Giữ mạch nguồn cải lương là giữ lại những gì thuộc về quá khứ và tìm cách đưa nghệ thuật ấy đi cùng nhịp sống hôm nay. Đó là hành trình cần sự bền bỉ của những người làm nghề và sự đồng hành của cộng đồng, để mai này, các thế hệ trẻ vẫn còn cơ hội được nghe, được cảm nhận và yêu những câu ca thấm đẫm tình đất, tình người phương Nam.
 |
| Đoàn Nghệ thuật Cải lương biểu diễn phục vụ người dân tại Bảo tàng tỉnh. Ảnh: PHƯƠNG THÚY |
Vượt khó hoàn thành nhiệm vụ
Với những người từng sống ở miền quê Nam Bộ, hình ảnh chiếc ghe hát chạy dọc theo dòng sông, trên ghe đặt chiếc loa phát đi thông báo đêm nay có đoàn cải lương về biểu diễn ở một xóm nào đó, hẳn là ký ức khó phai. Tiếng loa vang lên giữa không gian yên bình của làng quê, len qua những hàng dừa, mái nhà ven sông, báo tin một đêm vui sắp đến. Người lớn hỏi nhau giờ diễn, trẻ nhỏ háo hức chờ đợi, có khi cả xóm rủ nhau đi xem hát.
Sân khấu khi ấy đôi lúc chỉ là khoảng đất trống ở sân trường, sân đình hay một bãi đất giữa đồng. Vài tấm ván ghép thành sàn diễn, phía sau là tấm phông đơn sơ, ánh đèn được dựng lên giữa trời đêm. Nghệ sĩ theo đoàn đến bằng ghe, mang theo trang phục, nhạc cụ và niềm mong đợi được gặp khán giả. Điều kiện biểu diễn còn thiếu thốn, nhưng khi tiếng đàn, giọng ca cất lên, người xem như quên đi những nhọc nhằn thường nhật.
Cải lương từng là món ăn tinh thần thân thuộc của người dân Nam Bộ. Người ta đến với sân khấu để thưởng thức một câu chuyện, một giọng ca hay, tìm thấy trong đó tình nghĩa gia đình, tình yêu quê hương và những điều gần gũi với cuộc sống. Ngày nay, đời sống thay đổi, các loại hình giải trí ngày càng đa dạng, sân khấu cải lương không còn giữ được vị trí như trước. Nhưng tình cảm dành cho cải lương vẫn còn đó. Vấn đề là làm sao để ngọn lửa ấy tiếp tục được nuôi dưỡng, để nghệ thuật truyền thống sống trong ký ức và hiện diện trong đời sống hôm nay.
Trong bối cảnh địa giới hành chính có nhiều thay đổi, Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Cải lương Vĩnh Long trước đây là Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vĩnh Long (trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) vừa phải ổn định tổ chức, vừa nhanh chóng thích ứng với địa bàn rộng hơn, phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của đông đảo người dân. Diễn viên Võ Thị Trí cho biết: “Việc sáp nhập 3 tỉnh thành 1 đã mở ra địa bàn hoạt động rộng lớn hơn, tạo điều kiện để trung tâm tổ chức biểu diễn tại nhiều địa phương, phục vụ thêm nhiều đối tượng khán giả”.
Từ sau khi sáp nhập tỉnh, trung tâm tiếp tục nhận được sự quan tâm của Tỉnh ủy, UBND tỉnh và các sở, ban, ngành; đặc biệt là sự lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời của Đảng ủy, Ban Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Sự động viên của các thế hệ lãnh đạo, sự cổ vũ của khán giả cùng tinh thần đoàn kết, yêu nghề của đội ngũ diễn viên, nhạc công và anh chị em kỹ thuật, hậu đài là nguồn động lực để tập thể trung tâm vượt khó, hoàn thành nhiệm vụ.
Tính đến tháng 10/2026, trung tâm đã thực hiện 67/80 buổi biểu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị, đạt 83,75% kế hoạch năm; dàn dựng một vở diễn mới, đạt 100% chỉ tiêu. Đơn vị cũng đã thực hiện 6/8 video ca cổ, 3/4 tiểu phẩm tuyên truyền và tổ chức nhiều chương trình giao lưu, biểu diễn phục vụ các sự kiện của tỉnh. Đáng chú ý, trung tâm từng bước tận dụng các nền tảng số để đưa cải lương đến gần hơn với công chúng. Fanpage, YouTube và TikTok được duy trì, cập nhật nội dung. Video “Táo quân Vĩnh Long 2026” thu hút hơn 55.000 lượt xem và tương tác, cho thấy nghệ thuật truyền thống vẫn có khả năng tạo sức hút khi được thể hiện bằng nội dung gần gũi, phù hợp với công chúng hiện nay.
Bên cạnh hoạt động trong tỉnh, trung tâm phối hợp với Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống tỉnh Khánh Hòa tổ chức 3 buổi biểu diễn tại Nha Trang và khu vực Ninh Thuận trước đây, thu hút hơn 2.500 lượt khán giả, trong đó có cả du khách quốc tế. Những chuyến lưu diễn góp phần mở rộng không gian hoạt động, giới thiệu nghệ thuật cải lương đến với nhiều đối tượng công chúng.
Gieo tình yêu cải lương, nối nhịp cầu thế hệ
Một trong những hướng đi đáng chú ý của trung tâm là đưa nghệ thuật sân khấu đến gần hơn với học sinh. Thay vì chỉ chờ khán giả tìm đến nhà hát, nghệ sĩ chủ động đến trường học, biểu diễn và giới thiệu những nét đặc sắc của cải lương ngay trong môi trường giáo dục. Trong năm 2026, trung tâm đã phối hợp tổ chức 7/10 chương trình “Sân khấu học đường” theo kế hoạch; mỗi chương trình thu hút hơn 700 học sinh, giáo viên tham dự. Đây là dịp để các em tiếp cận nghệ thuật truyền thống, góp phần bồi đắp tình yêu, sự hiểu biết và niềm trân trọng đối với di sản văn hóa dân tộc.
Cùng với đó, các chương trình “Hội ngộ tài tử cải lương” tạo không gian gặp gỡ, giao lưu giữa nghệ sĩ chuyên nghiệp với những người yêu thích đờn ca tài tử ở cơ sở. Những câu vọng cổ, điệu lý, tiếng đàn truyền thống tiếp tục được cất lên trong không khí gần gũi, thân tình, góp phần duy trì phong trào nghệ thuật quần chúng.
Nhìn lại hoạt động của nghệ thuật cải lương Bến Tre trong những năm trước, có thể thấy tinh thần vượt khó và khả năng thích ứng luôn là điểm đáng trân trọng. Trong thời gian dịch COVID-19 diễn biến phức tạp năm 2021, khi sân khấu trực tiếp phải tạm ngưng, tập thể nghệ sĩ đã chuyển hướng thực hiện tiểu phẩm, bài ca cổ tuyên truyền trên nền tảng trực tuyến. Nhiều tác phẩm được công chúng đón nhận, trong đó có tác phẩm đạt giải tại các cuộc thi.
Đến năm 2022, hoạt động biểu diễn tiếp tục được đẩy mạnh với 66 buổi diễn, phục vụ hơn 36.200 lượt khán giả. Vở cải lương “Trái tim và Đôi mắt” tham gia Liên hoan Cải lương toàn quốc và đạt Huy chương Bạc; nhiều nghệ sĩ cũng được trao giải thưởng cá nhân. Đặc biệt, việc xây dựng phòng truyền thống, lưu giữ hình ảnh, hiện vật, thành tích và hình ảnh 9 liệt sĩ của Đoàn Văn công Giải phóng Bến Tre đã góp phần nhắc nhớ về chặng đường nghệ thuật gắn liền với lịch sử đấu tranh cách mạng.
Những dấu ấn ấy là minh chứng cho lòng yêu nghề và sự tận tâm của các thế hệ nghệ sĩ. Đó cũng là những giá trị cần được trân trọng, kế thừa và phát huy trong hành trình phát triển nghệ thuật cải lương hôm nay.
Biểu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị và nhu cầu thưởng thức nghệ thuật, trung tâm còn phối hợp với các đơn vị, địa phương tổ chức chương trình văn nghệ gây quỹ, vận động nguồn lực chăm lo cộng đồng. Trong năm 2026, các hoạt động phối hợp đã vận động được hơn 300 triệu đồng. Qua đó, hình ảnh người nghệ sĩ hiện diện dưới ánh đèn sân khấu và gắn bó với đời sống, chia sẻ trách nhiệm cùng xã hội.
Để tiếng ca còn vang trong nhịp sống mới
Bên cạnh những thuận lợi, bài toán nhân lực kế thừa vẫn là một trong những khó khăn lớn của sân khấu cải lương. Ông Trần Thanh Hưng - Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Cải lương Vĩnh Long, chia sẻ: “Khó khăn hiện nay là công tác tuyển dụng diễn viên, nhạc công do yêu cầu phải có bằng trung cấp chuyên môn, trong khi nhiều người có năng khiếu và kinh nghiệm lại trưởng thành từ hình thức truyền nghề. Thời gian tới, trung tâm sẽ đề xuất bổ sung nhân sự, tạo điều kiện cho viên chức tham gia các lớp bồi dưỡng lý luận chính trị, nâng cao trình độ chuyên môn; trước mắt tập trung hoàn thành tốt các nhiệm vụ, chỉ tiêu năm 2026”.
Thực tế cho thấy, tài năng sân khấu không phải lúc nào cũng được hình thành từ trường lớp chính quy. Với nghệ thuật cải lương, quá trình học nghề, truyền nghề, rèn luyện lâu năm và sự gắn bó với sàn diễn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Vì vậy, việc tháo gỡ khó khăn trong tuyển dụng, đồng thời có giải pháp đào tạo, bồi dưỡng lực lượng kế thừa phù hợp với đặc thù nghệ thuật truyền thống là yêu cầu cần được quan tâm.
Theo định hướng năm 2027, trung tâm đặt mục tiêu thực hiện 80 buổi biểu diễn, 10 chương trình sân khấu học đường, 16 chương trình “Hội ngộ tài tử cải lương”, 8 video ca cổ và 3 tiểu phẩm tuyên truyền; đồng thời chuẩn bị tham gia Liên hoan Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 2027. Những nhiệm vụ này đòi hỏi sự chủ động trong xây dựng chương trình, đầu tư tác phẩm và nâng cao chất lượng biểu diễn.
Ngày trước, tiếng loa từ chiếc ghe hát báo tin có đoàn cải lương về làng thường làm rộn ràng cả một khúc sông. Hôm nay, những chiếc ghe ấy có thể đã lùi vào ký ức, nhưng tình yêu cải lương vẫn còn trong lòng nhiều người. Để tiếng đàn, câu vọng cổ tiếp tục vang lên, người nghệ sĩ vẫn cần được đứng trên sân khấu, được gặp gỡ khán giả và được sống với nghề.
MINH AN
