Trong Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (HCLS)”, công tác lấy mẫu ADN từ những phần mộ chưa xác định được thông tin đang được tỉnh khẩn trương triển khai.
Phía sau những con số về tiến độ là một quy trình đòi hỏi sự chính xác, thận trọng và trách nhiệm cao. Bởi, mỗi mẫu được lấy là thêm một cơ hội đưa tên tuổi, quê quán của liệt sĩ về với gia đình.
 |
| Cán bộ, chiến sĩ đội lấy mẫu tiến hành lấy mẫu ADN từ phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Trôm, xã Châu Hòa. |
Không để thời gian làm mất đi cơ hội
Chiến tranh đã lùi xa nhiều thập niên. Những người từng trực tiếp chiến đấu, chôn cất đồng đội năm xưa nay phần lớn đã tuổi cao, sức yếu, trí nhớ cũng không còn nguyên vẹn. Cùng với đó, địa hình thay đổi bởi quá trình phát triển kinh tế, đô thị hóa, xây dựng cơ sở hạ tầng khiến việc xác minh những nơi từng có mộ liệt sĩ ngày càng khó khăn.
Trong bối cảnh ấy, việc xác định danh tính HCLS bằng phương pháp giám định ADN mang ý nghĩa đặc biệt. Thông tin từ BCĐ 515 tỉnh, địa phương được giao chỉ tiêu tìm kiếm, quy tập 140 HCLS và lấy mẫu, bàn giao mẫu đối với 4,871 ngàn phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 29 nghĩa trang liệt sĩ (NTLS). Khối lượng công việc lớn, trong khi nhiệm vụ lấy mẫu HCLS là nội dung hoàn toàn mới đối với lực lượng trực tiếp thực hiện, yêu cầu cao về quy trình chuyên môn, kỹ thuật và thời gian.
Để chuẩn bị cho nhiệm vụ, BCĐ 515 tỉnh đã thành lập tổ công tác liên ngành và 4 đội lấy mẫu HCLS; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng, hướng dẫn chuyên môn tại thực địa cho hơn 240 lượt cán bộ theo quy trình kỹ thuật lấy mẫu, bàn giao mẫu của Bộ Quốc phòng.
Cẩn trọng từ từng phần mộ
Tại các NTLS, công việc của những người lấy mẫu diễn ra trong sự tập trung cao độ. Mỗi phần mộ có một tình trạng khác nhau. Nhiều nghĩa trang đã trải qua nhiều lần tôn tạo, nâng cấp kiên cố. Vì vậy, quá trình tiếp cận, khai quật, lấy mẫu rồi hoàn trả hiện trạng ban đầu mất nhiều thời gian hơn. Yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là đúng quy trình, đúng kỹ thuật, bảo đảm an toàn cho mẫu.
Tại buổi kiểm tra chiến dịch, Thượng tướng Lê Quang Minh- Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Ủy viên BCĐ 515 quốc gia đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự quyết tâm của cán bộ, chiến sĩ; đồng thời lưu ý nhiệm vụ phải được thực hiện hết sức chính xác, thận trọng, tuyệt đối không qua loa, đại khái hay bất cẩn, nhất là ở khâu lấy mẫu, bảo quản và xử lý mẫu.
Yêu cầu đặc biệt của công việc không đơn thuần là việc lấy một mẫu vật để xét nghiệm. Đằng sau mỗi mẫu là một phần mộ, một người đã hy sinh và một gia đình có thể vẫn đang chờ đợi thông tin.
Theo báo cáo của BCĐ 515 tỉnh, đến hết ngày 3/9/2026, tỉnh đã hoàn thành lấy mẫu tại 11 NTLS; đồng thời tiếp tục triển khai tại NTLS Giồng Trôm, Cầu Kè và Thông Hòa. Tổng số đã lấy được 1.803 mẫu/2.028 mộ. Tất cả mẫu đều được số hóa, lập hồ sơ đầy đủ và bảo quản tạm thời tại 3 phòng lưu mẫu ở NTLS Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh.
Đến hết tháng 8/2026, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã tổ chức bàn giao 2 đợt, với 1,346 ngàn mẫu về Viện Khoa học hình sự, Bộ Công an để phục vụ giám định ADN, bảo đảm an toàn.
Những con số ấy cho thấy, chiến dịch đang được đẩy nhanh. Nhưng phía sau tiến độ là một nguyên tắc không thể đánh đổi: tăng tốc nhưng không được bỏ qua bất kỳ yêu cầu kỹ thuật nào.
Thượng tướng Lê Quang Minh cho biết: “Qua làm việc với Bộ Tư lệnh, BCĐ Quân khu 9, TP Cần Thơ và tỉnh Vĩnh Long, các đơn vị thống nhất quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ vào ngày 15/10, tạo cơ sở chuyển sang các nhiệm vụ tiếp theo”.
Ở góc độ chuyên môn, Đại tá Lê Văn Sơn- Phó Cục trưởng Cục Chính sách xã hội, Phó Chánh Văn phòng BCĐ quốc gia nhấn mạnh: “Cần lưu ý đặc biệt đến khâu bảo quản và chuyển mẫu xét nghiệm ADN. Mẫu lưu tạm thời không quá 7 ngày và phải được chuyển khẩn trương về các trung tâm lưu trữ được phân công, bảo đảm chất lượng phục vụ xét nghiệm”.
BCĐ 515 tỉnh đã chủ động liên hệ Viện Khoa học hình sự Bộ Công an, thống nhất số lượng, thời gian, địa điểm nhận bàn giao mẫu từng đợt để phục vụ giám định ADN. Cách tổ chức này tạo thành một chuỗi khép kín: tìm đúng mộ- lấy đúng mẫu- lập đúng hồ sơ- bảo quản đúng quy định- bàn giao an toàn- giám định chính xác.
Mẫu ADN xác định danh tính
Điều làm nên ý nghĩa của chiến dịch không chỉ nằm ở số lượng mẫu được lấy hay số phần mộ được xử lý. Điều quan trọng hơn là phía sau những mẫu ADN ấy có thể là câu trả lời mà nhiều gia đình đã chờ đợi suốt hàng chục năm.
Với những phần mộ chưa xác định được thông tin, việc lấy mẫu tạo thêm cơ sở khoa học để từng bước xác định danh tính. Khi kết quả giám định ADN được công bố, những người đã hy sinh có thêm cơ hội được trả lại tên tuổi, quê quán và được kết nối với thân nhân. Vì vậy, mỗi cán bộ, chiến sĩ tham gia nhiệm vụ đều phải nhận thức đầy đủ về trách nhiệm của mình.
Thượng tá Lê Phú Hùng- Đội trưởng Đội lấy mẫu số 3 tại NTLS Giồng Trôm cho biết: “Sau khi tiếp thu những chỉ đạo của BCĐ quốc gia, đội xác định quyết tâm thực hiện đúng quy trình hướng dẫn, đồng thời tranh thủ mọi thời gian, điều kiện để tăng tốc, bảo đảm nhiệm vụ lấy mẫu của tỉnh về đích đúng kế hoạch cấp trên giao”.
Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của đội lấy mẫu đang ngày đêm có mặt tại NTLS. Bởi họ hiểu rằng, mỗi phần mộ được mở ra là một nhiệm vụ được giao và là sự trở về của một câu chuyện từng dang dở; là cơ hội để một cái tên được gọi đúng, một người thân có thể biết nơi người đã khuất đang yên nghỉ.
Hành trình ấy sẽ còn nhiều khó khăn. Nhưng với quyết tâm “còn thông tin là còn tìm kiếm”, mỗi mẫu ADN được lấy hôm nay chính là thêm một cánh cửa mở ra hy vọng xác định danh tính những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Và khi một cái tên được trả lại, đó là kết quả của khoa học, sự trọn vẹn hơn của nghĩa tình tri ân.
(Còn tiếp)
Bài, ảnh: THẠCH THẢO
