Đột quỵ là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, với khoảng 222.000 ca mắc mới mỗi năm. Tại Vĩnh Long, năm 2025 ghi nhận hơn 77.000 trường hợp liên quan đến bệnh lý mạch máu não.
Trước nguy cơ đột quỵ ngày càng trẻ hóa, các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ, nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời để tận dụng “giờ vàng” điều trị.
 |
| Bác sĩ đang kiểm tra sức cơ, đánh giá khả năng vận động tay của bệnh nhân. |
Giành giật sự sống từ “giờ vàng”
Theo TS.BS Trần Chí Cường - Giám đốc chuyên môn Bệnh viện S.I.S Cần Thơ, áp lực công việc, lối sống ít vận động, lạm dụng rượu bia, thuốc lá cùng sự gia tăng các bệnh lý nền là những yếu tố góp phần khiến đột quỵ ngày càng trẻ hóa. Trong đó, tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ xuất huyết não. Do bệnh có thể diễn tiến âm thầm, nhiều người thường chủ quan, không phát hiện hoặc không kiểm soát tốt tình trạng sức khỏe.
BS Chí Cường lưu ý, hai nhóm có nguy cơ đáng lo ngại là người không biết mình mắc bệnh và người đã được chẩn đoán nhưng lơ là điều trị, tự ý ngưng thuốc khi thấy sức khỏe ổn định.
Thực tế, tâm lý chủ quan sau điều trị có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Vừa qua, Bệnh viện S.I.S Cần Thơ tiếp nhận cấp cứu ông N.H.A. (64 tuổi, ngụ phường Tân Ngãi, tỉnh Vĩnh Long) trong tình trạng méo miệng, nói khó, yếu nửa người. Trước đó 6 tháng, ông A. từng bị đột quỵ, được đặt stent tái thông mạch máu. Tuy nhiên, sau điều trị, ông tự ý ngưng thuốc, bỏ tái khám và tiếp tục hút thuốc lá.
Hậu quả, ông bị đột quỵ tái phát do tắc nghẽn tại vị trí đặt stent cũ, đồng thời xuất hiện thêm túi phình lớn ở mạch máu đối diện. ThS.BS Nguyễn Đào Nhật Huy (Đơn vị DSA) cho biết, đây là trường hợp phức tạp khi ê-kíp phải vừa nong hẹp, tái thông trong stent cũ để cứu vùng não thiếu máu, vừa xử lý túi phình lớn nhằm hạn chế nguy cơ vỡ gây xuất huyết. Sau một tuần can thiệp tích cực, bệnh nhân ổn định và được xuất viện.
BS.CKI Trần Tiến Thành - Phó khoa Thần kinh đột quỵ cảnh báo, người từng bị đột quỵ có nguy cơ tái phát nếu không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Đối với người đã đặt stent, việc tái khám định kỳ, theo dõi tình trạng mạch máu theo chỉ định của bác sĩ và tuân thủ điều trị là rất quan trọng. “Người bệnh phải uống thuốc đúng liều, đúng giờ, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Đồng thời, cần loại bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và kiểm soát tốt các bệnh lý nền”, BS Trần Tiến Thành nhấn mạnh.
Trong điều trị đột quỵ, thời gian có ý nghĩa quyết định đối với khả năng cứu sống người bệnh, hạn chế tổn thương não và giảm tỷ lệ tàn phế. Nhiều trường hợp đã phục hồi tích cực nhờ người thân nhận diện sớm dấu hiệu bất thường và đưa đến bệnh viện kịp thời.
Bệnh nhân N.V.H. (56 tuổi, ngụ xã Châu Thành) xuất hiện các triệu chứng nói đớ, méo miệng, liệt nửa người trái và được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Trà Vinh chỉ sau 30 phút phát bệnh. Quy trình “báo động đỏ” lập tức được kích hoạt, bệnh nhân được sử dụng thuốc tiêu sợi huyết chỉ sau 30 phút nhập viện. Nhờ xử trí nhanh chóng, cơ lực và khả năng giao tiếp của ông phục hồi rõ rệt.
Theo BS.CK2 Biện Thị Trúc Hà - Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Trà Vinh, tận dụng “thời gian vàng” có ý nghĩa quyết định trong điều trị đột quỵ. Đối với những trường hợp phù hợp, thuốc tiêu sợi huyết cần được sử dụng trong vòng 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Can thiệp nội mạch lấy huyết khối có thể được thực hiện trong những khung thời gian nhất định, tùy tình trạng bệnh và kết quả đánh giá chuyên môn. Càng chậm trễ, cơ hội điều trị hiệu quả càng giảm, nguy cơ tử vong và di chứng nặng nề càng tăng.
Đáng chú ý, đột quỵ đang có xu hướng trẻ hóa, với tỷ lệ bệnh nhân từ 18 - 45 tuổi được ghi nhận chiếm khoảng 8%. Các bác sĩ cũng lưu ý, dị dạng mạch máu là một trong những nguyên nhân gây tổn thương não ở trẻ em. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ xuất hiện các biểu hiện bất thường như đau đầu dữ dội, nôn ói hoặc rối loạn tri giác, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Chủ động phòng ngừa
Theo các chuyên gia, kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, phát hiện sớm bệnh lý nền và duy trì lối sống lành mạnh góp phần quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ. Bên cạnh đó, nhận biết dấu hiệu cảnh báo và tiếp cận cấp cứu đúng thời điểm giúp nâng cao hiệu quả điều trị.
TS.BS Trần Chí Cường khuyến cáo người dân nên thường xuyên đo huyết áp tại nhà, tuân thủ phác đồ điều trị và không tự ý ngưng thuốc. Đồng thời, cần duy trì chế độ ăn uống hợp lý, giảm muối, hạn chế chất béo bão hòa, tăng cường rau xanh, trái cây, kiểm soát cân nặng, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia nhằm bảo vệ sức khỏe tim mạch, mạch máu.
Người có yếu tố nguy cơ cao, tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch hoặc các bệnh lý mạch máu nên chủ động thăm khám, tầm soát theo tư vấn của bác sĩ. Việc lựa chọn phương pháp kiểm tra và tần suất theo dõi cần căn cứ vào độ tuổi, tiền sử bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người. “Điều trị đột quỵ hiện đại là kết quả phối hợp đồng bộ giữa con người, quy trình và công nghệ. Các hệ thống MRI, CT, DSA cùng trí tuệ nhân tạo (AI) đang hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định chính xác trong khung giờ vàng”, BS Chí Cường nhấn mạnh.
Về chiến lược lâu dài, TS.BS Hồ Thị Thu Hằng - Giám đốc Sở Y tế Vĩnh Long cho biết, giai đoạn 2026 - 2027, tỉnh định hướng phát triển mạng lưới cấp cứu theo mô hình “Trục và Nan hoa” (HUB-and-SPOKE). Theo đó, bệnh viện tuyến tỉnh sẽ là trung tâm (HUB) can thiệp chuyên sâu, kết nối chặt chẽ với các đơn vị vệ tinh (SPOKE) ở cơ sở. Tỉnh cũng đề xuất xây dựng bản đồ cấp cứu đột quỵ (GIS Stroke Map) nhằm tối ưu hóa bán kính tiếp cận và điều phối ngoại viện, giúp người bệnh được điều trị “đúng nơi, đúng thời điểm”, giảm thiểu tối đa tỷ lệ tử vong, tàn phế.
Đột quỵ là tình trạng cấp cứu nguy hiểm, có thể để lại di chứng nặng nề nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Nhân Ngày Đột quỵ Thế giới 29/10, các chuyên gia y tế khuyến cáo mỗi người cần chủ động chăm sóc sức khỏe, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và trang bị kiến thức nhận biết dấu hiệu đột quỵ. Phòng bệnh từ sớm, cấp cứu kịp thời là những yếu tố quan trọng góp phần bảo vệ tính mạng, hạn chế di chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Bài, ảnh: THÚY QUYÊN
