Ứng dụng công nghệ số quản lý nước tưới ngập khô xen kẽ giúp nông dân (ND) chủ động điều tiết nước, giảm công lao động, hạn chế lúa đổ ngã. Việc số hóa dữ liệu đồng ruộng hỗ trợ theo dõi quy trình canh tác, tính toán giảm phát thải, góp phần thực hiện hiệu quả Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao tại ĐBSCL.
 |
| Ứng dụng công nghệ số trong quản lý nước tưới ngập khô xen kẽ nông dân nâng hiệu quả sản xuất. |
Vụ lúa Đông Xuân 2025-2026, Chi cục Trồng trọt và BVTV (thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp Công ty TNHH LuaGPT triển khai thí điểm mô hình ứng dụng công nghệ số quản lý nước tưới ngập khô xen kẽ.
Quy mô thực hiện khoảng 200ha tại HTX Nông nghiệp Hậu Thành (xã Long Hồ) và HTX Sản xuất dịch vụ nông nghiệp Tấn Đạt (xã Trung Ngãi). Hệ thống theo dõi mực nước đồng ruộng theo thời gian thực giúp ND giám sát, điều tiết nước kịp thời theo quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Dữ liệu cập nhật trực tiếp trên điện thoại di động giúp giảm thời gian, công lao động, đáp ứng yêu cầu đo đạc, báo cáo và thẩm định thực tế.
Tại HTX Nông nghiệp Hậu Thành, mô hình triển khai trên diện tích 120ha, chia thành 5 tổ sản xuất. Ông Trần Đức Hải Du- Giám đốc Công ty TNHH LuaGPT cho biết, các cảm biến mực nước tự động gửi 2 dữ liệu mỗi ngày về hệ thống vào buổi sáng và chiều.
Với chu kỳ sản xuất khoảng 100 ngày, hệ thống thu thập khoảng 200 điểm dữ liệu. Dữ liệu truyền qua SIM điện thoại lên hệ thống đám mây, cập nhật liên tục trên nền tảng Lúa GPT giúp ND và cơ quan quản lý cùng theo dõi. Nguồn dữ liệu thu thập phục vụ xác minh việc tuân thủ quy trình canh tác, tính toán lượng giảm phát thải khí nhà kính, hướng đến xác minh tín chỉ carbon.
Từ kết quả thí điểm, ngành nông nghiệp đánh giá chuyển đổi số phù hợp để triển khai nhân rộng tại địa phương. Thông tin vùng canh tác, nhật ký canh tác điện tử, dữ liệu theo dõi nước tưới sẽ số hóa tại vùng sản xuất 8 ngàn ha đăng ký thực hiện năm 2026 theo Đề án 1 triệu ha lúa. Đây là cơ sở thực hiện đo đạc, báo cáo, thẩm định trong canh tác lúa chất lượng cao.
Doanh nghiệp cam kết hỗ trợ lắp đặt, vận hành thiết bị quan trắc, hệ thống cảm biến theo dõi đất, nước, môi trường. Các đơn vị tổ chức đào tạo, tập huấn cho HTX và ND về cách sử dụng ứng dụng kỹ thuật số. Dữ liệu chia sẻ cho cơ quan nhà nước giúp quản lý sản xuất, theo dõi tiến độ đề án và tính toán giảm phát thải thực tế.
Công nghệ số hỗ trợ ND theo dõi chính xác mực nước, thực hiện quy trình ngập khô xen kẽ thuận tiện. Từ dữ liệu cập nhật, người dân biết thời điểm ruộng khô hoặc có nước để chủ động điều tiết phù hợp.
Ông Bùi Văn Diệu, ND xã Long Hồ cho biết, trước đây canh tác theo kinh nghiệm thường chỉ rút nước 1 lần khoảng 10 ngày vào giai đoạn ngày thứ 27 đến ngày thứ 40 của vụ lúa.
Thời gian khô không đủ khiến đất mềm, máy móc di chuyển khó khăn. Hiện nay, phương pháp ngập khô xen kẽ áp dụng xuyên suốt vụ với chu kỳ 4 ngày khô, 3 ngày có nước cho đến giai đoạn lúa vàng đuôi. Nhờ đó, mặt ruộng cứng giúp xe máy và máy thu hoạch vận hành thuận lợi.
Quản lý nước hợp lý giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, hướng đến canh tác bền vững. Nền đất cứng hạn chế tình trạng lúa đổ ngã, giảm thất thoát khi thu hoạch. Năng suất năm 2026 đạt khoảng 7 tấn/ha, tăng so với mức 6-6,5 tấn/ha trước đây.
Hiệu quả kinh tế nâng lên rõ rệt với lợi nhuận khoảng 2,5 triệu đồng/công, tương đương 25 triệu đồng/ha. Bà Nguyễn Thị Minh Yến- Giám đốc HTX Nông nghiệp Hậu Thành khẳng định, thiết bị cảm biến giúp ND theo dõi chính xác tình trạng nước trên ruộng từ xa qua điện thoại thông minh. Việc điều tiết nước phù hợp giúp đất thoát khí tốt, lúa phát triển khỏe mạnh, hạn chế đổ ngã thời điểm thu hoạch.
Ứng dụng công nghệ số giúp ND tiết kiệm thời gian, công sức, chủ động hơn sản xuất. Người dân từng bước chuyển từ quản lý dựa trên kinh nghiệm sang điều tiết dựa trên dữ liệu cập nhật liên tục.
Ông Trần Đức Hải Du nhấn mạnh, khi dữ liệu cập nhật liên tục và minh bạch, quá trình canh tác được theo dõi, xác minh chặt chẽ. Hệ thống hỗ trợ tính toán lượng giảm phát thải, hướng đến xác minh tín chỉ carbon cho ngành lúa gạo. Thời gian tới, doanh nghiệp tiếp tục phối hợp với tỉnh triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao giai đoạn 2026-2030, mở rộng mô hình sản xuất bền vững.
Việc số hóa quản lý nước và dữ liệu canh tác mở ra hướng ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất lúa chất lượng cao. Tỉnh từng bước nâng cao hiệu quả sản xuất, phục vụ quản lý, giám sát và tính toán giảm phát thải thực tế. Đây là bước đi quan trọng nhằm thực hiện mục tiêu Đề án 1 triệu ha lúa tại ĐBSCL đến năm 2030, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh và bền vững.
Sự kết hợp giữa hạ tầng kỹ thuật và tư duy sản xuất mới giúp ND tiếp cận phương thức canh tác hiện đại, nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường sinh thái đồng ruộng. Dữ liệu số hóa chính là chìa khóa để minh bạch hóa quy trình sản xuất, tạo niềm tin cho thị trường tiêu thụ lúa gạo chất lượng cao trong tương lai.
Bài, ảnh: TRÀ MY
