Cuộc thi sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh lần thứ I, năm học 2025-2026 có 12,316 ngàn đề tài từ các trường học tham gia. Điều này cho thấy, học sinh (HS) có nhiều ý tưởng và mạnh dạn đưa ra những cách làm mới ngay từ trường học. Để ý tưởng không dừng lại ở cuộc thi, vẫn còn câu chuyện về việc tiếp tục nuôi dưỡng, hoàn thiện và tìm cơ hội đưa vào thực tế.
 |
| Học sinh Trường THPT Võ Trường Toản tại ngày hội STEM của Trường THPT Nguyễn Đình Chiểu. |
Thu hút trên 12 ngàn đề tài
Cuộc thi sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh lần thứ I được triển khai từ đầu năm 2026. Đây là lần đầu cuộc thi được tổ chức trên quy mô toàn tỉnh mới. Ngày 16/3/2026, hội nghị triển khai cuộc thi được tổ chức tại Sở GD-ĐT, kết nối trực tuyến đến 660 điểm cầu, với hơn 900 đại biểu tham dự, đại diện cho địa phương và cơ sở giáo dục trong tỉnh.
Theo báo cáo của BTC, cuộc thi có 486/903 cơ sở giáo dục tổ chức triển khai, thu hút 12,316 ngàn đề tài thuộc 3 cấp học; trong đó, tiểu học có 5,005 ngàn đề tài, THCS 3,493 ngàn đề tài và THPT 3,818 ngàn đề tài. Đề tài dự thi trải rộng từ đồ dùng học tập, dụng cụ sinh hoạt, đồ chơi trẻ em, sản phẩm thân thiện với môi trường, giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu, phần mềm tin học, chuyển đổi số đến những đề tài phát huy giá trị sản phẩm, văn hóa địa phương.
Ý tưởng tham gia cuộc thi của em Nguyễn Thạch Tiến Minh, HS lớp 9B, Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cầu Kè, bắt đầu từ một nhu cầu rất gần với việc học tập. Tiến Minh chia sẻ: “Việc học ngoại ngữ ngày càng trở nên quan trọng. Tuy nhiên, việc học tiếng Khmer còn gặp nhiều khó khăn do thiếu tài liệu và ứng dụng hỗ trợ hiệu quả. Nhiều HS gặp trở ngại trong việc ghi nhớ từ vựng và luyện tập. Từ thực tế đó, chúng em nảy ra ý tưởng xây dựng một phần mềm tự học tiếng Khmer, giúp người học tiếp cận ngôn ngữ này dễ dàng, thú vị và hiệu quả hơn ngay trên máy tính”.
 |
| Hoạt động sáng tạo dần trở thành một phần của quá trình học tập tại Trường THPT Lưu Văn Liệt. |
Cũng từ một vấn đề trong đời sống, nhóm tác giả Nguyễn Thị Thúy Vân và Võ Ngọc Phương Nghi, HS Trường Tiểu học An Ngãi Trung hình thành đề tài “Hoa xinh từ vảy cá” và đạt giải Ba chung cuộc.
Theo Thúy Vân, ý tưởng làm hoa xinh từ vảy cá nảy sinh trong một lần em giúp mẹ chuẩn bị cá cho bữa cơm gia đình. Em thấy vảy cá bị bỏ đi và nếu không được xử lý phù hợp thì có thể gây mùi hôi, ảnh hưởng môi trường. Quan sát vảy có độ óng ánh tự nhiên và hình dáng rất giống những cánh hoa nhỏ. Từ phát hiện đó, Thúy Vân bàn với Phương Nghi thử rửa sạch vảy cá ghép lại. Ban đầu là những bản phác thảo; sau đó, nhiều lần làm thử, điều chỉnh, thậm chí có những chi tiết phải thực hiện lại nhiều lần.
“Lúc đầu, tụi em gặp khó khăn ở khâu khó làm sạch và khử mùi cho vảy cá. Vảy cá tươi thường có mùi tanh và rất nhớt, nên tụi em phải rửa qua nhiều lần với nước muối, chanh và phơi khô thật kỹ dưới nắng thì mới hết mùi”, Phương Nghi nói.
Không riêng đề tài phần mềm tự học tiếng Khmer hay những bông hoa làm từ vảy cá mà trong hơn 12 ngàn đề tài tham dự thi, nhiều ý tưởng đều bắt đầu từ những điều rất gần gũi. Từ những điều nhỏ bé, các em HS nảy ra ý tưởng, mày mò tìm cách làm và tạo nên những sản phẩm của riêng mình.
Mở rộng không gian sáng tạo
Theo thống kê từ BTC, cơ cấu đề tài cuộc thi cho thấy sự phong phú trong chủ đề cũng như mối quan tâm đa dạng của HS đối với vấn đề xã hội. Trong đó, đồ dùng dành cho học tập chiếm số lượng cao nhất, với 5,186 ngàn đề tài, tương đương 42%. Nhóm dụng cụ sinh hoạt gia đình và đồ chơi trẻ em có 2,979 ngàn đề tài, chiếm 24%; sản phẩm thân thiện với môi trường có 2,593 ngàn đề tài, chiếm 21%.
Ngoài ra, có 1,016 ngàn đề tài thuộc nhóm giải pháp kỹ thuật, nhằm ứng phó biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. 542 đề tài về phần mềm tin học và chuyển đổi số. Với cơ cấu này cho thấy, HS đang tìm kiếm ý tưởng từ chính những vấn đề mà các em nhìn thấy, trải nghiệm và quan tâm.
Ông Trịnh Văn Ngoãn- Phó Giám đốc Sở GD-ĐT, Phó Trưởng BTC cuộc thi cho biết, năm nay, nhiều đề tài đã tiếp cận công nghệ như: trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), lập trình, cảm biến thông minh và chuyển đổi số. Một số ý tưởng gắn với môi trường, tiết kiệm năng lượng, thích ứng biến đổi khí hậu, văn hóa địa phương và sức khỏe cộng đồng.
 |
| Đề tài “Hoa xinh từ vảy cá” nhóm tác giả Nguyễn Thị Thúy Vân và Võ Ngọc Phương Nghi, học sinh Trường Tiểu học An Ngãi Trung hình thành từ cuộc sống. |
Theo ông Trịnh Văn Ngoãn, trong kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế, giáo dục không dừng ở truyền thụ kiến thức mà quan trọng hơn là hình thành năng lực tư duy, đổi mới sáng tạo, giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Giá trị lớn nhất mà cuộc thi mang lại không dừng lại ở những con số, mà chính là thái độ chủ động, tinh thần học hỏi và trải nghiệm quý báu của HS.
Từ một sân chơi bổ ích dành cho HS, cuộc thi sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng đang mở ra không gian để các em quan sát, đặt câu hỏi và thử tìm lời giải cho những vấn đề của thực tế. Thầy Đặng Thanh Phong- giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cầu Kè, người trực tiếp hướng dẫn đề tài “Phần mềm tự học tiếng Khmer” cho biết “Cuộc thi đã tạo cơ hội để HS phát huy tính sáng tạo, chủ động đề xuất ý tưởng và tiếp cận công nghệ”.
Thực tế tại Trường THPT Lưu Văn Liệt cho thấy, khi HS được khuyến khích quan sát và tìm cách giải quyết những vấn đề quanh mình, hoạt động sáng tạo dần trở thành một phần của quá trình học tập. Năm học 2025-2026, Trường THPT Lưu Văn Liệt ghi nhận 2,578 ngàn sản phẩm ở cấp tổ/nhóm môn học, tăng hơn 2 lần so với năm học trước.
“Các đề tài của HS ngày càng mở rộng từ những vấn đề trong học tập, sinh hoạt đến môi trường, công nghệ và đời sống. Điều quan trọng là các em được khuyến khích quan sát thực tế, phát hiện vấn đề và tìm cách giải quyết bằng kiến thức mình có”, bà Huỳnh Thị Xuân- Phó Hiệu trưởng Trường THPT Lưu Văn Liệt cho hay.
Một ý tưởng được hình thành là bước khởi đầu. Nhưng để ý tưởng ấy trở thành sản phẩm có giá trị, hành trình phía trước còn nhiều điều cần được tiếp sức. Đây cũng là bài toán đặt ra cho sân chơi sáng tạo để những ý tưởng của HS không dừng lại ở đề tài dự thi, mà tiếp tục được nuôi dưỡng và hoàn thiện trong thực tế.
(Còn tiếp)
Bài, ảnh: PHAN HÂN
