Thông qua chương trình sàng lọc trước sinh và sơ sinh, nhiều bệnh, tật bẩm sinh nguy hiểm được phát hiện sớm ngay từ trong bụng mẹ và những ngày đầu sau sinh. Đây được xem là giải pháp then chốt giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm tỷ lệ khuyết tật và là “chìa khóa vàng” để nâng chất lượng dân số (DS) toàn diện cho thế hệ tương lai.
 |
| Nhân viên y tế thực hiện lấy máu gót chân để sàng lọc cho trẻ sơ sinh tại BVĐK Vĩnh Long. Chính sách mới |
Mở rộng cơ hội phát hiện sớm bệnh tật bẩm sinh
Nghị quyết số 21-NQ/TW của BCH Trung ương Đảng khóa XII về “Công tác DS trong tình hình mới” đã chỉ rõ mục tiêu cần: “Nâng cao chất lượng DS cả về thể chất, trí tuệ và tinh thần”.
Để thực hiện được mục tiêu đó, chương trình sàng lọc trước sinh và sơ sinh chính là giải pháp mang tính chiến lược và nhân văn sâu sắc. Việc phát hiện sớm, can thiệp kịp thời dị tật, bệnh lý bẩm sinh giúp giảm tỷ lệ tử vong, tàn tật ở trẻ em, giảm gánh nặng tâm lý, kinh tế cho mỗi gia đình và toàn xã hội.
Tại Khoa Nhi, BVĐK Vĩnh Long, hình ảnh bé N.T.L.A. (10 tuổi, ngụ xã Bình Phước) khiến nhiều người xót xa. Phát hiện mắc bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) từ khi 8 tháng tuổi, suốt gần 10 năm qua, cuộc sống của em gắn liền với giường bệnh.
Cứ định kỳ mỗi tháng, L.A. lại được bà ngoại đưa đến bệnh viện truyền máu nhằm duy trì sự sống. Những lúc nguồn máu điều trị tại bệnh viện khan hiếm, sức khỏe của em suy giảm rõ rệt. Nỗi đau thể xác của đứa trẻ cùng gánh nặng kinh tế, tâm lý dai dẳng của người thân chính là minh chứng rõ nhất của việc không thực hiện tầm soát sớm.
Ở một diện mạo khác, nhờ thực hiện lấy máu gót chân tầm soát ngay tại BVĐK Vĩnh Long khi vừa sinh, con gái chị H.T.L.O. (ngụ xã Hiếu Thành) lại có một tương lai tươi sáng dù mang gien bệnh thiếu men G6PD bẩm sinh.
Chị O. nhớ lại: “Lúc đó bác sĩ hướng dẫn người mẹ phải kiêng ăn các loại đậu khi cho con bú và tuyệt đối không cho con sử dụng thực phẩm này. Khi con bệnh phải đưa đến trạm y tế hoặc bệnh viện khám, không tự ý mua thuốc uống. Gia đình tuân thủ chặt chẽ nên con gái phát triển hoàn toàn bình thường, khỏe mạnh, đến nay đã vào học lớp 12”.
Theo BS.CK2 Trần Mỹ Dung- Trưởng Khoa Sản BVĐK Vĩnh Long, kỹ thuật lấy máu gót chân sơ sinh được thực hiện tốt nhất trong “thời gian vàng” từ 24-72 giờ đầu đời.
Phương pháp này giúp nhận diện kịp thời bệnh lý nguy hiểm như thiểu năng trí tuệ, thiếu men G6PD, suy giáp bẩm sinh, tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh hay rối loạn chuyển hóa... Đây đều là những căn bệnh ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể chất, tâm thần, thậm chí gây tử vong sớm nếu không được điều trị kịp thời.
Trợ lực mạnh mẽ từ chính sách mới
BS Hồ Thị Thu Hằng- Giám đốc Sở Y tế chỉ ra, bất kỳ thai phụ nào cũng có nguy cơ sinh con mắc dị tật, nhất là người trên 35 tuổi, có tiền sử sảy thai liên tiếp hoặc gia đình có người mắc bệnh di truyền. Hiện nay y học có nhiều phương pháp hiện đại như siêu âm đo độ mờ da gáy, xét nghiệm sinh hóa, xét nghiệm NIPT không xâm lấn với độ chính xác cao.
BS Thu Hằng khuyến cáo: “Các cặp vợ chồng nên khám sức khỏe tiền hôn nhân. Trong thai kỳ cần khám đúng lịch, không nên bỏ qua vì lo ngại chi phí để phát hiện rủi ro sớm, can thiệp kịp thời, bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống của trẻ”.
Việc triển khai chương trình tại tỉnh đang nhận được trợ lực rất lớn từ các chính sách mới của Trung ương. Cụ thể, Thông tư số 12/2026/TT-BYT của Bộ Y tế quy định danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc, tạo cơ sở chuyên môn thống nhất cho các tuyến y tế.
Cùng với đó, Nghị định số 168/2026/NĐ-CP hỗ trợ tài chính trực tiếp với mức tối đa 900 ngàn đồng/trường hợp sàng lọc trước sinh (đối với 4 bệnh cơ bản) và 600 ngàn đồng/trường hợp sàng lọc sơ sinh (đối với 5 bệnh phổ biến). Đặc biệt, thực hiện Luật DS mới, từ ngày 1/7-31/12/2026, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, bảo trợ xã hội, người dân tại thôn đặc biệt khó khăn được ưu tiên khám sàng lọc miễn phí hoàn toàn.
Chủ động nâng chất lượng DS, từ đầu năm 2026 đến nay, các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh thực hiện siêu âm, xét nghiệm sàng lọc trước sinh cho hơn 7,5 ngàn phụ nữ mang thai và sàng lọc sơ sinh lấy mẫu máu gót chân sơ sinh cho hơn 5,8 ngàn trẻ vừa chào đời, mang lại cơ hội khởi đầu khỏe mạnh cho hơn 13,4 ngàn thai phụ và trẻ nhỏ.
Bà Lê Thị Thủy- Chi cục trưởng Chi cục DS tỉnh nhấn mạnh: “Mỗi trẻ được sinh ra khỏe mạnh là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình và là nền tảng cho một thế hệ tương lai khỏe mạnh, góp phần nâng cao chất lượng DS”.
Để đưa dịch vụ đến gần dân hơn, ngành y tế tập trung mở rộng mạng lưới cung cấp dịch vụ từ tuyến cơ sở; củng cố năng lực chuyên môn; đầu tư trang thiết bị và tăng cường đào tạo cán bộ y tế, DS, tuyên truyền viên cơ sở. Bên cạnh vai trò nòng cốt của ngành y tế, sự phối hợp của các sở, ngành, địa phương và sự chủ động tham gia của người dân sẽ là chìa khóa quyết định giúp nâng cao chất lượng DS toàn diện tại tỉnh nhà.
Bài, ảnh: THÚY QUYÊN
