Tại xã Đồng Khởi, những cuộc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS) được khẩn trương thực hiện. Mỗi mảnh thông tin từ nhân chứng, mỗi tấm sơ đồ cũ lại mở thêm một hy vọng đưa những người đã nằm lại nơi đây về với đồng đội và gia đình.
 |
| Tại nghĩa trang tạm ấp An Khánh, xã Đồng Khởi, lực lượng tìm kiếm đã tìm thấy 7 bộ hài cốt liệt sĩ (tính đến trưa ngày 7/10). |
Lần theo dấu tích giữa vùng đất năm xưa
Những ngày đầu tháng 10/2026, không khí tại một số khu vực thuộc xã Đồng Khởi có sự khác biệt. Lực lượng làm nhiệm vụ tìm kiếm HCLS miệt mài khảo sát từng khu vực, lần theo những thông tin ít ỏi còn được lưu giữ qua nhiều năm.
Ở ấp Thanh Thủy và ấp An Khánh, những địa điểm từng là nghĩa trang tạm trong chiến tranh, công việc tìm kiếm được tiến hành trong sự thận trọng. Đất được mở từng lớp. Mỗi vị trí nghi vấn đều được kiểm tra kỹ. Trung tá Trần Huyền Vi - Đội trưởng Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS lâm thời cho biết: Sau 9 ngày tìm kiếm, đến trưa ngày 7/10/2026, có 14 bộ hài cốt được phát hiện; trong đó, có 7 bộ được tìm thấy tại khu vực nghĩa trang tạm, ở ấp Thanh Thủy và 7 bộ tại nghĩa trang tạm ở ấp An Khánh.
Ông Nguyễn Văn Than, sinh năm 1953, ngụ ấp An Khánh, là một trong những người còn nhớ khá rõ về khu vực nghĩa trang tạm năm xưa. Điều đặc biệt là ông còn giữ một tấm sơ đồ thể hiện vị trí các ngôi mộ. Ông Than nhớ rằng, trong chiến tranh, khu vực này từng diễn ra những trận đánh ác liệt. Những người hy sinh được đưa về các khu nghĩa trang tạm để chôn cất. Thời gian trôi qua, cảnh vật thay đổi, người biết chuyện ngày càng ít, nên những ký ức còn lại như của ông càng trở nên quý giá.
Tại ấp Thanh Thủy, ông Nguyễn Văn Dễ, sinh năm 1940, mang trong mình những ký ức đặc biệt về nghĩa trang tạm nơi đây. Khoảng từ năm 1962 đến cuối năm 1970, ông được chi bộ phân công làm người quản trang, tiếp nhận và chôn cất cán bộ, chiến sĩ hy sinh.
Ông Dễ nhớ lại, thời chiến tranh, khu vực này diễn ra nhiều trận đánh ác liệt, thường xuyên hứng chịu bom, pháo. Khi có cán bộ, chiến sĩ hy sinh, các đơn vị hoặc địa phương đưa thi hài về. Chi bộ giao cho ông và những người làm công tác quản trang tổ chức chôn cất. Người hy sinh không chỉ là lực lượng của địa phương mà còn có cán bộ, chiến sĩ từ những nơi khác đến chiến đấu.
Việc chôn cất trong thời chiến gặp rất nhiều khó khăn, nhất là những lúc địch tăng cường đánh phá hoặc đóng đồn gần khu vực. “Chiến tranh ác liệt lắm, pháo bắn xuống không kể xiết. Có người hy sinh thì chi bộ giao cho mình đem về, mình chôn cất” - ông Nguyễn Văn Dễ kể.
Nơi nuôi giấu, che chở cán bộ, chiến sĩ
Tại xã Đồng Khởi đã diễn ra 3 cuộc tìm kiếm, quy tập HCLS tại nghĩa trang tạm các ấp Tân Phú, Thanh Thủy và An Khánh. Muốn hiểu vì sao hôm nay xã Đồng Khởi vẫn còn nhiều cuộc tìm kiếm HCLS, cần trở lại với lịch sử của vùng đất này.
Xã Đồng Khởi hiện nay được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 xã: Định Thủy, Phước Hiệp và Bình Khánh. Đây cũng chính là những địa bàn gắn với phong trào Đồng khởi năm 1960, một dấu mốc quan trọng trong lịch sử cách mạng miền Nam.
Từ 3 điểm khởi đầu này, phong trào Đồng khởi nhanh chóng lan rộng ra toàn huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre (cũ) và nhiều địa phương ở Nam Bộ. Trong những năm tháng chiến tranh, người dân nơi đây đã chở che, nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ, đóng góp sức người, sức của cho cách mạng. Những dấu tích còn lại hôm nay là minh chứng cho một thời kỳ chiến tranh gian khổ, đồng thời nhắc nhớ về sự hy sinh của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ và người dân.
Xã Đồng Khởi vùng đất giàu truyền thống cách mạng, hiện nơi đây có 1.722 liệt sĩ, 780 thương binh, bệnh binh; 363 bà mẹ Việt Nam anh hùng, trong đó còn sống 3 mẹ; cùng 2.125 gia đình có công giúp đỡ cách mạng.
Bà Nguyễn Thị Thu Sương - Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Khởi cho hay: Xã được công nhận là xã An toàn khu trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Qua nhiều lần hội thảo, gặp gỡ và thu thập thông tin từ nhân chứng lịch sử, xã Đồng Khởi có 3 nghĩa trang chính và 6 nghĩa trang được lập tạm trong chiến tranh. Theo thời gian, cùng nhiều sự thay đổi do sáp nhập địa giới, thay đổi tên gọi, đơn vị và cán bộ quản lý, dẫn đến một phần hồ sơ, thông tin về liệt sĩ và nơi an táng đã bị thất lạc.
Những cuộc tìm kiếm HCLS đang diễn ra trên địa bàn xã Đồng Khởi hôm nay không chỉ là hành trình tìm lại những người đã hy sinh, mà còn là cách thế hệ sau trở về với lịch sử, tri ân những người đã góp phần làm nên truyền thống anh hùng của vùng đất này.
Ngày 28/9, trong chuyến thăm và tìm hiểu tình hình hoạt động thực tế của lực lượng tìm kiếm, quy tập HCLS tại 2 nghĩa trang tạm thuộc ấp Thanh Thủy và ấp An Khánh, xã Đồng Khởi, Đại tá Nguyễn Thúc Linh - Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 9, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515, Quân khu 9 đề nghị: “Đây là địa bàn căn cứ kháng chiến, nơi người dân đã hết lòng đùm bọc, chở che cán bộ, chiến sĩ cách mạng. Vì vậy, bên cạnh nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập HCLS, chúng ta cũng cần tiếp tục phát huy truyền thống, tăng cường gắn bó với người dân, tri ân vùng đất Đồng Khởi anh hùng đã có nhiều đóng góp cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước”.
Đại tá Nguyễn Thúc Linh yêu cầu, cơ quan, đơn vị tiếp tục nắm chắc, rà soát đầy đủ thông tin theo quy trình, không chỉ đối với các nghĩa trang mà cả những mộ lẻ bên ngoài. Quá trình thực hiện cần có kế hoạch cụ thể nhưng phải linh hoạt, phù hợp thực tế; trong đó, yêu cầu bảo đảm an toàn tuyệt đối là yếu tố hàng đầu. Mục tiêu cao nhất là tìm kiếm, quy tập, đưa các liệt sĩ về nghĩa trang, về nơi an nghỉ cuối cùng. Qua đó, thể hiện sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.
Bài, ảnh: THẠCH THẢO
