Kỳ 1: Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ lâm thời

Được thành lập vào cuối tháng 7/2026, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS) lâm thời, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã nhanh chóng ổn định tổ chức, phối hợp với lực lượng chuyên môn Quân khu 9 triển khai nhiệm vụ. Những kết quả bước đầu, với 58 HCLS được tìm kiếm, quy tập là động lực để cán bộ, chiến sĩ tiếp tục hành trình tri ân trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS”.

Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ lâm thời tỉnh nỗ lực đào từng tấc đất, thực hiện tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại ấp Tân Phú, xã Đồng Khởi. Ảnh chụp ngày 8/9/2026.

Nhanh chóng vào cuộc

Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS lâm thời thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh ngay từ khi được thành lập đã chủ động phối hợp với Đội K90, Cục Chính trị Quân khu 9 để được hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ. Từ những bước cơ bản như khảo sát, thu thập thông tin, lấy phiếu thông tin, tổ chức hội thảo, đánh giá, kết luận đến xây dựng kế hoạch quy tập, lực lượng mới từng bước được hướng dẫn, thực hành và hoàn thiện phương pháp.

Theo Trung tá Trần Huyền Vi- Đội trưởng Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS lâm thời, đơn vị hiện có hơn 40 cán bộ, chiến sĩ, được tổ chức thành các tổ. Mỗi tổ khoảng 4-5 người để triển khai tìm kiếm theo từng khu vực. Ban Chỉ huy thường xuyên kiểm tra, giám sát những vị trí còn nghi vấn, hạn chế thấp nhất nguy cơ bỏ sót HCLS.

Cách làm được xác định rõ: Tìm kiếm cuốn chiếu, theo từng khu vực, từng lớp đất. Những vị trí đã tìm kiếm được đánh dấu bằng cờ đỏ để xác định ranh giới, tiến độ, đồng thời thuận tiện kiểm tra lại khi cần thiết.

Thông tin từ nhân chứng, cựu chiến binh và người dân được xem là một trong những cơ sở quan trọng để xác định phương pháp, vị trí đào tìm phù hợp.

Sự phối hợp, hướng dẫn của Đội K90 đã giúp lực lượng mới nhanh chóng tiếp cận nhiệm vụ. Trung tá Lý Bình Tênh- Phó Đội trưởng Đội K90, Cục Chính trị Quân khu 9 cho biết, Đội K90 được BCĐ 515 Quân khu giao nhiệm vụ tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho Đội Quy tập HCLS lâm thời tỉnh. Qua các đợt tìm kiếm, lực lượng của tỉnh tiếp cận nhanh, nắm khá tốt nội dung nghiệp vụ và từng bước thực hiện bài bản, hiệu quả.

Chỉ trong thời gian ngắn sau khi thành lập, Đội đã triển khai nhiệm vụ tại nhiều khu vực. Báo cáo kết quả thực hiện Chiến dịch “500 ngày đêm” của đơn vị cho biết, Đội phối hợp chặt chẽ với Đội K90 tiến hành 3 đợt tìm kiếm, quy tập tại 2 nghĩa trang tạm trong kháng chiến và 1 khu vực tại Công viên TP Vĩnh Long; kết quả tìm kiếm được 58 HCLS, đã lập hồ sơ, chuẩn bị bàn giao, lưu giữ theo quy định.

Tính đến thời điểm báo cáo, Đội đã tiếp nhận 59 thông tin cung cấp về liệt sĩ, mộ liệt sĩ; xác minh, kết luận 49 thông tin, trong đó có 35 thông tin đã có kết luận, 4 thông tin chưa đủ cơ sở kết luận; 4 thông tin đang xác minh và 6 thông tin chưa xác minh.

Chiến tranh đã lùi xa nhiều thập niên, địa hình không ngừng thay đổi bởi quá trình phát triển kinh tế- xã hội; nhiều hồ sơ, sơ đồ mộ chí thất lạc. Trong khi đó, thông tin do người dân cung cấp hiện nay phần lớn là thông tin gián tiếp được truyền lại qua nhiều thế hệ, ít nhân chứng trực tiếp. Đây là những trở ngại lớn đối với công tác tìm kiếm trên thực địa.

Hiện trên địa bàn tỉnh, Đội xác định còn 33 khu vực cần rà soát, tìm kiếm, với điều kiện địa hình, đặc điểm lịch sử khác nhau. Các nghĩa trang tạm được hình thành trong hoàn cảnh chiến tranh, việc an táng khi ấy không phải lúc nào cũng được thực hiện đầy đủ, chu đáo. Vì vậy, khả năng còn sót HCLS vẫn rất lớn.

Thắp lên tia hy vọng

Tại ấp Tân Phú, xã Đồng Khởi, những ngày lực lượng quy tập có mặt cũng là lúc ký ức về một thời chiến tranh được nhắc lại. Ông Nguyễn Văn Nghiệp, 79 tuổi, từng là Xã Đội trưởng xã Phước Hiệp từ năm 1971-1975, là một trong những người cung cấp thông tin về nghĩa trang tạm tại khu vực này.

Ông Nguyễn Văn Nghiệp, 79 tuổi, nguyên Xã Đội trưởng xã Phước Hiệp từ năm 1971-1975 cung cấp thông tin về nghĩa trang tạm tại khu vực xã Đồng Khởi ngày nay.

Ông Nghiệp kể, trong những năm chiến tranh, xã Phước Hiệp, Bình Khánh, Định Thủy thường xuyên diễn ra các trận càn quét. Bộ đội chiến đấu và hy sinh. Khi ấy, xã Phước Hiệp có 2 nơi an táng liệt sĩ; trong đó, có nghĩa trang tạm ấp Tân Phú 1.

Do điều kiện chiến tranh, việc an táng được thực hiện ở nhiều vị trí khác nhau, sau đó mới tổ chức quy tập. Khoảng những năm 1980, hài cốt tại các nghĩa trang tạm được bóc, đưa về nghĩa trang liệt sĩ tập trung. Tuy nhiên, chiến tranh kéo dài, địa hình thường xuyên ngập nước, mộ phần không được tu sửa, hồ sơ và sơ đồ mộ chí qua thời gian có thể thất lạc nên khả năng vẫn còn HCLS chưa được quy tập.

Những thông tin của người từng trực tiếp sống, chiến đấu trong chiến tranh. Trở thành nguồn tư liệu đặc biệt quý giá đối với lực lượng tìm kiếm hôm nay.

Bà Nguyễn Thị Thu Sương- Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Khởi cho biết: “Địa phương nhận được nhiều thông tin quý từ cựu chiến binh và người dân. Trước đây, trên địa bàn có 3 nghĩa trang chính và 6 nghĩa trang tạm. Tuy nhiên, thông tin về số lượng hài cốt đã được quy tập tại một số nghĩa trang tạm chưa đầy đủ, nên địa phương lo ngại vẫn còn HCLS chưa được tìm kiếm, quy tập. Địa phương tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân cung cấp thông tin. Nhiều cựu chiến binh đã trực tiếp chỉ dẫn những khu vực nghi có HCLS để làm cơ sở đề xuất tổ chức tìm kiếm”.

Trong đội hình Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS lâm thời, bộ đội trẻ Nguyễn Gia Hy, 19 tuổi, quê xã Vĩnh Xuân có một kỷ niệm không thể quên: “Lần đầu tiên tìm thấy HCLS tại xã Tân Thanh Bình, em rất xúc động, điều này trở thành động lực để em tiếp tục một công việc tuy vất vả nhưng có ý nghĩa. Bởi, mỗi HCLS được tìm thấy là thắp lên tia hy vọng, một người lính được đưa trở về với gia đình, quê hương”.

Chiến dịch “500 ngày đêm” có thời gian thực hiện, nhưng hành trình tìm kiếm những người đã hy sinh thì không thể chỉ tính bằng ngày tháng. Với Đội Tìm kiếm, quy tập HCLS lâm thời tỉnh, mỗi thông tin được xác minh, mỗi vị trí được tìm thấy và mỗi HCLS được đưa về là một phần của hành trình hoàn thành nghĩa vụ với những người đã ngã xuống.

Những kết quả bước đầu đang tạo thêm niềm tin và động lực để lực lượng tiếp tục vượt qua khó khăn, nhất là thời tiết mùa mưa, địa hình biến đổi và sự thiếu hụt thông tin. Trên từng khu vực tìm kiếm, những lá cờ đỏ đánh dấu phần đất đã được rà soát cũng là dấu mốc của sự kiên trì, trách nhiệm và lòng tri ân đối với anh hùng liệt sĩ.

(Còn tiếp)

Bài, ảnh: THẠCH THẢO