Vùng Nam Bộ, nơi hội tụ, giao thoa của nhiều cộng đồng dân tộc với hệ giá trị văn hóa phong phú và giàu bản sắc, yêu cầu bảo tồn, phát huy di sản gắn với đổi mới sáng tạo đang đặt ra cấp thiết. Đây là nội dung trọng tâm được nhiều nhà khoa học, chuyên gia trao đổi tại Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Nam Bộ- Những vấn đề lý luận và thực tiễn” lần thứ III năm 2026 với chủ đề “Văn hóa Nam Bộ- Nội lực và hội nhập trong kỷ nguyên mới”.
 |
| Trang phục áo dài được nhiều phụ nữ lựa chọn. |
GS.TS Phạm Tiết Khánh- Chủ tịch Hội đồng Chiến lược, ĐH Trà Vinh khẳng định: Nam Bộ là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, nơi diễn ra quá trình giao lưu, tiếp biến giữa nhiều cộng đồng dân tộc, tạo nên hệ giá trị văn hóa phong phú và giàu sức sống. Trước tác động của toàn cầu hóa và công nghệ số, nhiều loại hình văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một. Việc bảo tồn phải gắn với đổi mới sáng tạo để văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển kinh tế- xã hội và hội nhập quốc tế. Hội thảo đã nhận hơn 100 bài tham luận của nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý đến từ các trường ĐH, viện nghiên cứu và địa phương trên cả nước.
Một trong những nội dung nổi bật là nghiên cứu của ThS Nguyễn Hữu Bình (Công ty TNHH Mỹ thuật ứng dụng Sen Việt) với chủ đề “Áo dài Sài Gòn: Từ tạo phẩm văn hóa sinh thái đô thị Nam Bộ đến sản phẩm công nghiệp văn hóa”. Theo tác giả, Áo dài Sài Gòn kết quả của quá trình tương tác giữa điều kiện tự nhiên, văn hóa thị dân, nghề may đo truyền thống và tiến trình hiện đại hóa trang phục Việt Nam. Từ mô hình Chủ thể- Không gian- Thời gian (C-K-T), tác giả đề xuất 4 cơ chế chuyển hóa giá trị gồm thiết kế hóa, trải nghiệm hóa, truyền thông hóa và thể chế hóa. Qua đó đưa Áo dài Sài Gòn tham gia chuỗi giá trị sáng tạo thông qua lĩnh vực như thiết kế thời trang, lễ hội, bảo tàng, du lịch và truyền thông.
Ở lĩnh vực nghệ thuật truyền thống, ThS Nguyễn Đức Thành- Trường ĐH Sân khấu- Điện ảnh TP Hồ Chí Minh cho rằng múa dân gian Khmer là một trong những giá trị văn hóa tiêu biểu của Nam Bộ. Các điệu múa như romvong, saravan, lâm thôn, chok kampues phản ánh đời sống tinh thần, phong tục tập quán và tư duy thẩm mỹ của cộng đồng Khmer qua nhiều thế hệ, lưu giữ tri thức dân gian, thể hiện mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên và cộng đồng.
 |
| Tiết mục múa dân gian Khmer góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa Nam Bộ. |
Theo tác giả, trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa, múa dân gian Khmer có nhiều tiềm năng trở thành sản phẩm của kinh tế sáng tạo thông qua du lịch trải nghiệm, nghệ thuật biểu diễn, công nghiệp nội dung số và sản phẩm lưu niệm mang bản sắc địa phương. Đây là hướng đi góp phần tạo sinh kế cho nghệ nhân, đồng thời quảng bá văn hóa Nam Bộ đến với du khách trong và ngoài nước.
Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm (của TS Võ Thị Yến- Khoa Âm nhạc- Điện ảnh, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành) về bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát bội trong bối cảnh chuyển đổi số. Theo đó, chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội để hát bội tiếp cận công chúng thông qua số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu số, ứng dụng thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), phát triển nền tảng trực tuyến và sản phẩm truyền thông sáng tạo.
Để hát bội phát triển bền vững, tác giả đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu số đồng bộ; đào tạo nguồn nhân lực kết hợp giữa nghệ thuật và công nghệ; tăng cường chính sách hỗ trợ nghệ nhân; phát triển sản phẩm truyền thông hiện đại; mở rộng hợp tác trong và ngoài nước; đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý về bản quyền số.
Theo TS Nguyễn Thị Minh Trang- Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, các tham luận đã thống nhất nhận định rằng phát huy giá trị văn hóa Nam Bộ cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Văn hóa là di sản cần gìn giữ và phải trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cần sự phối hợp giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng, trong đó người dân giữ vai trò chủ thể trong bảo tồn và phát huy di sản. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ nhằm lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống đến người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, góp phần đưa văn hóa Nam Bộ trở thành động lực nội sinh cho phát triển bền vững trong kỷ nguyên hội nhập và chuyển đổi số.
Bài, ảnh: MẪN QUÂN
