Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp học sinh tìm ý tưởng, tham khảo cách giải và hình dung kiến thức theo nhiều hướng. Nhưng để lời giải đúng, lập luận chặt chẽ và bài học thực sự trở thành kiến thức của mình, học sinh vẫn phải tự suy nghĩ, kiểm chứng.
 |
| Học sinh Trường THPT Lưu Văn Liệt tích cực tham gia trao đổi trong giờ học có ứng dụng AI. |
Học sinh phải tự kiểm chứng
Trong một tiết học Toán tại Trường THPT Lưu Văn Liệt, học sinh có thể nhờ các công cụ AI gợi ý phương pháp giải, tóm tắt lý thuyết, công thức hoặc phác thảo dàn ý cho bài tập dự án. Nhờ đó, các nhóm nhanh chóng có hướng tiếp cận ban đầu, dành thêm thời gian trao đổi và hoàn thiện cách giải. Tuy nhiên, câu trả lời do AI đưa ra không được xem là đáp án chắc chắn đúng.
Lê Xuân Mai, học sinh lớp 10A13, cho biết nhóm em dùng AI để tìm ý tưởng ban đầu, tóm tắt các bước giải những dạng bài tập lớn và lập dàn ý sơ bộ cho phần báo cáo dự án. “Việc này giúp nhóm tiết kiệm được rất nhiều thời gian ở bước chuẩn bị, nhanh chóng định hình được phương pháp tiếp cận bài toán và khung nội dung cần triển khai”, Mai chia sẻ.
Dù vậy, câu trả lời từ AI vẫn cần được kiểm tra. “Dù AI đưa ra các bước giải toán rất nhanh nhưng có một số công thức biến đổi và số liệu tính toán chưa thực sự chính xác hoàn toàn”, Mai nói. Phần giải thích định lý đôi khi còn rập khuôn, sử dụng ký hiệu nâng cao chưa phù hợp chương trình lớp 10. Nhóm đã kiểm tra lại với sách giáo khoa, bài giảng của giáo viên, rồi sửa cách trình bày để các bước lập luận rõ ràng, hợp lý hơn.
Cùng lớp 10A13, em Lê Trần Thiên Ngân cho biết AI giúp nhóm tìm nhiều phương pháp giải khác nhau, tóm tắt lý thuyết và đưa ra ví dụ ứng dụng để dễ hình dung bài học. Dù vậy, lời giải có lúc thiếu bước biến đổi trung gian hoặc tính nhầm. Học sinh phải tự giải lại, kiểm tra lập luận, điều kiện của bài toán và trình bày theo yêu cầu của chương trình. Hiểu rõ hơn cách liên kết các đại lượng toán học và chuyển một tình huống thực tế thành mô hình toán học. Đồng thời, nhận ra công cụ có thể mở rộng góc nhìn, gợi ra thuật ngữ hoặc hướng chứng minh mới, nhưng người học vẫn phải tự đánh giá bản chất bài toán.
“Phần quan trọng nhất vẫn cần tư duy độc lập là khâu đánh giá bản chất toán học của đề bài, chọn lọc xem công thức nào thực sự đúng với điều kiện bài toán”, Ngân nói.
 |
| Thầy Nguyễn Trí Tính trao đổi với học sinh về hoạt động học tập. |
Theo thầy Nguyễn Trí Tính, giáo viên Toán Trường THPT Lưu Văn Liệt, sử dụng AI để xây dựng tình huống khởi động, thiết kế câu hỏi gợi mở, minh họa kiến thức và tạo bài tập ở nhiều mức độ. Học sinh có thể tìm gợi ý, kiểm tra kết quả, so sánh cách giải; giáo viên tổ chức cho học sinh làm việc cá nhân hoặc theo nhóm, phân tích lời giải do AI đề xuất, tìm điểm chưa hợp lý và trình bày phương án của mình.
Trước khi đưa nội dung do AI tạo ra vào bài giảng, giáo viên cần xác định mục tiêu, yêu cầu cần đạt và những khó khăn học sinh có thể gặp. Câu lệnh cần cụ thể, có bối cảnh và yêu cầu phù hợp với kiến thức môn học. Sau đó, giáo viên kiểm tra phép biến đổi, công thức, lập luận, hình vẽ và đáp số; đồng thời đối chiếu với sách giáo khoa, tài liệu chuyên môn và phương pháp đã được kiểm chứng. Nội dung chưa chính xác hoặc chưa phù hợp phải được chỉnh sửa trước khi sử dụng.
“AI được sử dụng như một công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò tổ chức, hướng dẫn của giáo viên và hoạt động tư duy độc lập của học sinh”, thầy Tính nhấn mạnh. Để học sinh không lệ thuộc vào công cụ, thầy Tính yêu cầu học sinh suy nghĩ, trình bày hướng giải ban đầu trước khi tham khảo AI. Sau đó, diễn đạt lại bằng lời của mình, chỉ ra điểm hợp lý hoặc chưa hợp lý trong câu trả lời và nêu rõ phần đã sử dụng công cụ hỗ trợ khi được yêu cầu.
Sử dụng AI có trách nhiệm
Cô Phan Hoàng Tú Nga - Hiệu trưởng Trường THPT Lưu Văn Liệt, cho biết nhà trường không đưa AI vào đại trà ngay mà triển khai thí điểm, ưu tiên giáo viên có nền tảng công nghệ, sẵn sàng đổi mới và vững chuyên môn để thẩm định nội dung. Nhà trường lựa chọn những môn có khả năng ứng dụng như Toán, Lý, Hóa, Tin và Ngoại ngữ; đồng thời cân nhắc khối lớp, mức độ sẵn sàng về công nghệ và điều kiện tổ chức dạy học.
Cùng với việc thử nghiệm trong lớp, trường sinh hoạt cho giáo viên và học sinh về ranh giới giữa hỗ trợ học tập và gian lận. Học sinh được khuyến khích dùng AI để tìm ý tưởng, giải thích khái niệm và luyện tập kỹ năng; đồng thời được lưu ý không chép nguyên văn, lạm dụng trong kiểm tra, đánh giá hoặc tin tưởng mù quáng vào câu trả lời.
Cô Nga cho biết: “Điều kiện thiết bị là một phần của quá trình triển khai. Trường có phòng máy tính, máy chiếu hoặc màn hình tương tác; đa số học sinh có máy tính hoặc điện thoại thông minh ở nhà. Với học sinh thiếu thiết bị, trường bố trí mượn phòng máy hoặc làm việc theo nhóm. Giáo viên được tập huấn về cách viết câu lệnh, tạo bài giảng với AI và đánh giá liêm chính học thuật”.
Từ học kỳ II năm học 2025-2026, các trường phổ thông trong tỉnh thí điểm nội dung AI với quy mô phù hợp. Sở Giáo dục và Đào tạo xác định giáo dục AI nhằm trang bị tư duy số, năng lực công dân trong kỷ nguyên mới. Ngành định hướng lấy con người làm trung tâm, phân hóa nội dung theo độ tuổi, tích hợp vào chương trình hiện hành, bảo đảm đạo đức và an toàn dữ liệu. AI hỗ trợ học tập nhưng không thay thế tư duy độc lập của học sinh hay vai trò giáo dục nhân cách của người thầy.
Hiệu quả sử dụng công cụ được nhìn nhận qua kết quả, tiến bộ và mức độ tham gia của học sinh, thời gian của giáo viên cũng như yêu cầu an toàn, trung thực trong học tập.
AI đang mở thêm cách tổ chức hoạt động học tập, để công cụ phục vụ đúng mục tiêu, học sinh cần biết kiểm chứng và chịu trách nhiệm với bài làm; giáo viên cần chọn lọc nội dung, thiết kế nhiệm vụ phù hợp; nhà trường cần có quy định và điều kiện triển khai. Khi đó, AI có thể hỗ trợ quá trình học tập, còn việc hiểu và làm chủ kiến thức vẫn được hình thành qua sự hướng dẫn của thầy cô và nỗ lực tư duy của mỗi học sinh.
Bài, ảnh: CAO HUYỀN
