kiện tiếp cận kỹ thuật, công nghệ, thử nghiệm và đánh giá khả năng ứng dụng của sản phẩm.
“Những sản phẩm phù hợp cũng có thể được đưa trở lại môi trường học đường thông qua hoạt động STEM, CLB khoa học, sáng tạo hoặc phục vụ giảng dạy. Với những đề tài có tiềm năng về sở hữu trí tuệ, việc hướng dẫn, kết nối để tác giả tìm hiểu và thực hiện thủ tục bảo hộ. Mục tiêu của chúng tôi là không để những ý tưởng tốt dừng lại ở một giải thưởng, mà tạo điều kiện để các em tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và từng bước đưa sản phẩm vào thực tế khi đủ điều kiện”, ông Ngô Văn Tán cho biết.
(Còn tiếp)
Bài, ảnh: PHAN HÂN
