Trong môi trường số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ bắt đầu khi một thông tin sai đã lan rộng. Phòng tuyến bền vững nhất phải được dựng từ năng lực tự nhận diện, tự kiểm chứng và tự bảo vệ cái đúng của mỗi cán bộ, đảng viên. Từ thực tiễn Trường Chính trị Phạm Hùng sau hợp nhất, bài viết đề xuất biến mỗi bài giảng thành một đơn vị sức đề kháng, đưa lý luận đi thẳng đến năng lực thực thi nhiệm vụ của cán bộ ở cơ sở.
 |
| Trường Chính trị Phạm Hùng khai giảng lớp Tập huấn nghiệp vụ công tác tổ chức xây dựng Đảng ở các Đảng ủy xã, phường khóa 01, năm 2026 (21/7/2026). |
Khi một câu hỏi trên lớp không còn là chuyện của riêng lớp học
“Thưa cô, trên mạng người ta nói tinh gọn bộ máy chỉ là đổi tên, đổi chỗ; người dân chưa chắc được lợi gì. Vậy phải giải thích thế nào cho thuyết phục?”. Câu hỏi ấy được nêu lên trong một giờ học lý luận chính trị, nhưng thực chất đã đi ra ngoài bốn bức tường lớp học. Nó phản ánh một cuộc đấu tranh đang diễn ra từng giờ, giữa thông tin đúng và thông tin bị cắt xén; giữa lý lẽ có căn cứ với phán đoán cảm tính; giữa niềm tin được bồi đắp từ thực tiễn với sự hoài nghi bị kích hoạt bởi dòng trạng thái ngắn, giật gân.
Người hỏi không những chỉ cần một đáp án để hoàn thành bài học, mà là cán bộ ở cơ sở; ngày mai, đồng chí ấy còn phải đối thoại với người dân, giải thích một quy trình mới, xử lý một kiến nghị, định hướng một cuộc trao đổi trong chi bộ, hoặc lên tiếng trước thông tin sai lệch lan truyền trong nhóm mạng xã hội của địa phương. Nếu bài giảng chỉ dừng lại ở việc truyền đạt khái niệm, học viên có thể nhớ đúng câu chữ nhưng vẫn lúng túng trước câu hỏi đời sống. Nếu bài giảng giúp người học biết kiểm chứng nguồn tin, nhận diện thủ pháp xuyên tạc, đối chiếu chủ trương với kết quả vận hành và diễn đạt lại bằng ngôn ngữ gần dân, thì tri thức lý luận đã biến thành năng lực chính trị.
Đó là lý do trong kỷ nguyên số, bục giảng trường Đảng được nhìn như một “phòng tuyến nhận thức”. Phòng tuyến ấy không khép kín, cũng không chỉ làm nhiệm vụ phòng thủ. Từ đây, lý luận đúng được chuyển hóa thành cách nghĩ đúng, cách nói có sức thuyết phục và hành động có trách nhiệm; từ mỗi học viên, sức đề kháng chính trị tiếp tục lan tới chi bộ, cơ quan và cộng đồng dân cư. Xây dựng Đảng về tư tưởng, vì thế, bắt đầu từ một việc rất cụ thể: làm cho cán bộ hiểu đúng, tin trên cơ sở khoa học và đủ năng lực bảo vệ điều đúng trong thực tiễn.
Một địa bàn mới, một yêu cầu mới đối với công tác tư tưởng
Sau ngày 01 tháng 7 năm 2025, Trường Chính trị Phạm Hùng tỉnh Vĩnh Long chính thức đi vào hoạt động trên cơ sở hợp nhất ba trường chính trị của ba tỉnh Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh trước đây. Sự hợp nhất không chỉ làm thay đổi quy mô tổ chức; một không gian phát triển mới hình thành, mang theo sự đa dạng về truyền thống lịch sử, văn hóa, tôn giáo, điều kiện kinh tế - xã hội và kinh nghiệm quản trị công sở.
Cùng lúc đó, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt cán bộ cấp xã trước khối lượng công việc lớn hơn, yêu cầu phối hợp nhanh hơn và trách nhiệm giải trình trực tiếp hơn… Trong bối cảnh ấy, giáo dục lý luận chính trị không chỉ là “cập nhật thêm” vài dẫn chứng vào giáo án cũ. Nội dung giảng dạy phải giải đáp được những vấn đề cán bộ đang gặp sau sáp nhập như: thẩm quyền mới được thực hiện ra sao; phối hợp giữa các bộ phận như thế nào để không tạo khoảng trống; làm gì để tinh gọn tổ chức đi liền với nâng cao chất lượng phục vụ; xử lý tâm tư cán bộ và Nhân dân bằng phương pháp nào; lấy tiêu chí nào để phân biệt khó khăn chuyển tiếp với hạn chế chủ quan cần chấn chỉnh.
Thực tiễn ấy đặt Trường Chính trị Phạm Hùng trước yêu cầu vừa thống nhất chuẩn mực đào tạo, bồi dưỡng sau hợp nhất, vừa phát huy thế mạnh về tri thức, kinh nghiệm và truyền thống của đội ngũ cán bộ, giảng viên từ ba địa phương trước đây. Nhà trường không chỉ truyền đạt chủ trương, nghị quyết mà còn phải trở thành nơi tổng kết thực tiễn, giải đáp những vấn đề mới nảy sinh và rèn luyện cho học viên phương pháp tư duy, đối thoại, xử lý tình huống.
Khi dòng chảy giữa thực tiễn, nghiên cứu và giảng dạy được duy trì thường xuyên, mỗi bài học mới có khả năng chuyển hóa thành năng lực lãnh đạo, quản lý và phục vụ Nhân dân.
Không để lý luận “đi sau” dòng tin
Trong môi trường truyền thông số, thông tin sai lệch thường không xuất hiện dưới dạng một bài viết dài để người đọc bình tĩnh phân tích. Nó đi bằng video vài chục giây, một tấm ảnh mất bối cảnh, một tiêu đề gợi phẫn nộ hoặc một câu hỏi tưởng như vô tư nhưng đã cài sẵn kết luận. Thuật toán ưu tiên tương tác khiến điều gây sốc thường chạy nhanh hơn điều cần suy ngẫm, khoảng trống thông tin càng kéo dài, suy diễn càng có cơ hội chiếm chỗ. Đối tượng xuyên tạc thường bám vào những vấn đề mới, khó và nhạy cảm như sắp xếp tổ chức bộ máy; công tác cán bộ; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; chính sách dân tộc, tôn giáo; những vướng mắc khi vận hành chính quyền hai cấp… Từ một trường hợp cá biệt, họ quy kết thành bản chất; từ một khó khăn ban đầu, họ phủ định mục tiêu cải cách; từ việc xử lý cán bộ sai phạm, họ lái thành sự phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng… Thủ pháp không mới, nhưng tốc độ phát tán và khả năng cá nhân hóa nội dung đã làm mức độ tác động khác trước.
Vì thế, giáo dục lý luận không thể đi sau dòng tin. Giảng viên phải theo sát đời sống chính trị, nhận diện câu hỏi đang hình thành trong xã hội và chủ động đưa vào bài học những tình huống có thật. Tuy nhiên, nhanh không đồng nghĩa với vội, phản bác thiếu căn cứ, dùng lời lẽ áp đặt hoặc né tránh điểm còn hạn chế đều có thể làm giảm sức thuyết phục. Một bài giảng có sức chiến đấu phải hội đủ ba yếu tố: (1) nền tảng lý luận vững; (2) dữ liệu, văn bản và thực tiễn được kiểm chứng; (3) thái độ đối thoại bình tĩnh, tôn trọng người học.
Cốt lõi của “phòng tuyến nhận thức” không phải là học thuộc một bộ câu trả lời, mà đó chính là năng lực tự phân tích. Người học cần phải biết hỏi thông tin đến từ đâu; sự kiện diễn ra trong bối cảnh nào; tác giả dùng dữ kiện đầy đủ hay chỉ chọn một phần có lợi cho kết luận; nhận định ấy có đánh tráo hiện tượng với bản chất hay không; thực tiễn địa phương cung cấp bằng chứng gì… Khi cán bộ có phương pháp tư duy như vậy, họ không chỉ phản bác được một luận điệu xuyên tạc hôm nay mà còn có thể tự đứng vững trước những biến thể của nó ở ngày mai.
Từ “truyền đạt đúng” đến “tạo năng lực hành động đúng”
Đổi mới giáo dục lý luận chính trị trước hết không phải là thêm kỹ xảo trình chiếu vào bài giảng. Công nghệ có thể làm bài giảng sinh động, nhưng không tự tạo chiều sâu cho bài giảng, điểm chuyển quan trọng nằm ở cách giảng viên thiết kế hoạt động nhận thức của người học. Mỗi một vấn đề đặt ra cần trả lời bốn câu hỏi: (1) Vấn đề lý luận cốt lõi là gì? (2) Thực tiễn nào đang kiểm nghiệm vấn đề đó? (3) Luận điệu sai trái thường xuyên tạc ở điểm nào? (4) Học viên sẽ làm gì khi gặp tình huống tương tự tại cơ sở?
Chẳng hạn, khi giảng về nguyên tắc tập trung dân chủ, thay vì chỉ yêu cầu nhắc lại khái niệm, giảng viên có thể đặt học viên vào tình huống một cuộc họp mà người chủ trì quyết định trước mọi việc rồi mới “xin ý kiến”, hoặc ngược lại, thảo luận kéo dài nhưng không ai chịu trách nhiệm kết luận. Học viên phải nhận diện biểu hiện “quá tập trung” hay “quá dân chủ”, xác định nguyên tắc bị vi phạm, đề xuất cách xử lý và dự báo hệ quả đối với đoàn kết nội bộ. Qua mỗi tình huống, lý luận sẽ được rèn thành kỹ năng lãnh đạo.
Khi giảng về công tác cán bộ sau sắp xếp, giảng viên cần giúp học viên phân biệt giữa tinh gọn cơ học và tổ chức lại theo vị trí việc làm; giữa đánh giá dựa trên hồ sơ với đánh giá bằng sản phẩm; giữa giữ đoàn kết với né tránh góp ý… Khi giảng về mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân, giảng viên không nên chỉ dừng ở lời khẳng định “dân là gốc”, mà phải đưa người học đi đến câu hỏi khó hơn, ví dụ: trong một vụ việc cụ thể, ai chịu trách nhiệm gặp dân, thông tin nào phải công khai, phản hồi trong bao lâu và kết quả được kiểm tra bằng cách nào…
Một bài học đạt yêu cầu khi người học không chỉ nói được “Đảng chủ trương gì”, mà còn lý giải được “vì sao chủ trương ấy đúng”, “địa phương phải làm thế nào” và “nếu phát sinh lệch lạc thì chỉnh ở đâu”. Đó chính là hành trình chuyển từ truyền đạt đúng sang tạo năng lực hành động đúng. Cũng chính ở điểm này, giáo dục lý luận chính trị sẽ góp phần trực tiếp nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Một lớp học mở vào thực tiễn tỉnh Vĩnh Long
Lý luận chỉ thật sự có sức sống khi được soi chiếu bằng thực tiễn và quay trở lại dẫn đường cho thực tiễn. Với tỉnh Vĩnh Long sau hợp nhất, “kho dữ liệu sống” của bài giảng rất phong phú. Đó là kinh nghiệm xây dựng đồng thuận ở vùng đồng bào Khmer; đó là truyền thống Đồng khởi và phong trào quần chúng ở Bến Tre; đó là văn hóa nghĩa tình, tinh thần cách mạng của quê hương đồng chí Phạm Hùng; đó là những mô hình nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu; hay những vấn đề phát sinh khi vận hành bộ máy mới trên địa bàn rộng…
Trong bối cảnh đó, nhà trường đã tạo được những tiền đề đáng chú ý. Các hoạt động hội thảo về xây dựng chuẩn mực đạo đức người giảng viên, học tập phong cách Hồ Chí Minh; tích hợp giáo dục lý luận chính trị với bản sắc lịch sử - văn hóa địa phương; đổi mới tổ chức bộ máy ủy ban nhân dân cấp xã… cho thấy hướng nghiên cứu ngày càng gắn với nhiệm vụ chính trị của tỉnh.
Đặc biệt, trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025, Trường tham gia 542 bài viết tại Cuộc thi viết chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, gồm: năm 2021 có 21 bài; năm 2022 có 99 bài; năm 2023 có 103 bài; năm 2024 có 222 bài; năm 2025 có 97 bài. Kết quả được công bố gồm 7 giải C, 8 giải Khuyến khích, 6 giải Triển vọng, 2 tập thể xuất sắc, 1 giải cấp Trung ương và 2 giải cấp toàn quốc. Những con số ấy phản ánh một nguồn lực nghiên cứu và viết chính luận rất đáng trân trọng.
Nhưng thành tích chỉ có ý nghĩa lâu dài khi sản phẩm nghiên cứu trở lại lớp học và đi tiếp vào cơ sở. Một bài tham luận tốt cần được “đúc” thành tình huống giảng dạy; một câu hỏi khó của học viên cần được đưa vào sinh hoạt chuyên môn; một mô hình hiệu quả của xã cần được phân tích điều kiện để nơi khác tham khảo, không sao chép máy móc… Khi vòng tuần hoàn “thực tiễn – nghiên cứu – giảng dạy – vận dụng – tổng kết” vận hành đồng bộ, bài giảng sẽ không cũ hơn cuộc sống.
 |
| Hội thảo góp ý dự thảo tập bài giảng “Thực tiễn và kinh nghiệm xây dựng, phát triển tỉnh Vĩnh Long” tại Trường Chính trị Phạm Hùng, ngày 24 tháng 3 năm 2026. |
Bên cạnh đó, cũng cần phải coi học viên là đồng chủ thể sản xuất tri thức thực tiễn. Họ là cán bộ đang trực tiếp giải quyết công việc ở xã, phường, cơ quan, đơn vị; chính vì vậy, mỗi người mang vào lớp một lát cắt của đời sống. Phương pháp phát vấn, thảo luận nhóm, phản biện chéo và xử lý tình huống giúp những kinh nghiệm rời rạc được soi bằng lý luận, loại bỏ phần cảm tính, giữ lại giá trị có thể khái quát. Lớp học từ đó trở thành nơi Đảng lắng nghe thực tiễn thông qua đội ngũ cán bộ của mình.
Mỗi giảng viên là một “bộ lọc” có trách nhiệm
Muốn xây dựng sức đề kháng cho học viên, trước hết người giảng viên phải có sức đề kháng. Đó là bản lĩnh không dao động trước thông tin phức tạp; là thói quen kiểm chứng trước khi chia sẻ; là sự trung thực khoa học, không dùng dữ liệu chưa rõ nguồn; là dũng khí nhìn thẳng vào hạn chế để phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp khắc phục. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải che giấu khuyết điểm. Ngược lại, kiên quyết sửa chữa khuyết điểm, kiểm soát quyền lực và xử lý sai phạm chính là cách làm cho nền tảng ấy thêm vững chắc.
Giảng viên trường chính trị còn phải nêu gương bằng văn hóa tranh luận. Trước một ý kiến khác biệt, phản ứng đầu tiên của người giảng viên không nên là quy chụp, mà là yêu cầu làm rõ căn cứ; trước một thông tin sai, phản bác phải đi vào luận cứ chứ không công kích người nêu; trước một vấn đề chưa đủ dữ liệu, cần nói rõ giới hạn thông tin thay vì lấp khoảng trống bằng suy đoán… Thái độ ấy vừa bảo đảm tính khoa học, vừa dạy học viên cách ứng xử chính trị có văn hóa.
Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, trách nhiệm của “bộ lọc” càng lớn. Công cụ số có thể hỗ trợ tìm kiếm, hệ thống hóa và mô phỏng tình huống, nhưng cũng có thể tạo văn bản trôi chảy mà sai dữ kiện, dựng hình ảnh và giọng nói giả rất thuyết phục… Vì vậy, mỗi sản phẩm dùng trong giảng dạy phải qua quy trình kiểm tra nguồn, đối chiếu bản gốc, xác định thời điểm hiệu lực và tách rõ dữ kiện với nhận định. Không giao phó phán đoán chính trị cho thuật toán; không biến tốc độ thành lý do hạ chuẩn sự thật.
Nêu gương của người giảng viên còn nằm ở sự thống nhất giữa lời nói và hành vi. Người giảng viên không thể giảng về gần dân mà ngại nghe câu hỏi; giảng về tự phê bình mà né phản hồi; giảng về đổi mới mà giữ nguyên một giáo án cũ qua nhiều biến động. Uy tín của bài giảng bắt đầu từ uy tín của người giảng. Mỗi lần chuẩn bị kỹ hơn, kiểm chứng thêm một nguồn, lắng nghe thêm một trải nghiệm cơ sở, giảng viên đang góp một viên gạch cho văn hóa Đảng “là đạo đức, là văn minh”.
Năm mắt xích để tạo thành phòng tuyến
Để chuyển những nỗ lực riêng lẻ thành năng lực có tổ chức, cần hình thành năm mắt xích liên thông.
Thứ nhất, xây dựng ngân hàng vấn đề tư tưởng từ cơ sở. Sau mỗi lớp học, câu hỏi khó, tin giả điển hình, vướng mắc trong thực hiện nghị quyết cần được chuẩn hóa, phân loại theo chủ đề và cập nhật định kỳ. Đây là “radar” giúp nhà trường nhận diện sớm vấn đề thay vì chỉ phản ứng khi thông tin đã lan rộng.
Thứ hai, tổ chức quy trình “một tình huống – ba lớp bằng chứng”: (1) Căn cứ lý luận và chủ trương của Đảng; (2) Quy định của pháp luật, dữ liệu chính thống; (3) Kết quả và trải nghiệm thực tiễn ở địa phương. Cấu trúc này giúp bài giảng vừa đúng định hướng vừa tránh khô cứng, đồng thời tạo mẫu phương pháp để học viên sử dụng khi tuyên truyền và đối thoại.
Thứ ba, thiết lập cơ chế liên thông giữa giảng dạy, nghiên cứu khoa học, sinh hoạt chuyên môn và hoạt động thực tế của học viên. Các khoa chuyên môn định kỳ tập hợp vấn đề mới từ lớp học và cơ sở; tổ chức trao đổi, kiểm chứng, xây dựng tình huống và cập nhật học liệu dùng chung. Mỗi kết quả nghiên cứu cần được chuyển hóa thành nội dung giảng dạy; mỗi câu hỏi khó từ lớp học cần trở thành gợi ý nghiên cứu, tổng kết thực tiễn. Cơ chế này giúp tri thức không nằm riêng trong báo cáo, đồng thời bảo đảm bài giảng luôn bám sát những vấn đề đang đặt ra trong công tác xây dựng Đảng và quản lý địa phương.
Thứ tư, phát triển học liệu số ngắn nhưng có chiều sâu: đồ họa giải thích một chủ trương; video xử lý một luận điệu xuyên tạc; bộ câu hỏi kiểm chứng nguồn tin; podcast kể một mô hình xây dựng Đảng hiệu quả… Mỗi sản phẩm cần có nguồn, ngày cập nhật và người chịu trách nhiệm chuyên môn; nội dung ngắn không được đồng nghĩa với tư duy ngắn.
Thứ năm, đánh giá bằng năng lực chuyển hóa. Bên cạnh kiểm tra kiến thức, cần đo khả năng phân tích tình huống, thuyết phục người nghe, vận dụng vào công việc và tạo sản phẩm sau khóa học. Có thể giao học viên xây dựng một phương án đối thoại với dân, một bản tin sinh hoạt chi bộ hoặc một bài phản bác ngắn dựa trên tình huống thật. Khi sản phẩm được sử dụng ở cơ sở, hiệu quả đào tạo đã có địa chỉ cụ thể để minh chứng.
“Xây” đủ vững để “chống” thuyết phục
Với giáo dục lý luận chính trị, “xây” là làm cho người học hiểu giá trị khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, hiểu đường lối đổi mới được hình thành từ tổng kết thực tiễn; thấy rõ mục tiêu của sắp xếp bộ máy là phục vụ Nhân dân tốt hơn; nuôi dưỡng đạo đức công vụ, khát vọng cống hiến và trách nhiệm nêu gương… Khi cái đúng được trình bày có căn cứ và được chứng minh bằng chuyển biến thực tế, việc “chống” mới có sức thuyết phục.
Phản bác không chỉ nói “không” với một luận điệu mà phải chỉ ra họ đã cắt xén điều gì, đánh tráo khái niệm ở đâu, bỏ qua bối cảnh nào và thực tiễn bác bỏ kết luận ấy ra sao. Đồng thời, cần thừa nhận những điểm còn chậm, còn vướng và xác định trách nhiệm khắc phục. Chính sự thẳng thắn làm nên niềm tin bền vững.
Cần phải nhấn mạnh rằng “lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực” cũng không có nghĩa là chỉ kể thành tích. Cái tích cực đáng lan tỏa là cách một chi bộ giải quyết được việc khó; một cán bộ dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; một cơ quan rút ngắn quy trình để người dân bớt đi lại; một giảng viên biến câu hỏi gai góc thành bài học có sức khai sáng. Những câu chuyện thật có tên việc, có kết quả và có thể kiểm chứng chính là chất liệu báo chí xây dựng Đảng giàu sức sống nhất.
Từ một bài giảng tốt đến một tổ chức đảng mạnh
Sức mạnh của Đảng không tồn tại trừu tượng; nó biểu hiện trong năng lực của từng tổ chức đảng, phẩm chất của từng cán bộ, đảng viên và niềm tin của Nhân dân. Một bài giảng lý luận chính trị không thể thay thế toàn bộ quá trình rèn luyện nhưng có thể đặt đúng nền móng, giúp cán bộ hiểu bản chất của vấn đề, nhận rõ trách nhiệm và lựa chọn cách hành động phù hợp.
Trước câu hỏi về tinh gọn bộ máy ở đầu bài viết, một câu trả lời tốt không dừng lại ở việc khẳng định chủ trương đúng. Người cán bộ phải giải thích được mục tiêu, chỉ ra kết quả bước đầu, thừa nhận khó khăn chuyển tiếp và cam kết việc cụ thể thuộc trách nhiệm của mình. Quan trọng hơn, người dân sẽ kiểm chứng lời giải thích ấy bằng trải nghiệm tại bộ phận tiếp nhận hồ sơ, bằng thời gian xử lý kiến nghị, bằng thái độ của cán bộ…
Lý luận chỉ chạm tới niềm tin khi được bảo chứng bằng hành động. Chính vì vậy, nhiệm vụ của trường chính trị hôm nay không chỉ là đưa nghị quyết vào bài giảng, mà còn đưa bài giảng vào năng lực thực thi nghị quyết. Mỗi học viên khi rời lớp học phải trở thành một điểm tựa nhận thức ở cơ sở, biết phân biệt đúng – sai, biết đối thoại, biết tự sửa mình và biết tổ chức hành động tập thể. Khi hàng trăm điểm tựa ấy kết nối trong các chi bộ, cơ quan và địa bàn dân cư thì “phòng tuyến nhận thức” không còn là một hình ảnh tu từ mà trở thành sức mạnh thực tế của Đảng.
Từ bục giảng đến cơ sở là một hành trình dài, nhưng hành trình ấy bắt đầu rất gần từ một giáo án không bằng lòng với lối mòn, một câu hỏi được lắng nghe đến cùng, một dữ kiện được kiểm chứng cẩn trọng, một tình huống giúp người học tự tìm ra phương án đúng. Làm tốt những điều ấy, mỗi bài giảng sẽ góp phần xây dựng người cán bộ có bản lĩnh, tổ chức đảng có sức chiến đấu và mối quan hệ Đảng – Dân càng bền chặt trong kỷ nguyên phát triển mới.
TRẦN THỊ THANH THÚY
