Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, quảng bá di sản giúp lưu giữ giá trị văn hóa lâu dài, tạo nên những trải nghiệm sinh động, hấp dẫn đối với người dân và du khách. Việc xây dựng hạ tầng văn hóa số (VHS) đang trở thành động lực quan trọng để phát huy sức sống của di sản trong thời đại mới.
 |
| Số hóa không gian chùa Khmer tiêu biểu của tỉnh. |
Đưa di sản đến gần hơn với công chúng
Tháng 6 vừa qua, hơn 150 học sinh Trường THCS Long Phước đến dâng hương, tham quan và nghe thuyết minh giới thiệu về thân thế, sự nghiệp của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng (xã Long Hồ). Trong nhà trưng bày, các em học sinh hào hứng chạm tay vào màn hình cảm ứng, xem bản đồ 3D của khu lưu niệm và những thước phim, hình ảnh, hiện vật được số hóa sống động, thay cho những dòng chú thích trên giấy nhỏ, phai mờ trước đây.
Em Trương Nguyễn Anh Thơ (lớp 8/2, Trường THCS Long Phước, xã Long Hồ) chia sẻ: “Em đã 5 lần đến thăm khu lưu niệm. Thời gian gần đây, nhờ ứng dụng công nghệ số, những câu chuyện lịch sử và di sản ngày càng đến gần công chúng, đặc biệt là những bạn trẻ. Chúng em dễ dàng nắm thông tin và thêm yêu hơn văn hóa, lịch sử quê hương”.
Theo Sở Văn hóa-TT-DL, thời gian qua, Ban Quản lý di tích tỉnh đã triển khai bảo tàng 3D, tham quan thực tế ảo đối với nhiều di tích tiêu biểu. Với 233 di sản văn hóa đã được công nhận và xếp hạng, tỉnh đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa nhằm bảo tồn, quảng bá và đưa di sản đến gần hơn với người dân, du khách thông qua các nền tảng số.
Địa phương tiếp tục xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể; phát triển các nền tảng giới thiệu, quảng bá di sản trên môi trường số và mạng xã hội, gắn với phát triển du lịch, giáo dục và trải nghiệm, từng bước hình thành hệ sinh thái VHS mang đậm bản sắc địa phương.
Giai đoạn 2027-2030, tỉnh tiếp tục số hóa 100% di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt; 70% di tích cấp tỉnh, đồng thời xây dựng bản đồ số hệ thống di tích văn hóa, lịch sử, kiến trúc. Các hiện vật, hình ảnh, tư liệu sau khi số hóa sẽ được tích hợp mã QR, công nghệ trình chiếu đa phương tiện và tương tác, giúp người dân, du khách dễ dàng tiếp cận, tìm hiểu giá trị lịch sử, văn hóa của địa phương.
Ông Thạch Bồi- Phó Giám đốc Sở Văn hóa-TT-DL cho biết, việc kết hợp hoạt động tham quan thực tế với ứng dụng công nghệ số (như trưng bày trực tuyến, thực tế ảo, mô hình 3D...) trong tuyên truyền di tích của tỉnh sẽ mang lại hiệu quả thiết thực và bền vững.
Khi tham quan trực tiếp, giúp người xem cảm nhận không khí thiêng liêng, ý nghĩa lịch sử của di tích. Kết hợp với công nghệ số như video tư liệu, mô phỏng, lời thuyết minh sinh động bằng hình ảnh giúp người xem, đặc biệt giới trẻ, tiếp cận thông tin một cách tự nhiên, sinh động và dễ nhớ hơn.
Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ số giúp mở rộng phạm vi tiếp cận, quảng bá hình ảnh di sản, di tích đến với đông đảo công chúng trong và ngoài nước. Việc số hóa các “địa chỉ đỏ” còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di tích, giúp lưu trữ cập nhật thông tin lâu dài, tránh bị mai một theo thời gian.
Phát triển hạ tầng văn hóa
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 277/2026/NĐ-CP về hạ tầng VHS. Đây là bước ngoặt chiến lược, tạo nền tảng giúp phát triển thương hiệu VHS Việt Nam. Với 5 chương, 20 điều, nghị định đặt nền móng ban đầu cho việc phát triển hạ tầng VHS, chính thức “khai sinh” nhiều nội dung quan trọng cho phát triển văn hóa; sản phẩm, dịch vụ VHS và công tác quản lý nhà nước về văn hóa. Nếu hạ tầng giao thông kết nối con người và hàng hóa, hạ tầng số kết nối dữ liệu và tri thức, thì hạ tầng VHS chính là nền tảng kết nối bản sắc dân tộc với sáng tạo, kinh tế và sức mạnh mềm quốc gia.
Hạ tầng VHS gồm 3 thành phần cốt lõi: hạ tầng số; hạ tầng dữ liệu VHS; các nền tảng, hệ thống và công cụ số phục vụ lợi ích công cộng. Nghị định cũng quy định việc xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa, kho dữ liệu VHS quốc gia, nền tảng số dùng chung trong lĩnh vực văn hóa, cùng các chính sách thu hút đầu tư, phát triển công nghệ số, sản phẩm, dịch vụ VHS và mô hình Trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa.
 |
| Học sinh Trường THCS Long Phước tìm hiểu tài liệu số về thân thế, sự nghiệp của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng. |
Trong chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, tỉnh xác định, chủ động thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong xây dựng và phát triển văn hóa, con người Vĩnh Long.
Các nội dung số hóa về văn hóa phải được xây dựng trên cơ sở bảo đảm an toàn thông tin và bản quyền về VHS. Ứng dụng công nghệ số trong xây dựng, giám sát nội dung văn hóa trên các nền tảng số, trực tuyến; phát triển các dịch vụ VHS với cơ chế quản lý phù hợp.
Đồng thời, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo văn hóa; xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa- nội dung số. Tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR),… trong sản xuất, tiêu dùng văn hóa và quản lý văn hóa; tập trung ở việc bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa, sáng tạo và phổ biến sản phẩm văn hóa.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, đầu tư xây dựng hạ tầng VHS là yêu cầu tất yếu, giải pháp quan trọng để bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa. Khi công nghệ trở thành cầu nối, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và phát huy, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ
